1Cấu tạo của một cụm danh từ
Mọi cụm danh từ đều được xây dựng xung quanh một danh từ chính: danh từ cho ta biết về cơ bản cụm đó nói về cái gì. Mọi thành phần khác đều bổ sung thông tin cho danh từ chính ấy. Trước danh từ chính có các từ hạn định (a, the, this, my, several), trạng từ, tính từ, phân từ và các danh từ khác. Sau danh từ chính có các cụm giới từ, mệnh đề không chia (-ing, -ed, to-infinitive) và mệnh đề quan hệ hoặc mệnh đề với "that".
Một cụm, năm vị trí
| Vị trí | Ví dụ |
|---|---|
| từ hạn định | a |
| bổ nghĩa đứng trước (trạng từ + phân từ, danh từ) | recently published government |
| danh từ chính | report |
| bổ nghĩa đứng sau (cụm giới từ) | on child literacy |
| bổ nghĩa đứng sau (mệnh đề không chia) | commissioned by the education department |
Cả cụm – a recently published government report on child literacy commissioned by the education department – hoạt động về mặt ngữ pháp như một danh từ duy nhất. Nó có thể làm chủ ngữ, tân ngữ hoặc bổ ngữ của giới từ, và nếu nó là chủ ngữ thì động từ hòa hợp với danh từ chính (report → is / has).
2Bổ nghĩa đứng trước: tính từ, phân từ và trạng từ
Trước danh từ chính, tiếng Anh cho phép dùng tính từ (a vivid description), phân từ (a sleeping child, a broken promise) và tổ hợp trạng từ + phân từ (a recently discovered manuscript, a beautifully written novel, a rapidly changing world). Những nhóm trạng từ + phân từ này là một trong những cách chính mà tiếng Anh học thuật và báo chí dùng để nén cả một mệnh đề quan hệ vào chỉ hai từ.
| Mệnh đề quan hệ | Bổ nghĩa đứng trước |
|---|---|
| a manuscript which was discovered recently | a recently discovered manuscript |
| a population which is growing fast | a fast-growing population |
| a scientist who is highly respected | a highly respected scientist |
| a method that has been tested carefully | a carefully tested method |
| a story that never ends | a never-ending story |
Phân từ chỉ có thể đứng một mình trước danh từ khi nó mô tả một đặc điểm lâu dài hoặc đặc trưng. Một hành động tạm thời, cụ thể thì cần bổ nghĩa đứng sau: "a barking dog" (con chó hay sủa) thì được, nhưng với một sự việc đơn lẻ ta nói "the dog barking next door", chứ không nói ✗ "the next door barking dog". Tương tự, "the stolen car" thì được, nhưng "the car stolen last night" phải đứng sau danh từ vì nó có trạng ngữ riêng.
3Danh từ làm từ bổ nghĩa: a shoe shop, a government report
Tiếng Anh dùng danh từ để bổ nghĩa cho danh từ khác một cách vô cùng thoải mái: a garden chair, a train station, a climate scientist, a government report. Danh từ thứ nhất hoạt động như một tính từ và thường ở dạng số ít, ngay cả khi nghĩa là số nhiều: a shoe shop bán nhiều đôi giày, a toothbrush làm sạch nhiều cái răng. Trọng âm chính thường rơi vào danh từ thứ nhất: a SHOE shop, a TRAIN station. Hãy chú ý thứ tự: tiếng Việt nói "cửa hàng giày" (danh từ chính đứng trước), còn tiếng Anh nói a shoe shop (danh từ chính đứng sau).
| Cụm với of hoặc mệnh đề | Danh từ + danh từ |
|---|---|
| a shop that sells shoes | a shoe shop |
| a race for horses | a horse race |
| a manager responsible for sales | a sales manager (số nhiều cố định) |
| a shop that sells clothes | a clothes shop (clothes không có dạng số ít) |
| a centre for sports | a sports centre (số nhiều cố định) |
Một số từ bổ nghĩa luôn ở dạng số nhiều, hoặc vì từ đó không có dạng số ít với nghĩa này (clothes, arms, goods, customs, savings, glasses), hoặc do quy ước (sports, sales, careers, a students' union). Hãy học chúng như những cách diễn đạt cố định.
Các danh từ bổ nghĩa có thể xếp chồng lên nhau, nhất là trong tiêu đề báo và văn bản hành chính: a city council housing policy review. Hãy đọc những chuỗi như vậy từ phải sang trái: đó là một bản đánh giá (review), về một chính sách (policy), liên quan đến nhà ở (housing), do hội đồng thành phố (city council) đưa ra. Hai hoặc ba danh từ là bình thường; từ bốn danh từ trở lên có thể trở nên khó hiểu, vì vậy để viết rõ ràng, thường nên tách bớt bằng giới từ: a review of the city council's housing policy.
4Tính từ ghép và dấu gạch nối
Hai hay nhiều từ có thể ghép lại thành một từ bổ nghĩa duy nhất đứng trước danh từ. Ở vị trí này chúng thường được nối bằng dấu gạch nối, và tổ hợp số + danh từ chuyển sang dạng số ít, vì giờ đây nó hoạt động như một tính từ: a ten-year-old girl, a five-star hotel, a three-hour journey, a two-week holiday.
| Sau danh từ (không gạch nối, danh từ số nhiều) | Trước danh từ (có gạch nối, danh từ số ít) |
|---|---|
| The girl is ten years old. | a ten-year-old girl |
| The journey took three hours. | a three-hour journey |
| The hotel has five stars. | a five-star hotel |
| The walk is six miles long. | a six-mile walk |
| The plan covers the long term. | a long-term plan |
- ✓
a state-of-the-art laboratory
- ✓
a well-known author – but – The author is well known.
- ✓
a record-breaking season, a heart-warming story, a thought-provoking essay
- ✓
a highly qualified teacher
không dùng gạch nối sau trạng từ đuôi -ly
- ✗
a ten-years-old boy
Trong tính từ ghép, danh từ ở dạng số ít → a ten-year-old boy
5Bổ nghĩa đứng sau bằng cụm giới từ
Từ bổ nghĩa đứng sau phổ biến nhất trong tiếng Anh là cụm giới từ: the woman in the blue coat, a book about whales, the road to the coast. Nhiều danh từ trừu tượng, nhất là những danh từ có gốc từ động từ và tính từ, đi với một giới từ cố định, và đây là chỗ ngay cả những người nói rất lưu loát cũng mắc lỗi, vì không thể đoán giới từ bằng cách dịch từ tiếng mẹ đẻ: ví dụ, "sự tăng giá" là an increase in prices, không phải ✗ an increase of prices.
Danh từ đi với giới từ cố định
| Danh từ | Ví dụ |
|---|---|
| increase / rise / fall / decline / drop in | a sharp rise in prices |
| research / investigation / inquiry / insight into | new research into sleep |
| demand / need / respect / reason for | a growing demand for electric cars |
| access / solution / approach / attitude to | access to clean water, a solution to the problem |
| effect / impact / influence / emphasis on | the impact of screens on children's sleep |
| knowledge / awareness / understanding of | a deep understanding of music |
| advantage / benefit of | the benefits of learning a second language |
- ✓
There has been a steady increase in the number of cyclists in Bristol.
- ✓
Her approach to teaching is calm and patient.
- ✓
The effect of the new timetable on pupils' concentration was remarkable.
- ✗
the solution of the problem
Ta nói a solution to a problem, the answer to a question, the key to success.
- ✗
an increase of prices
Dùng in cho thứ tăng lên; of cho biết mức tăng: an increase of 5% in prices.
6Bổ nghĩa đứng sau bằng mệnh đề không chia
Một mệnh đề quan hệ sau danh từ thường có thể được rút gọn thành mệnh đề -ing (chủ động), mệnh đề -ed (bị động) hoặc mệnh đề to-infinitive. Những dạng rút gọn này ngắn hơn và đặc trưng hơn cho tiếng Anh viết.
| Mệnh đề quan hệ đầy đủ | Bổ nghĩa đứng sau không chia |
|---|---|
| the students who are taking the exam | the students taking the exam |
| the paintings which were shown at the exhibition | the paintings shown at the exhibition |
| the first person who arrived | the first person to arrive |
| a decision that must be made | a decision to be made |
| a lot of work that we have to do | a lot of work to do |
To-infinitive đặc biệt phổ biến sau số thứ tự và dạng so sánh nhất (the first, the last, the next, the only, the best): Valentina Tereshkova was the first woman to travel into space. Nó cũng được dùng để chỉ mục đích hoặc nghĩa vụ: a house to let, the books to read before September, a decision to be taken by the board.
- ✓
Anyone wishing to attend the lecture should register online.
- ✓
The bridge designed by her firm has won several awards.
- ✓
She was the only candidate to answer every question.
- ✗
The girl won the poetry prize yesterday is my cousin.
Một sự việc cụ thể đã kết thúc trong quá khứ cần mệnh đề quan hệ đầy đủ → The girl who won the poetry prize yesterday is my cousin.
7Mệnh đề quan hệ và mệnh đề "that" sau danh từ
Có hai loại mệnh đề chia động từ có thể đứng sau danh từ; chúng trông giống nhau nhưng hoạt động khác nhau. Mệnh đề quan hệ mô tả danh từ và có một "chỗ trống" bên trong (đại từ thay cho thành phần bị thiếu): the news that she told us (she told us the news). Mệnh đề đồng vị hay mệnh đề nội dung nêu ra nội dung của danh từ và tự nó đã đầy đủ: the news that she had won (she had won – không thiếu gì cả).
| Mệnh đề quan hệ (có thể dùng which) | Mệnh đề nội dung (chỉ dùng that) |
|---|---|
| the idea that / which he suggested | the idea that we should start earlier |
| the fact that / which he mentioned | the fact that she had never studied music |
| the rumour that / which is going round | the rumour that the school will close |
Những danh từ thường đi với mệnh đề nội dung gồm fact, idea, belief, claim, news, hope, fear, suggestion, realisation, evidence, possibility và conclusion. Với câu hỏi gián tiếp sau danh từ, dùng of + whether / từ để hỏi: the question of whether to continue, the problem of how to pay for it.
- ✓
The fact that she had never had a lesson made her performance all the more remarkable.
- ✓
There is growing evidence that music helps children learn to read.
- ✓
We discussed the question of whether to change the date.
- ✗
The fact which she had never studied music surprised us.
Mệnh đề nội dung chỉ dùng that.
- ✗
The news what she had won spread quickly.
Không bao giờ dùng what sau danh từ → the news that…
8Tính từ đứng sau danh từ
Phần lớn tính từ tiếng Anh đứng trước danh từ, nhưng một số phải hoặc có thể đứng sau. Vị trí "đứng sau" này là bắt buộc sau các đại từ ghép (something, anyone, nothing), phổ biến với các tính từ có bổ ngữ riêng, và là vị trí bình thường của một nhóm nhỏ tính từ thay đổi nghĩa tùy theo vị trí.
| Mẫu | Ví dụ |
|---|---|
| sau something, anyone, nobody… | something interesting, nobody else, anywhere warm |
| tính từ + bổ ngữ riêng của nó | a room full of light, a writer famous for her short stories |
| số đo | a wall two metres high, a baby six weeks old |
| -able / -ible sau dạng so sánh nhất | the best hotel available, the earliest date possible |
| cách diễn đạt cố định | the president elect, the heir apparent, the Princess Royal, court martial |
Vị trí làm thay đổi nghĩa
| Trước danh từ | Sau danh từ |
|---|---|
| the present members (= hiện tại, đương nhiệm) | the members present (= những người đang có mặt ở đây) |
| concerned parents (= lo lắng) | the parents concerned (= có liên quan, những người đang được nói đến) |
| a responsible person (= có trách nhiệm, đáng tin cậy) | the person responsible (= người đã gây ra việc đó / người phụ trách) |
| an involved explanation (= rắc rối, phức tạp) | the people involved (= những người tham gia) |
9Xây dựng, tháo gỡ và sự hòa hợp
Trong văn viết học thuật, thông tin thường được chuyển từ mệnh đề sang cụm danh từ (danh từ hóa – nominalisation). Cách này cho phép người viết trình bày cả một quá trình như một "sự vật" duy nhất có thể làm chủ ngữ của câu. So sánh: "Prices rose rapidly, and this worried consumers" với "The rapid rise in prices worried consumers." Câu thứ hai cô đọng hơn, trang trọng hơn và đặc trưng hơn cho các bản báo cáo.
| Dựa trên mệnh đề | Dựa trên cụm danh từ |
|---|---|
| Scientists discovered the virus, and this changed medicine. | The discovery of the virus changed medicine. |
| The way that the city responded to the floods was admirable. | The city's response to the floods was admirable. |
| Because the bridge was closed suddenly, traffic chaos followed. | The sudden closure of the bridge led to traffic chaos. |
Cụm danh từ dài tạo ra một cái bẫy kinh điển về sự hòa hợp: động từ phải hòa hợp với danh từ chính, chứ không phải với danh từ đứng gần nhất. "The results of the survey carried out among teachers were surprising" (danh từ chính: results). "The quality of the photos is excellent" (danh từ chính: quality). Hãy chú ý thêm cặp "the number of students is growing" (danh từ chính: number) và "a number of students are absent" (a number of = một số, nên động từ ở dạng số nhiều).
10Những lỗi thường gặp của người học trình độ cao
Tiếng Việt xây dựng cụm danh từ theo thứ tự ngược với tiếng Anh: danh từ chính đứng trước, các từ bổ nghĩa đứng sau ("vấn đề ô nhiễm không khí của các thành phố"). Vì vậy, người học thường lạm dụng of, đặt sai thứ tự danh từ, dịch giới từ từng chữ, và – vì tiếng Việt không có đuôi số nhiều – hay nhầm khi nào danh từ bổ nghĩa ở số ít, khi nào ở số nhiều. Mạo từ trong các cụm danh từ dài là một điểm yếu khác: từ hạn định thuộc về danh từ chính và đứng ở ngay đầu cả cụm.