Eenglish-tests.com
C2

Cấu trúc độc lập và cấu trúc phân từ

Ở trình độ B2, bạn đã học mệnh đề phân từ có cùng chủ ngữ với mệnh đề chính: Feeling tired, I went to bed. Ở trình độ C2, ta tiến thêm một bước, đến những mệnh đề có chủ ngữ riêng: The work done, we went home. Her voice trembling, she began to speak. Weather permitting, we'll sail at dawn. Chúng được gọi là cấu trúc độc lập (absolute constructions), vì về mặt ngữ pháp chúng đứng "tách riêng" khỏi phần còn lại của câu: không có liên từ, không có động từ chia, nhưng vẫn diễn đạt một ý trọn vẹn. Trong bài này, bạn sẽ học cách xây dựng mệnh đề độc lập và ý nghĩa của chúng, các mẫu với there being và it being, cấu trúc rất phổ biến with + danh từ + phân từ, những cụm từ cố định mà mọi người có học vấn đều biết (all things considered, all being well, present company excepted), những điểm tinh tế của phân từ hoàn thành và phân từ bị động, cũng như cách nhận ra và sửa lỗi phân từ "lơ lửng" (dangling participles) trong bài viết của chính mình.

1Cấu trúc độc lập là gì?

Trong một mệnh đề phân từ thông thường, chủ ngữ "ngầm hiểu" của phân từ chính là chủ ngữ của mệnh đề chính. Trong câu "Having finished the report, Anna went home", chính Anna là người đã làm xong. Trong cấu trúc độc lập, phân từ có chủ ngữ riêng, được viết ngay trước nó. Chủ ngữ đó khác với chủ ngữ của mệnh đề chính – và chính vì vậy mà nó phải được nêu ra.

Mệnh đề phân từ thông thường (cùng chủ ngữ)Cấu trúc độc lập (có chủ ngữ riêng)
Having finished the report, Anna went home.The report finished, Anna went home.
Trembling slightly, she began to speak.Her voice trembling, she began to speak.
Waiting for the bus, we chatted.The bus being late, we chatted.
Exhausted after the climb, the walkers sat down.The climb over, the walkers sat down.
noun phrase (its own subject) + participle / adjective / prepositional phrase, main clause

Mệnh đề độc lập không có động từ chia (không có is, was, had, will) và không có liên từ (không có when, because, if). Nó được ngăn cách với mệnh đề chính bằng dấu phẩy. Ý nghĩa của nó – thời gian, lý do, điều kiện hay chỉ là một chi tiết đi kèm – không được thể hiện bằng từ nào cả; người đọc tự suy ra từ ngữ cảnh. Chính sự cô đọng này làm cho cấu trúc trở nên tao nhã, và cũng làm cho nó mang tính trang trọng: trong hội thoại, ta thường nói rõ mối liên hệ bằng một mệnh đề đầy đủ.

  • ✓

    The meeting over, the delegates headed for the station.

  • ✓

    The guests having left, we finally sat down with a cup of tea.

  • ✓

    All the tickets sold, the theatre put up a 'Sold out' sign.

  • ✓

    She sat by the fire, a book open on her lap.

2Các dạng: -ing, quá khứ phân từ, having, tính từ

Thành phần thứ hai của mệnh đề độc lập có thể có nhiều dạng. Cách chọn theo cùng một logic như trong mệnh đề phân từ thông thường: -ing cho hành động chủ động diễn ra cùng lúc, quá khứ phân từ cho trạng thái bị động hoặc đã hoàn tất, having + quá khứ phân từ cho hành động xảy ra trước, và being cho nghĩa bị động hoặc một trạng thái đang diễn ra hay nêu lý do. Ngoài ra, động từ be có thể đơn giản là biến mất, chỉ để lại một tính từ, một trạng từ hoặc một cụm giới từ.

DạngVí dụ
chủ ngữ + -ing (chủ động, cùng lúc)Prices rising every month, many families cut back on holidays.
chủ ngữ + quá khứ phân từ (bị động / đã hoàn tất)The decision made, there was no point in arguing.
chủ ngữ + having + quá khứ phân từ (xảy ra trước, chủ động)The children having gone to bed, the house fell silent.
chủ ngữ + having been + quá khứ phân từ (xảy ra trước, bị động)The contract having been signed, work began at once.
chủ ngữ + being + quá khứ phân từ (bị động, nêu lý do)The road being repaired, we took a long detour.
chủ ngữ + tính từ (lược bỏ be)Dinner ready, she called everyone to the table.
chủ ngữ + trạng từ / cụm giới từThe exams over, the students celebrated. He waited, hands in his pockets.

Dạng chỉ có quá khứ phân từ và dạng having been thường diễn đạt gần như cùng một ý. "The contract signed, work began" ngắn gọn và mang tính văn chương hơn; "The contract having been signed, work began" nặng nề hơn, nói rõ hơn về thứ tự các sự việc và là kiểu câu đặc trưng của văn bản pháp lý và hành chính. Being + quá khứ phân từ nhấn mạnh rằng tình huống bị động đang diễn ra hoặc là lý do: "The road being repaired" (con đường đang được sửa vào lúc đó).

3Ý nghĩa của mệnh đề độc lập

Vì không có liên từ nên một mệnh đề độc lập có thể mang nhiều nghĩa. Phổ biến nhất là thời gian (= when / after), lý do (= because / as), điều kiện (= if) và hoàn cảnh đi kèm (= and at the same time…). Thường thì có thể hiểu theo nhiều cách, và điều đó nhìn chung chấp nhận được: "The work done, we went home" vừa có nghĩa là "sau khi xong việc" vừa có nghĩa là "vì đã xong việc". Nếu mối liên hệ chính xác là quan trọng, một mệnh đề đầy đủ sẽ rõ ràng hơn.

Ý nghĩaMệnh đề độc lập và câu tương đương đầy đủ
thời gianThe speech finished, the minister left the stage. (= When the speech had finished…)
lý doThe last train having gone, we had to take a taxi. (= Because the last train had gone…)
điều kiệnWeather permitting, the match will be played on Saturday. (= If the weather permits…)
chi tiết đi kèmShe walked out of the room, her head held high. (= and her head was held high)
lời bình thêm, kết quảThe village has two shops, one of them a bakery. (= and one of them is a bakery)

Vị trí đi theo ý nghĩa. Mệnh đề độc lập chỉ thời gian, lý do và điều kiện thường đứng đầu câu, vì chúng dựng bối cảnh cho sự việc chính. Mệnh đề độc lập chỉ chi tiết đi kèm thường đứng cuối câu, nơi chúng thêm một hình ảnh cho hành động: "He stood at the window, his arms folded." Những mệnh đề có chủ ngữ là một con số hoặc từ chỉ số lượng (one of them…, most of them…, many in tears…) cũng thường đứng ở cuối.

  • ✓

    Twenty people applied, most of them recent graduates.

  • ✓

    The orchestra played on, the conductor smiling broadly.

  • ✓

    Supplies running low, the expedition turned back.

  • ✓

    The bridge closed, all traffic was diverted through the town centre.

4There being, it being, this being so

Một số mệnh đề độc lập có chủ ngữ "rỗng". Nếu mệnh đề đầy đủ bắt đầu bằng there is / there was, mệnh đề độc lập giữ lại there: There was no further business → There being no further business, the meeting closed. Nếu mệnh đề đầy đủ bắt đầu bằng it rỗng chỉ thời gian, thời tiết hoặc khoảng cách, mệnh đề độc lập giữ lại it: It was a holiday → It being a holiday, the banks were shut.

Mệnh đề đầy đủMệnh đề độc lập
As there was no bus, we walked.There being no bus, we walked.
Because there were no objections, the plan was approved.There being no objections, the plan was approved.
As it was Sunday, the shops were closed.It being Sunday, the shops were closed.
Because it was so late, we decided to stay the night.It being so late, we decided to stay the night.
Since this is so, we must change our approach.This being so, we must change our approach.

Nếu thiếu chủ ngữ rỗng, câu sẽ bị "lơ lửng". "Being Sunday, the shops were closed" theo nghĩa đen là nói các cửa hàng là ngày Chủ nhật. "Being no bus, we walked" thì đơn giản là sai ngữ pháp. Người Việt rất dễ mắc lỗi này, vì tiếng Việt thường không cần chủ ngữ hình thức ("Là ngày lễ nên…", "Không có xe buýt nên…") và không có từ nào tương ứng với there hay it rỗng – vì vậy hãy kiểm tra những câu như thế thật cẩn thận.

5With + danh từ + phân từ: with prices rising

Trong tiếng Anh hằng ngày và trung tính, mệnh đề độc lập rất thường được mở đầu bằng with (hoặc without ở dạng phủ định). Cấu trúc vẫn như cũ – một danh từ với phân từ, tính từ hoặc cụm từ riêng của nó – nhưng with làm cho câu nhẹ nhàng và tự nhiên hơn, nên nó phổ biến trong lời nói, báo chí và tiểu thuyết cũng như trong văn viết trang trọng.

MẫuVí dụ
with + danh từ + -ingWith prices rising so fast, saving is difficult.
with + danh từ + quá khứ phân từWith the work finished, we can relax.
with + danh từ + tính từShe sleeps with the window open.
with + danh từ + cụm giới từHe arrived with a parcel under his arm.
with + danh từ + to-infinitiveWith three essays to write, I can't go out tonight.
without + danh từ + -ingThey left without anyone noticing.

Cấu trúc với with đặc biệt phù hợp để nêu lý do và tình huống nền: "With everyone watching, she felt nervous." "With the exams over, the town is full of students on holiday." Dạng với to-infinitive diễn đạt một việc vẫn còn phải làm: "With only two days to go, the stage is not yet ready."

Có with hay không có with?

Mệnh đề độc lập không có with (trang trọng, văn chương)Mệnh đề độc lập với with (trung tính, phổ biến)
The children asleep, we opened the presents.With the children asleep, we opened the presents.
Prices falling, shares became cheaper.With prices falling, shares became cheaper.
He listened, eyes closed.He listened with his eyes closed.

6Miêu tả người: her voice trembling, hat in hand

Trong tiểu thuyết và tiểu sử, mệnh đề độc lập thường miêu tả cơ thể, tư thế hoặc cảm xúc của một người trong khi hành động chính diễn ra. Chúng thường đứng sau mệnh đề chính và hoạt động như một cảnh quay cận trong phim: mệnh đề chính nêu hành động, mệnh đề độc lập thêm một chi tiết đắt giá.

  • ✓

    Her voice trembling, she thanked the audience.

  • ✓

    He listened in silence, his face pale.

  • ✓

    The old man walked slowly up the hill, his dog trotting beside him.

  • ✓

    She stood in the doorway, arms folded, waiting for an explanation.

  • ✓

    He came in, hat in hand, and asked for a moment of our time.

Khi chủ ngữ là một bộ phận cơ thể hoặc quần áo, nó thường có tính từ sở hữu đi kèm (her voice, his face). Trong lối văn chương rất cô đọng, có thể bỏ tính từ sở hữu: arms folded, eyes closed, head bowed. Một vài tổ hợp thậm chí đã trở thành cố định, hoàn toàn không có từ hạn định: hat in hand, pen in hand, sword in hand, cap in hand (cụm này còn có nghĩa là "khúm núm xin tiền hoặc xin giúp đỡ").

Dạng đầy đủ hơnDạng văn chương cô đọng
She listened, and her eyes were closed.She listened, eyes closed.
He sat there with his head in his hands.He sat there, head in hands.
She walked out and held her head high.She walked out, her head held high.

7Các cụm độc lập cố định

Nhiều mệnh đề độc lập đã trở thành cách diễn đạt cố định. Chúng được dùng ở mọi phong cách, không thể tùy ý thay đổi (✗ weather permits, ✗ all things considering) và là dấu hiệu của một lối diễn đạt tự tin, có học vấn. Phần lớn chúng thể hiện thái độ của người nói hoặc đặt điều kiện cho điều được nói ra.

Cụm từÝ nghĩa và ví dụ
weather permittingnếu thời tiết đủ tốt: We'll eat outside, weather permitting.
time permittingnếu có đủ thời gian: Time permitting, we'll visit the castle too.
all things consideredxét mọi mặt: All things considered, it was a success.
all being wellnếu mọi việc suôn sẻ: All being well, the bridge will open in May.
God willingnếu mọi việc thuận lợi (cụm từ truyền thống, mang chút màu sắc tôn giáo, giống "nếu trời thương"): We'll see you next summer, God willing.
other things being equalnếu các yếu tố khác không thay đổi: Other things being equal, prices will fall.
present company exceptedkhông tính những người có mặt ở đây (lịch sự hoặc đùa vui): Politicians are rarely honest – present company excepted.
all toldtổng cộng: All told, there were over 300 guests.
that said / that being saidmặc dù vừa nói như vậy: It's expensive. That said, it's worth it.
no offence intendedtôi không có ý làm bạn phật lòng: No offence intended, but your plan won't work.
joking apart / joking asidenói nghiêm túc thì: Joking apart, we do need more volunteers.

Hãy chú ý các dạng cố định: permitting (không phải permitted), considered (không phải considering), excepted (không phải excepting), being (không phải been). Mỗi cụm đều theo logic thông thường (the weather permits; all things are considered; present company is excepted), nhưng chúng đã "đóng băng": bạn không thể thay đổi phân từ hay trật tự từ. Hãy học chúng như những khối trọn vẹn.

8Phân từ lơ lửng ở trình độ C2: những cái bẫy tinh vi hơn và các ngoại lệ được chấp nhận

Bạn đã biết quy tắc cơ bản từ trình độ B2: trong mệnh đề phân từ thông thường, chủ ngữ ngầm hiểu là chủ ngữ của mệnh đề chính, và nếu không phải vậy thì phân từ bị "lơ lửng" (Walking down the street, the trees looked beautiful ✗). Ở trình độ C2, các cái bẫy khó nhận ra hơn. Những bẫy chính là dùng tính từ sở hữu thay cho chủ ngữ, mệnh đề chính ở dạng bị động, và câu mở đầu bằng it hoặc there.

  • ✗

    Walking into the office, my eyes fell on a pile of letters.

    Đôi mắt của tôi không tự bước vào phòng. → Walking into the office, I noticed a pile of letters.

  • ✗

    Having examined the evidence, the case was dismissed.

    Mệnh đề chính ở dạng bị động: vụ án không xem xét gì cả. → Having examined the evidence, the judge dismissed the case.

  • ✗

    Having read the report, it is clear that changes are needed.

    Trong mệnh đề chính không có "người đọc". → Having read the report, I am convinced that changes are needed.

  • ✗

    As a doctor, her advice was always practical.

    Cùng một vấn đề nhưng không có phân từ: lời khuyên của cô ấy không phải là bác sĩ. → As a doctor, she always gave practical advice.

Có ba cách sửa chuẩn. Biến chủ ngữ của mệnh đề chính thành người thực hiện hành động của phân từ; cho phân từ một chủ ngữ riêng, biến nó thành mệnh đề độc lập; hoặc dùng mệnh đề đầy đủ với liên từ. Cả ba cách đều đúng – hãy chọn tùy theo phong cách và điều bạn muốn nhấn mạnh.

Sửa câu: "Arriving late, the doors were locked." ✗

Cách sửaCâu đã sửa
đổi chủ ngữ của mệnh đề chínhArriving late, we found the doors locked.
thêm chủ ngữ (mệnh đề độc lập)The concert having started, the doors were locked.
dùng mệnh đề đầy đủWhen we arrived late, the doors were locked.

Một số phân từ đã trở thành giới từ hoặc liên từ, và chúng không cần chủ ngữ tương ứng. Chúng hoàn toàn được chấp nhận, ngay cả trong lối viết cẩn trọng nhất: considering, regarding, concerning, judging by / from, given, provided / providing, assuming, supposing, granted, owing to, excepting, including, generally speaking, strictly speaking, broadly speaking, talking of.

  • ✓

    Judging by the reviews, the play is a hit.

    câu đúng: không cần có "người đánh giá" trong mệnh đề chính

  • ✓

    Given the circumstances, the result was impressive.

  • ✓

    Strictly speaking, a tomato is a fruit.

  • ✓

    Considering his age, he is remarkably fit.

9Phân từ hoàn thành và phân từ bị động trong văn viết trang trọng

Báo cáo, văn bản pháp lý, biên bản cuộc họp và văn học thuật dùng rất nhiều phân từ hoàn thành và phân từ bị động, cả trong mệnh đề phân từ thông thường lẫn mệnh đề độc lập. Ở đây, dùng chính xác các trợ động từ having và being là điều cốt yếu, vì chỉ một từ sai cũng làm thay đổi thể (chủ động/bị động) hoặc thời gian.

DạngÝ nghĩa và ví dụ
having + quá khứ phân từchủ động, xảy ra trước: Having reviewed the data, the panel issued its verdict.
having been + quá khứ phân từbị động, xảy ra trước: Having been told of the delay, passengers waited calmly.
being + quá khứ phân từbị động, cùng lúc / nêu lý do: Being supported by the council, the scheme is free.
chỉ dùng quá khứ phân từbị động, thường chỉ trạng thái hoặc lý do: Asked about the delay, the spokesperson apologised.
not having + quá khứ phân từphủ định, xảy ra trước: Not having been consulted, the residents objected.

So sánh "Being told the truth, she felt relieved" (trong khi hoặc vì cô ấy được nghe sự thật) với "Having been told the truth, she felt relieved" (cô ấy đã được nghe sự thật từ trước). Trong nhiều ngữ cảnh, chỉ một quá khứ phân từ là bao hàm được cả hai nghĩa: "Told the truth, she felt relieved." Với mệnh đề độc lập, các lựa chọn cũng như vậy: "The decision having been taken, the committee moved on."

Trong tiếng Anh trang trọng, từ phủ định not thường đứng trước: not having been informed. Dạng "Having not been informed" cũng có gặp, nhất là khi not gắn chặt với phân từ, nhưng đặt not lên trước là lựa chọn an toàn trong các kỳ thi và văn viết trang trọng.

  • ✓

    Having been elected with a large majority, the new mayor promised rapid change.

  • ✓

    The budget having been approved, recruitment can begin.

  • ✓

    Not having received a reply, I am writing to you again.

  • ✗

    Having being warned about the storm, we stayed at home.

    Dạng hoàn thành là having been, không bao giờ là having being.

  • ✗

    Having been finished the report, she emailed it to her manager.

    Cô ấy tự làm xong bản báo cáo (chủ động) → Having finished the report…

10Phong cách, dạng của đại từ làm chủ ngữ và văn phong

Mệnh đề độc lập không có with (The work done, …) mang tính trang trọng hoặc văn chương. Bạn sẽ gặp chúng trong tiểu thuyết, sách lịch sử, văn bản pháp lý, biên bản và báo chí chất lượng cao. Trong hội thoại, chúng nghe "sách vở", trừ các cụm cố định (weather permitting, all things considered, that said) và cấu trúc với with, vốn mang tính trung tính.

Hội thoạiVăn viết trang trọng hoặc văn chương
Once we'd finished the work, we went home.The work done, we went home.
As there weren't any questions, the chair closed the meeting.There being no questions, the chair closed the meeting.
Because the funding had been cut, the project was dropped.The funding having been cut, the project was abandoned.
With everyone asleep, the house was really quiet.Everyone asleep, the house lay silent.

Khi chủ ngữ của mệnh đề độc lập là một đại từ nhân xưng, ngữ pháp trang trọng truyền thống dùng dạng chủ ngữ: "He being the eldest son, the farm passed to him." Trong tiếng Anh thân mật, dạng tân ngữ thường gặp: "Him being the eldest, he got the farm." Cả hai đều nghe khá lạ; phần lớn người viết sẽ chọn một mệnh đề đầy đủ: "As he was the eldest son…".

11Những lỗi thường gặp của người học trình độ cao

Tiếng Việt không có phân từ, động từ không bao giờ đổi dạng, và các vế câu thường được nối với nhau chỉ bằng dấu phẩy hoặc bằng cách đặt cạnh nhau ("Việc xong rồi, chúng tôi về nhà"). Chủ ngữ hình thức như there và it cũng không có trong tiếng Việt. Vì vậy, người học thường bỏ there và it, giữ động từ chia sau dấu phẩy, nhầm giữa -ing và quá khứ phân từ, và thay đổi các cụm từ cố định.

Cấu trúc độc lập và cấu trúc phân từ: bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

GameFix the mistake: Absolute and participle constructionsFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.