Eenglish-tests.com
C2

Đảo ngữ tu từ và trật tự từ

Tiếng Anh là ngôn ngữ có trật tự từ khá cố định: chủ ngữ, rồi động từ, rồi tân ngữ. Chính vì trật tự thông thường dễ đoán như vậy nên bất kỳ sự thay đổi nào cũng gây chú ý – và những người viết, người nói giỏi tận dụng điều này để tạo sự nhấn mạnh, kịch tính, hồi hộp hoặc cảm giác trang trọng. Có khi cả động từ đứng trước chủ ngữ (Down came the rain); có khi chỉ trợ động từ đứng trước (Never have I seen…). Trong bài này, bạn sẽ học cả hai kiểu đảo ngữ, những từ kéo theo đảo ngữ, các quy tắc về đại từ khiến ngay cả người học trình độ cao cũng hay vấp, và những cách sắp xếp lại câu khác như đưa thành phần lên đầu câu (fronting) và cấu trúc so/such. Bạn cũng sẽ học khi nào đảo ngữ nghe tự nhiên và khi nào nó nghe khoa trương.

1Vì sao phải thay đổi trật tự từ thông thường?

Hai nguyên tắc định hình trật tự từ trong tiếng Anh. Nguyên tắc thứ nhất là trọng tâm cuối câu (end-focus): thông tin quan trọng nhất hoặc mới nhất thường đứng ở cuối câu, nơi nó nhận trọng âm chính. Nguyên tắc thứ hai là trọng lượng cuối câu (end-weight): những cụm từ dài, "nặng" có xu hướng đứng sau cùng. Khi chủ ngữ của câu là thành phần mới, quan trọng hoặc dài, việc chuyển nó ra sau động từ đặt nó đúng vào chỗ mà tiếng Anh thích đặt loại thông tin này.

Trật tự thông thườngTrật tự đã thay đổi và hiệu ứng
A tall stranger walked into the room.Into the room walked a tall stranger. (gây hồi hộp: đó là ai?)
I have never seen such chaos.Never have I seen such chaos. (nhấn mạnh rõ rệt, trang trọng)
The noise was so great that we left.So great was the noise that we left. (kịch tính, mang tính văn chương)
I cannot accept this.This I cannot accept. (đối lập, nhấn mạnh vào "this")

Tất cả các câu đã đổi trật tự đều đúng, nhưng không câu nào trung tính. Chúng thuộc về những phong cách nhất định: kể chuyện, hùng biện, báo chí, diễn văn và văn viết trang trọng. Trong hội thoại thường ngày, ngoài một vài mẫu cố định như Here comes… và So do I, đảo ngữ có thể nghe như đang đóng kịch.

2Hai kiểu đảo ngữ

Cần phân biệt rõ hai mẫu khác nhau, vì chúng do những từ khác nhau kéo theo và tuân theo những quy tắc khác nhau.

KiểuMẫu câu và ví dụ
Đảo ngữ toàn phầntrạng ngữ + động từ chính + chủ ngữ: Down came the rain. Here comes the bus. On the hill stood a castle.
Đảo ngữ chủ ngữ – trợ động từtừ kích hoạt + trợ động từ + chủ ngữ + động từ chính, giống như trong câu hỏi: Never have I felt so proud. Little did she know…

Đảo ngữ toàn phần chủ yếu dùng với các nội động từ chỉ vị trí và chuyển động (be, stand, lie, sit, come, go, walk, run) sau một trạng ngữ chỉ nơi chốn hoặc phương hướng. Đảo ngữ chủ ngữ – trợ động từ dùng sau các cách diễn đạt mang nghĩa phủ định và giới hạn (never, not only, only then), sau so/such và trong câu điều kiện đảo ngữ. Nếu câu không có trợ động từ, ta thêm do, does hoặc did, đúng như khi đặt câu hỏi.

  • ✓

    Never did we imagine that the book would sell a million copies.

    câu "we imagined" không có trợ động từ → thêm did

  • ✓

    Never have we seen such a response.

    Present Perfect: trợ động từ have được chuyển lên

  • ✓

    Seldom is the city so quiet.

    be tự chuyển lên, không cần trợ động từ

  • ✗

    Never we imagined that the book would sell so well.

    Sau từ kích hoạt mang nghĩa phủ định, đảo ngữ là bắt buộc → Never did we imagine…

3Đảo ngữ toàn phần sau trạng ngữ chỉ nơi chốn và phương hướng

Khi câu bắt đầu bằng một trạng ngữ chỉ nơi chốn (on the hill, in the corner, beyond the river) hoặc một tiểu từ chỉ phương hướng (down, up, in, out, off, away, back), chủ ngữ có thể đứng sau động từ chính. Cách này thường gặp trong văn kể chuyện, văn miêu tả và lối kể chuyện sinh động. Nó hiệu quả nhất khi chủ ngữ là thông tin mới và tương đối dài, để nó xuất hiện ở cuối câu như một bất ngờ nho nhỏ.

  • ✓

    Down came the rain and washed the spider out.

    bài đồng dao cho trẻ em

  • ✓

    At the end of the garden stood an old oak tree.

  • ✓

    Out of the box jumped a tiny kitten.

  • ✓

    In the middle of the square is a statue of the town's founder.

    thường gặp trong sách hướng dẫn du lịch

  • ✓

    Off went the runners, cheered on by the crowd.

  • ✓

    Round the corner came a bright red double-decker.

Đảo ngữ toàn phần không dùng với trợ động từ hoặc với ngoại động từ có tân ngữ. Ta nói "Into the room walked the headteacher" chứ không nói ✗ "Into the room did walk the headteacher" hay ✗ "On the table put she the vase". Nó cũng hiếm gặp với cụm động từ ở dạng tiếp diễn hoặc hoàn thành: "In the corner was sitting an old man" có thể dùng được nhưng nặng nề; "In the corner sat an old man" tự nhiên hơn nhiều.

4Here và there: Here comes the bus

Câu bắt đầu bằng here và there (với nghĩa "ở chỗ đó", không phải there trong "there is" chỉ sự tồn tại) là trường hợp duy nhất mà đảo ngữ toàn phần phổ biến trong lời nói hằng ngày. Chúng chỉ vào một thứ đang đến, đang đi hoặc đang được đưa ra cho xem. Quy tắc về đại từ ở trên vẫn áp dụng.

Chủ ngữ là danh từ: động từ đứng trướcChủ ngữ là đại từ: đại từ đứng trước
Here comes the bus!Here it comes!
There goes my last chance.There it goes.
Here is your change.Here it is. / Here you are.
There are your keys, on the shelf.There they are.
Here comes Grandma.Here she comes.
  • ✓

    There goes the last train – we'll have to get a taxi.

  • ✓

    Here's the thing: we've only got one ticket.

  • ✗

    Here comes she.

    Chủ ngữ là đại từ → Here she comes.

5Đảo ngữ sau các từ phủ định và giới hạn

Khi một trạng ngữ mang nghĩa phủ định hoặc giới hạn được đưa lên đầu mệnh đề để nhấn mạnh, đảo ngữ chủ ngữ – trợ động từ là bắt buộc. Mẫu này trang trọng và có tính nhấn mạnh, thường gặp trong diễn văn, văn viết trang trọng, báo chí và văn kể chuyện văn học. Trong hội thoại, ta thường giữ trật tự bình thường: I've never seen anything like it.

Các từ kích hoạt thường gặp

Từ kích hoạtVí dụ
never / never beforeNever before had the village seen such a crowd.
rarely / seldomRarely do we get the chance to thank our teachers.
little (= hoàn toàn không)Little did he realise how much his life would change.
at no time / in no wayAt no time were the children in any danger.
under no circumstances / on no accountOn no account should you share your password.
nowhereNowhere is this clearer than in her later poems.
not once / not a single…Not once did she complain. Not a single word did he say.

Little với nghĩa này được dùng với các động từ chỉ sự biết và hiểu (know, realise, suspect, imagine, think, guess) và gần như luôn ở thì quá khứ. Nó gợi ra sự tương phản giữa điều mà ai đó tin khi ấy và điều mà người đọc biết bây giờ – một thủ pháp được những người kể chuyện rất ưa chuộng.

6Not only, no sooner, hardly và scarcely

Những từ kích hoạt này thường mở đầu một cấu trúc gồm hai vế, và vế thứ hai cần một từ "đi cặp" cố định. Chọn đúng từ đi cặp cũng quan trọng như chính việc đảo ngữ.

Mẫu câuVí dụ
Not only + đảo ngữ, but (also)…Not only did she win the race, but she also broke the record.
No sooner + had + chủ ngữ + pp + than…No sooner had we sat down than the phone rang.
Hardly / Scarcely / Barely + had + chủ ngữ + pp + when…Hardly had the film started when the power went off.

No sooner, hardly và scarcely mô tả một sự việc xảy ra gần như ngay sau một sự việc khác. Chúng thường đi với Past Perfect trong mệnh đề đảo ngữ và Past Simple trong mệnh đề thứ hai. Dạng so sánh hơn "sooner" giải thích vì sao từ đi cặp là than; còn hardly và scarcely không phải dạng so sánh hơn, nên chúng đi với when (hoặc, ít gặp hơn, before).

  • ✓

    Not only is the hotel beautifully situated, but the staff are also wonderfully kind.

  • ✓

    Scarcely had the guests arrived when it began to pour.

  • ✓

    No sooner had I closed my eyes than the alarm went off.

  • ✗

    No sooner had we left when it started to rain.

    No sooner … than.

  • ✗

    Hardly had we left than it started to rain.

    Hardly … when.

7Only và not until: đảo ngữ ở mệnh đề chính

Các cách diễn đạt với only (only then, only later, only by…, only when…, only after…, only if…) và not until kéo theo đảo ngữ. Cái bẫy nằm ở đây: khi cách diễn đạt đó có mệnh đề riêng của nó, đảo ngữ không xảy ra trong mệnh đề ấy mà xảy ra ở mệnh đề chính theo sau.

Trật tự thông thườngĐưa lên đầu và đảo ngữ
I understood the problem only then.Only then did I understand the problem.
We realised how lucky we were only when we got home.Only when we got home did we realise how lucky we were.
You can enter only if you have a ticket.Only if you have a ticket can you enter.
I didn't recognise her until she spoke.Not until she spoke did I recognise her.
They didn't discover the error until much later.Not until much later did they discover the error.
  • ✓

    Only by working together can we solve this problem.

  • ✓

    Only after the last guest had gone did she sit down.

  • ✗

    Only when did we get home we realised how lucky we were.

    Mệnh đề với "when" giữ trật tự bình thường; mệnh đề chính mới đảo ngữ → …when we got home did we realise…

8So … that và such … that

Để nhấn mạnh mức độ của một điều gì đó và kết quả của nó, tiếng Anh trang trọng và văn chương có thể đưa so + tính từ/trạng từ, hoặc such + be, lên đầu câu, rồi đảo ngữ. Mệnh đề kết quả với that giữ trật tự bình thường.

Thông thườngĐảo ngữ
The noise was so great that nobody could sleep.So great was the noise that nobody could sleep.
She spoke so quietly that we could hardly hear her.So quietly did she speak that we could hardly hear her.
His surprise was such that he couldn't speak.Such was his surprise that he couldn't speak.
The demand was such that extra performances were added.Such was the demand that extra performances were added.

Hãy chú ý sự khác nhau: với so, tính từ đứng ngay sau (So great was…); với such, động từ be đứng ngay sau (Such was…), và such ở đây có nghĩa là "đến mức như thế". Với so + trạng từ và một động từ thường, cần thêm trợ động từ do: So quickly did the news spread…

9Câu điều kiện, so sánh và câu đáp ngắn

Có ba cấu trúc khác cũng dùng đảo ngữ chủ ngữ – trợ động từ. Câu điều kiện đảo ngữ thay if bằng had, should hoặc were ở đầu mệnh đề. Câu so sánh trang trọng với as và than có thể đảo ngữ khi chủ ngữ là danh từ. Còn các câu đáp ngắn với so, neither và nor thì luôn đảo ngữ.

Cấu trúcVí dụ
câu điều kiện đảo ngữHad I known you were coming, I'd have baked a cake. Should you need help, just call.
câu điều kiện đảo ngữ phủ địnhHad it not been for the map, we'd have been lost. (✗ Hadn't it been for…)
so sánh với as / than (trang trọng)She was a keen reader, as was her brother. Children learn accents faster than do adults.
so / neither / nor'I love jazz.' 'So do I.' 'I can't swim.' 'Neither can I.' He didn't call, nor did he write.
  • ✓

    Were the museum to close, the town would lose its main attraction.

  • ✓

    City dwellers walk more than do people in the countryside.

    trang trọng; "than people in the countryside do" là cách nói trung tính

  • ✓

    The author had no formal training, nor did she feel she needed any.

  • ✓

    She speaks Welsh, as does her mother.

    đúng và trang trọng

10Đưa thành phần lên đầu câu mà không đảo ngữ, và các mẫu khác

Không phải mọi sự thay đổi trật tự từ đều có đảo ngữ. Trong fronting (đưa lên đầu câu), một tân ngữ, bổ ngữ hoặc tính từ được chuyển lên đầu để tạo đối lập hoặc nhấn mạnh, còn chủ ngữ và động từ vẫn giữ trật tự bình thường. Cách này phổ biến cả trong lời nói lẫn văn viết.

  • ✓

    This I cannot accept.

    tân ngữ được đưa lên đầu để tạo đối lập

  • ✓

    Some of the questions she answered brilliantly; others she left blank.

  • ✓

    Strange as it may seem, I enjoy revising.

    = Although it may seem strange

  • ✓

    Try as she might, she couldn't open the jar.

    = However hard she tried

  • ✓

    Much as I admire his work, I find it hard to read.

    = Although I admire it very much

  • ✓

    Brilliant she certainly is, but she's also very modest.

Với động từ be, sau một cụm tính từ hoặc cụm phân từ được đưa lên đầu là đảo ngữ toàn phần. Đây là mẫu câu được các nhà báo và nhà văn ưa dùng, vì nó cho phép một chủ ngữ dài đứng cuối câu: Gone are the days when letters took weeks to arrive. Especially popular were the cookery workshops. Attached is a copy of the agenda. Among the guests was a famous violinist.

11Những lỗi thường gặp của người học trình độ cao

Trong tiếng Việt, ta có thể đưa trạng ngữ lên đầu câu thoải mái mà chủ ngữ và động từ vẫn giữ nguyên vị trí ("Chưa bao giờ tôi thấy…", "Hôm qua có một nhà văn đến trường"), và động từ không bao giờ đổi dạng. Tiếng Anh thì khác: đưa một từ phủ định lên đầu câu bắt buộc phải đảo ngữ, còn đưa một trạng ngữ bình thường lên đầu thì thường không. Vì vậy, người học trình độ cao hay quên trợ động từ, hoặc ngược lại, dùng đảo ngữ cả ở những chỗ không thể dùng.

Đảo ngữ tu từ và trật tự từ: bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

GameFix the mistake: Stylistic inversion and word orderFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →GameSort it: Stylistic inversion and word orderPut every card in the right group.Play →

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.