Eenglish-tests.com
C2

Ngữ pháp của tiếng Anh nói

Sách ngữ pháp phần lớn được viết theo góc nhìn của tiếng Anh viết, nhưng hội thoại có ngữ pháp riêng của nó. Đó không phải là ngữ pháp "tồi" hay "hỏng": đó là một hệ thống được định hình bởi điều kiện của lời nói — người ta nói trong thời gian thực, cùng ở trong một tình huống, có thể thấy phản ứng của nhau và muốn vừa thân thiện vừa rõ ràng. Trong bài này, chúng ta sẽ xem những đặc điểm chính mà các nghiên cứu kho ngữ liệu (corpus) tìm thấy trong hội thoại hằng ngày của người Anh: phần đầu và phần đuôi (That new café, have you tried it? It's lovely, that place), tỉnh lược (Sounds good. Want a lift?), ngôn ngữ mơ hồ (sort of, and stuff, -ish), từ nối diễn ngôn và từ đệm (well, I mean, you know), tín hiệu phản hồi và cách thuật lại lời nói thân mật (So she goes…). Hiểu những đặc điểm này sẽ giúp bạn nghe chính xác hơn và nói tự nhiên hơn thay vì như đọc sách.

1Vì sao văn nói có ngữ pháp riêng

Người viết có thể lên kế hoạch, sửa chữa và gói thông tin vào những câu dài, phức tạp. Người nói thì không: họ xây dựng lời nói từng chút một trong khi đang nói, và người nghe phải xử lý ngay lập tức. Người nói cũng cùng ở trong một tình huống thực tế với người nghe, nên có thể bỏ qua những gì hiển nhiên. Và hội thoại mang tính xã hội: người nói liên tục phát tín hiệu thân thiện, đồng tình, không chắc chắn và lịch sự. Ngữ pháp của văn nói phản ánh cả ba điều kiện này.

Tiếng Anh viết thường…Tiếng Anh nói thường…
dùng câu dài, đầy đủ với mệnh đề phụnối các đơn vị ngắn nối tiếp nhau: and, but, so, because
gói thông tin vào cụm danh từtrải thông tin ra: nêu chủ đề trước, rồi mới bình luận
nói rõ mọi thứbỏ đi những gì tình huống đã làm rõ (tỉnh lược)
chính xáccố ý nói mơ hồ khi không cần chính xác
tránh lặp lạilặp lại, nói lại và dùng từ đệm trong khi suy nghĩ

2Phần đầu (heads): nêu chủ đề trước

head (noun phrase) + clause with a pronoun that refers back to it

Phần đầu (head, còn gọi là chủ đề đặt ở đầu câu) là một cụm danh từ đặt ở đầu lời nói để báo cho người nghe biết ta sắp nói về điều gì. Mệnh đề theo sau sẽ nhắc lại nó bằng một đại từ. Phần đầu giúp người nghe: họ xác định chủ đề trước rồi mới xử lý phần bình luận. Chúng đặc biệt hữu ích với những cụm danh từ dài hoặc phức tạp. Cấu trúc này rất quen thuộc với người Việt, vì tiếng Việt cũng hay nêu chủ đề trước: "Cái nhà ở góc phố ấy, họ bán rồi."

  • ✓

    That friend of yours, the one who works at the BBC, is she coming tonight?

  • ✓

    The house on the corner, they've finally sold it.

  • ✓

    Paris, I love it in the spring.

  • ✓

    My brother's new flat, it's got a view of the whole bay.

  • ✓

    This idea of yours about a book club — I think it could really work.

Trong văn viết, cùng ý nghĩa đó sẽ được diễn đạt bằng một mệnh đề liền mạch: Is that friend of yours who works at the BBC coming tonight? Trong văn nói, câu như vậy có thể khó với người nghe, vì động từ chính đến quá muộn. Đó là lý do phần đầu rất phổ biến trong hội thoại và hiếm gặp trong văn viết trang trọng.

3Phần đuôi (tails): thêm chủ đề ở cuối câu

clause with a pronoun + tail (noun phrase, or pronoun + auxiliary)

Phần đuôi (tail) là hình ảnh phản chiếu của phần đầu: một cụm danh từ thêm vào cuối lời nói để làm rõ hoặc nhấn mạnh đại từ đã chỉ điều gì. Phần đuôi thường thể hiện một sự đánh giá hoặc phản ứng cảm xúc — ngưỡng mộ, ngạc nhiên, không tán thành — và đặc biệt hay xuất hiện sau các tính từ như lovely, brilliant, awful, weird.

  • ✓

    It's really good, that film.

  • ✓

    He's a brilliant cook, your dad.

  • ✓

    They're delicious, these biscuits. Where did you get them?

  • ✓

    It was a nightmare, the traffic on the M6.

  • ✓

    She's very talented, Jasmine is.

    phần đuôi với tên + trợ động từ

  • ✓

    It's not easy, is it, learning to drive?

    câu hỏi đuôi và phần đuôi đi cùng nhau

Phần đuôi cũng có thể là một đại từ hoặc danh từ kèm trợ động từ được lặp lại: He's very clever, Tom is. I'm not keen on spicy food, me. Cấu trúc với me đặc biệt phổ biến ở miền bắc nước Anh và mang tính thân mật.

4Tỉnh lược: bỏ đi những gì hiển nhiên

Tỉnh lược theo tình huống (situational ellipsis) là bỏ đi những từ mà tình huống đã làm rõ, thường ở đầu lời nói: chủ ngữ, trợ động từ hoặc cả hai, đôi khi cả mạo từ. Hiện tượng này cực kỳ phổ biến trong văn nói thân mật, email giữa bạn bè và tin nhắn.

Dạng đầy đủCó tỉnh lược
That sounds good.Sounds good.
Do you want a cup of tea?Want a cup of tea? / Cup of tea?
Have you seen my keys?Seen my keys?
I told you so.Told you so.
It's nice to meet you.Nice to meet you.
Are you coming tonight?Coming tonight?
I'm afraid not.Afraid not.
Is there anything else?Anything else?

Tỉnh lược theo văn bản (textual ellipsis) là bỏ đi những từ người khác vừa nói. Tiếng Anh trả lời câu hỏi bằng câu trả lời ngắn dựa trên trợ động từ, hoặc chỉ bằng từ khóa: A: Are you going to apply? B: I might. A: Have you finished? B: Nearly. A: Would you like to come? B: I'd love to. Lặp lại cả câu nghe máy móc, đôi khi còn có vẻ thiếu kiên nhẫn.

  • ✓

    A: Can you swim? B: Yes, I can.

  • ✓

    A: Do you think it'll rain? B: I hope not. / I expect so.

  • ✓

    A: Will you help me with the boxes? B: Happy to.

  • ✗

    A: Have you ever been to Orkney? B: Yes, I have been.

    Chỉ cần trợ động từ là đủ: Yes, I have.

  • ✗

    A: Do you like jazz? B: Yes, I like.

    Like cần tân ngữ; hãy trả lời bằng trợ động từ: Yes, I do. Người Việt hay mắc lỗi này vì dịch "Có, tôi thích".

5Ngôn ngữ mơ hồ: sort of, and stuff, -ish

Trong hội thoại, quá chính xác có thể nghe lạnh lùng, câu nệ, thậm chí gay gắt. Vì vậy, người bản ngữ dùng ngôn ngữ mơ hồ để nói ước chừng, để tránh tỏ ra quá chắc chắn, và để ngầm báo "bạn hiểu ý tôi mà — chúng ta cùng biết điều này". Ngôn ngữ mơ hồ là dấu hiệu của sự trôi chảy và thân thiện, chứ không phải của vốn từ nghèo nàn.

LoạiVí dụ
số lượng và thời gian ước chừngabout fifty, around six, twenty or so, sixish, fortyish
cách kết thúc chỉ loại một cách mơ hồand stuff (like that), and things, or something, or whatever, and so on
làm mềm lời mô tảsort of / kind of blue, a bit odd, slightly worried, -ish (greenish)
số lượng mơ hồloads of, a bit of, a couple of, a few, bits and pieces
danh từ thay thế (khi quên tên)thingy, whatsit, what's-his-name, stuff
  • ✓

    Shall we meet at the station at seven-ish?

  • ✓

    She's sort of shy at first, but she's lovely once you get to know her.

    làm mềm một lời mô tả có thể mang ý tiêu cực

  • ✓

    We went to the beach, had a picnic and stuff.

  • ✓

    Could you pass me the thingy — the remote?

  • ✓

    There were loads of people at the concert.

  • ✓

    Bring a jumper or something — it gets cold in the evening.

6Từ nối diễn ngôn và từ đệm

Từ nối diễn ngôn là những từ và cụm từ nhỏ giúp tổ chức lời nói: chúng đánh dấu một chủ đề mới bắt đầu, báo hiệu một phản ứng, sửa lại điều gì đó, hoặc cho người nói thời gian suy nghĩ. Chúng ít mang nghĩa từ điển, nhưng mang rất nhiều nghĩa xã hội, và cùng một từ có thể làm những việc khác nhau tùy theo ngữ điệu và vị trí — giống như các tiểu từ "à", "nhỉ", "thì", "mà" trong tiếng Việt.

Từ nốiChức năng điển hình và ví dụ
wellngập ngừng trước một câu trả lời không đơn giản hoặc không như mong đợi: A: Did you enjoy it? B: Well, the music was good…
I meanlàm rõ hoặc tự sửa lời mình: It's expensive — I mean, it's worth it, but it's expensive.
you knowviện đến hiểu biết chung; lấp chỗ ngập ngừng: It was one of those, you know, old-fashioned tea rooms.
right / okay / somở đầu hoặc kết thúc một giai đoạn của cuộc trò chuyện: Right, shall we get started? So, how was the trip?
anywayquay lại chủ đề chính hoặc khép lại một chủ đề: Anyway, I'd better go.
mind youthêm một ý tương phản (rất "Anh"): He's a bit grumpy. Mind you, he's always kind to children.
actuallysửa lại nhẹ nhàng, hoặc thêm một điều bất ngờ: Actually, I've already booked it.
likemột từ đệm thân mật, hoặc dùng để đưa ra ví dụ hay ước chừng: It took, like, three hours.

7Tín hiệu phản hồi và câu hỏi lặp lại

Người nghe giỏi trong tiếng Anh liên tục cho thấy mình đang lắng nghe và phản ứng. Im lặng hoặc một tiếng yes trống không có thể có vẻ thờ ơ. Người nói dùng các tín hiệu phản hồi ngắn (right, absolutely, fair enough, no way!) và câu hỏi lặp lại (echo questions) được tạo bằng trợ động từ và đại từ khớp với câu vừa nói.

Câu nóiCâu hỏi lặp lại (quan tâm / ngạc nhiên)
I've just got back from Japan.Have you? How was it?
She doesn't eat meat.Doesn't she? I didn't know that.
We're moving to Cornwall.Are you? That's wonderful!
My grandad used to be a lighthouse keeper.Did he? How fascinating!

Câu hỏi đuôi cùng chiều (câu khẳng định + đuôi khẳng định) cho thấy người nói vừa nhận ra hoặc suy ra điều gì đó, đôi khi kèm sự ngạc nhiên hoặc chút mỉa mai nhẹ: So you're the new manager, are you? Oh, you've finished already, have you? Chúng khác với câu hỏi đuôi "ngược chiều" thông thường (You're new, aren't you?), vốn dùng để kiểm tra thông tin.

Tín hiệu phản hồiNghĩa
Fair enough.Tôi chấp nhận lý do của bạn (dù có thể không hoàn toàn đồng ý).
Absolutely. / Definitely.đồng ý mạnh mẽ
Exactly.đúng chính xác ý tôi
I know!tôi đồng ý (thường về điều gì đó đáng ngạc nhiên): A: It's so hot! B: I know!
Tell me about it.tôi cũng đã từng trải qua (chuyện không vui) như vậy
Fancy that!thật bất ngờ (hơi cổ, thường mang tính vui vẻ)

8Thuật lại lời nói trong hội thoại: so he goes…

Khi kể chuyện trong hội thoại, người ta hiếm khi dùng các quy tắc câu tường thuật trong sách ngữ pháp. Thay vào đó, họ diễn lại lời đã nói, thường dùng thì hiện tại cho sinh động ("hiện tại lịch sử", historic present) và những động từ tường thuật thân mật. Phổ biến nhất là be like (nhất là ở người trẻ), go và say ở thì hiện tại.

  • ✓

    So I'm standing at the bus stop, and this man comes up to me and asks for directions.

    hiện tại lịch sử; "this" giới thiệu một người mới trong câu chuyện

  • ✓

    And he goes, 'Are you sure?', and I go, 'Of course I'm sure!'

  • ✓

    She's like, 'I can't believe you did that!'

    be like cũng có thể thuật lại suy nghĩ hoặc thái độ

  • ✓

    And I was like, no way am I going in there.

  • ✓

    And then the teacher says, 'Put your pens down.'

Be like và go cực kỳ phổ biến trong văn nói thoải mái của người Anh, nhưng một số người nghe lớn tuổi không thích chúng, và chúng không phù hợp khi nói trang trọng, khi phỏng vấn hay thuyết trình. Hãy dùng chúng để hiểu người bản ngữ, và chỉ tự dùng khi nói chuyện với bạn bè.

9Làm mềm và rào đón trong văn nói

Tiếng Anh nói dùng nhiều phương tiện để làm cho ý kiến, lời đề nghị và lời phê bình bớt trực tiếp. Một số mang tính ngữ pháp (thì quá khứ, dạng tiếp diễn, động từ khuyết thiếu, câu hỏi phủ định), một số mang tính từ vựng (just, a bit, perhaps). Kết hợp với ngữ điệu, chúng cho phép người nói phản đối hoặc phê bình mà không có vẻ thô lỗ.

Nói thẳngNói mềm (văn nói)
You're wrong.I'm not sure that's quite right.
This is too expensive.It's a bit on the expensive side, isn't it?
Give me your notes.Could I just have a quick look at your notes?
That was a bad idea.Wouldn't it have been better to wait?
I disagree.I'd have thought we could find another way.
It's late. Let's go.It's getting late — shall we make a move?
  • ✓

    I was just wondering whether you'd had a chance to look at my email.

  • ✓

    Don't you think it's a little early to decide?

    câu hỏi phủ định: một gợi ý được trình bày như một câu hỏi

  • ✓

    It's not exactly cheap, is it?

    nói giảm: một cách phê bình rất "Anh"

  • ✓

    To be honest, I'm not that keen on seafood.

10Lỗi thường gặp của người học trình độ cao

Ngữ pháp của tiếng Anh nói: bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.