Eenglish-tests.com
C2

Thức giả định cố định và các cách nói theo công thức

Tiếng Anh còn rất ít dạng động từ thể hiện thức (mood), nhưng thức giả định (subjunctive) vẫn tồn tại ở hai chỗ quan trọng. Chỗ thứ nhất là giả định mệnh lệnh (mandative subjunctive), dùng sau các từ chỉ yêu cầu, khuyến nghị và sự cần thiết: It is essential that every candidate be present. The committee recommended that the plan not go ahead. Chỗ thứ hai là một nhóm công thức cố định — Long live the King, Come what may, Be that as it may, Suffice it to say — là những dấu vết "đóng băng" của một thứ ngữ pháp cổ hơn. Trong bài này, bạn sẽ học cách thành lập thức giả định, khi nào bắt buộc phải dùng nó, nó so với should và thức trình bày (indicative) thông thường trong tiếng Anh-Anh ra sao, và vì sao một động từ như insist hay suggest có thể đi với hai cấu trúc khác nhau mang hai nghĩa khác nhau.

1Thức giả định trông như thế nào

Thức giả định hiện tại trong tiếng Anh đơn giản là dạng nguyên mẫu của động từ (động từ nguyên mẫu không có to). Nó giống nhau với mọi ngôi, nên không có -s ở ngôi thứ ba số ít, và be vẫn là be với mọi chủ ngữ. Nó cũng không thay đổi theo thì: cùng một dạng được dùng dù động từ chính ở hiện tại hay quá khứ. Trong phần lớn các câu, thức giả định chỉ lộ ra với he/she/it, với động từ be, hoặc ở dạng phủ định.

Thức trình bày (bình thường)Thức giả định
She arrives on time.…that she arrive on time.
He is informed.…that he be informed.
They are not late.…that they not be late.
The rule was changed.…that the rule be changed.

Tiếng Anh hiện đại có ba loại thức giả định. Giả định mệnh lệnh đứng sau các từ diễn tả yêu cầu hay sự cần thiết (chủ đề chính của bài này). Giả định theo công thức xuất hiện trong các cụm cố định (Long live…, Be that as it may). Giả định với were là dạng quá khứ không có thật mà bạn đã biết từ câu điều kiện và câu ước (If I were you…; I wish he were here); chúng ta sẽ ôn nhanh ở cuối bài.

2Giả định mệnh lệnh sau động từ

verb of demand / suggestion + that + subject + base form

Giả định mệnh lệnh đứng sau các động từ diễn tả điều ai đó muốn xảy ra: một yêu cầu, một lời đề nghị, một khuyến nghị, một đề xuất hay một chỉ dẫn. Mệnh đề that mô tả một hành động được mong muốn, chứ không phải một sự thật. Vì thế động từ không thể hiện thì hay ngôi: hành động chưa xảy ra và có thể sẽ không bao giờ xảy ra.

Động từVí dụ
insistThe doctor insisted that he rest for at least a week.
recommendThe report recommends that the library remain open on Sundays.
suggest / proposeI propose that the meeting be postponed until March.
demandResidents demanded that the council repair the bridge.
request / askThe museum requests that visitors not touch the exhibits. (thông báo trang trọng)
requireThe regulations require that every passenger wear a seat belt.
urge / adviseWe urge that the matter be treated with the utmost seriousness.
  • ✓

    The judge ordered that the documents be returned to their owner.

  • ✓

    Her teacher suggested that she apply to the Royal College of Music.

  • ✓

    It was proposed that the new bridge be named after a local engineer.

  • ✓

    The coach insisted that nobody leave before the end of training.

  • ✗

    They demanded that he apologises.

    Trong tiếng Anh trang trọng, hãy dùng thức giả định: that he apologise (hoặc that he should apologise).

3Sau tính từ và danh từ

Cấu trúc tương tự đứng sau các tính từ chỉ sự cần thiết và tầm quan trọng (thường theo khuôn It is + tính từ + that…) và sau các danh từ liên quan đến những động từ ở trên. Cấu trúc này rất phổ biến trong văn bản hành chính, văn viết học thuật, văn bản pháp luật và các bài phát biểu trang trọng.

Tính từ / danh từVí dụ
essential, vital, crucialIt is essential that every participant sign the consent form.
imperative, necessaryIt is imperative that the patient not eat before the operation.
important, advisable, desirableIt is advisable that luggage be labelled clearly.
the recommendation thatThe recommendation that the school be closed was rejected.
the insistence / demand thatHer insistence that every detail be checked saved the project.
on condition thatHe was released on condition that he report to the police daily.
  • ✓

    It is crucial that the experiment be repeated under controlled conditions.

  • ✓

    It is vital that nobody enter the building until it has been inspected.

  • ✓

    The requirement that applicants be over eighteen was strictly enforced.

  • ✓

    It is important that she knows about this.

    cũng đúng: thức trình bày sau important rất phổ biến trong tiếng Anh-Anh hằng ngày

4Dạng phủ định và bị động

Thức giả định phủ định được tạo bằng not + động từ nguyên mẫu, không có trợ động từ do. Not đứng ngay trước động từ. Thức giả định bị động là be + quá khứ phân từ, và dạng phủ định của nó là not be + quá khứ phân từ. Đây là hai dạng mà người học trình độ cao hay mắc lỗi nhất, vì trông chúng rất lạ.

DạngVí dụ
chủ độngWe recommend that he take the earlier flight.
chủ động phủ địnhWe recommend that he not take the earlier flight.
bị độngWe recommend that the flight be cancelled.
bị động phủ địnhWe recommend that the flight not be cancelled.
  • ✓

    The committee proposed that the fee not be increased this year.

  • ✓

    The doctor advised that she not drive for six weeks.

  • ✓

    It is essential that all data be stored securely.

  • ✗

    They insisted that the vote doesn't take place.

    Trang trọng: that the vote not take place. Không bao giờ dùng do với thức giả định.

  • ✗

    They asked that the results be not published.

    Not đứng trước be: that the results not be published.

5Thức giả định, should hay thức trình bày? Văn phong trong tiếng Anh-Anh

Sau các động từ, tính từ và danh từ này, tiếng Anh-Anh cho ba khả năng. Thức giả định mang tính trang trọng và nay là bình thường trong văn bản hành chính, học thuật và pháp luật ở cả hai bờ Đại Tây Dương (nó phổ biến hơn trong tiếng Anh-Mỹ). Should + động từ nguyên mẫu là cách thay thế đặc trưng của tiếng Anh-Anh, tự nhiên ở cả văn phong trang trọng lẫn trung tính. Thức trình bày thông thường (thì hiện tại hoặc quá khứ) phổ biến trong tiếng Anh-Anh thân mật nhưng được tránh trong văn viết cẩn thận.

Cấu trúcVăn phongVí dụ
thức giả địnhtrang trọng; văn bản pháp luật, học thuật, hành chínhThey recommended that she take a break.
should + động từ nguyên mẫutừ trung tính đến trang trọng; rất "Anh"They recommended that she should take a break.
thức trình bàytiếng Anh-Anh thân mậtThey recommended that she took a break.
cấu trúc khácthường tự nhiên hơn trong văn nóiThey recommended taking a break. / They advised her to take a break.

Dạng giả định và dạng có should có thể thay thế nhau về nghĩa. Tuy nhiên, thức giả định là lựa chọn an toàn nhất trong các kỳ thi và văn viết trang trọng, vì nó được chấp nhận ở mọi nơi và tránh được sắc thái thân mật của thức trình bày. Trong hội thoại, phần lớn người Anh sẽ tránh hẳn mệnh đề that: The doctor told him to rest. They suggested meeting later.

6Không lùi thì: cùng một dạng trong ngữ cảnh quá khứ

Vì thức giả định không có thì, nó không thay đổi khi động từ chính ở quá khứ. Điều này khác với câu tường thuật, nơi động từ thường lùi thì. Những người học đã được dạy kỹ về lùi thì thường áp dụng nhầm quy tắc đó ở đây.

Động từ chính ở hiện tạiĐộng từ chính ở quá khứ
The rules require that she be present.The rules required that she be present. (✗ was)
I insist that he come with us.I insisted that he come with us. (✗ came, trong tiếng Anh trang trọng)
It is vital that they not know.It was vital that they not know. (✗ didn't know)
  • ✓

    The headteacher asked that every pupil bring a packed lunch on the trip.

  • ✓

    In 1900 it was considered essential that a young lady be accompanied in public.

  • ✓

    The council resolved that the old cinema be turned into a community centre.

7Insist và suggest: hai nghĩa, hai cấu trúc

Insist và suggest mỗi từ đều có hai nghĩa, và chỉ một nghĩa đi với thức giả định. Khi insist có nghĩa là "đòi hỏi điều gì đó phải xảy ra", nó đi với thức giả định. Khi nó có nghĩa là "khẳng định chắc chắn rằng điều gì đó là đúng", nó đi với thức trình bày thông thường, có thì bình thường và có lùi thì. Tương tự, suggest với nghĩa "đề xuất một hành động" đi với thức giả định, còn suggest với nghĩa "cho thấy, ngụ ý" đi với thức trình bày.

Đòi hỏi / đề xuất → thức giả địnhKhẳng định / ngụ ý → thức trình bày
He insisted that she stay for dinner. (anh ấy đòi cô ở lại)He insisted that she was innocent. (anh ấy khẳng định chắc chắn điều đó là đúng)
I suggest that he be told immediately. (đề xuất của tôi)The evidence suggests that he was at home. (bằng chứng cho thấy)
The judge insisted that the witness answer the question.The witness insisted that he had answered the question.
  • ✓

    Her silence suggested that she disagreed.

    ngụ ý → thức trình bày

  • ✓

    My mum insisted that I phone her as soon as I landed.

    đòi hỏi → thức giả định

  • ✗

    The data suggest that the treatment be effective.

    Suggest = cho thấy → thức trình bày: the treatment is effective.

8Giả định theo công thức: các cụm cố định

Giả định theo công thức tồn tại trong một số cụm cố định được thừa hưởng từ tiếng Anh cổ hơn. Ngữ pháp của chúng không thể thay đổi hay mở rộng sang động từ khác: bạn không thể tạo câu mới theo cùng khuôn mẫu. Phần lớn mang tính trang trọng hoặc văn chương; một số (Be that as it may, Suffice it to say, Come what may) vẫn phổ biến trong lời nói của người có học và trong báo chí.

Cụm từNghĩa và ví dụ
God save the Kingquốc ca Anh và một công thức truyền thống thể hiện lòng trung thành; một cụm cố định
Long live…!lời chúc sống lâu hoặc tồn tại lâu dài: Long live the free press!
Come what maydù có chuyện gì xảy ra: Come what may, we'll finish the marathon.
Be that as it maydù vậy, mặc dù thế: The plan is expensive. Be that as it may, it is the only option.
Suffice it to saytôi chỉ nói thế này thôi: Suffice it to say, the meeting did not go well.
Far be it from me to…tôi không muốn chỉ trích, nhưng…: Far be it from me to tell you what to do, but…
Perish the thoughtmong rằng điều đó không bao giờ xảy ra (thường mang tính hài hước): Me, give a speech? Perish the thought!
So be ittôi chấp nhận điều đó, dù tôi không thích: If that's your decision, so be it.
If need benếu cần thiết: We can work late, if need be.
  • ✓

    Far be it from me to criticise your cooking, but this soup could do with a little salt.

  • ✓

    The company has lost money for three years. Be that as it may, the owners refuse to sell.

  • ✓

    If need be, we'll hire a minibus.

  • ✓

    Come what may, I'll be there for you.

    lời bài hát, bài phát biểu, lời hứa

9Be mang nghĩa nhượng bộ: be it…, whether it be…

Trong tiếng Anh trang trọng, be ở thức giả định đứng đầu một mệnh đề, hoặc sau whether, diễn tả ý "dù là X hay Y cũng không quan trọng". Cấu trúc này mang tính văn chương và trang trọng; trong tiếng Anh hằng ngày, ta dùng whether it's hoặc whatever.

Trang trọng (thức giả định)Cách nói hằng ngày tương đương
Every citizen, be they rich or poor, has the right to vote.Every citizen, whether they're rich or poor, …
Any change, be it large or small, must be approved.Any change, whether it's large or small, …
Whether it be a novel or a poem, she reads it twice.Whether it's a novel or a poem, …
  • ✓

    All writing, be it fiction or journalism, benefits from careful editing.

  • ✓

    The museum welcomes every visitor, be they five or ninety-five.

10Giả định với were và lest

Thức giả định quá khứ chỉ còn tồn tại ở dạng were, dùng cho mọi ngôi trong điều kiện không có thật và câu ước. Trong tiếng Anh trang trọng, người ta thích dùng were hơn (If I were you…, I wish she were here), còn was phổ biến trong văn nói. Một số cụm cố định chỉ chấp nhận were: as it were (= có thể nói là), if I were you, were it not for, were he to + động từ (câu điều kiện đảo ngữ trang trọng).

  • ✓

    If I were you, I'd apply for the scholarship.

  • ✓

    He became, as it were, the family's unofficial historian.

    as it were = có thể nói là, tạm gọi là

  • ✓

    Were it not for the volunteers, the festival could not take place.

Lest là một liên từ rất trang trọng có nghĩa là "để… không" hoặc "vì sợ rằng". Sau nó là thức giả định hoặc should. Nó xuất hiện trên đài tưởng niệm (Lest we forget), trong văn chương và trong những lời cảnh báo trang trọng. Trong tiếng Anh hằng ngày, hãy dùng in case hoặc so that… not.

Trang trọngHằng ngày
She wrote the date down lest she forget it.She wrote it down so that she wouldn't forget it.
He spoke quietly lest he should wake the baby.He spoke quietly so that he wouldn't wake the baby.

11Lỗi thường gặp của người học trình độ cao

Thức giả định cố định và các cách nói theo công thức: bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

GameFix the mistake: Fixed subjunctive and formulaic expressionsFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →GameSort it: Fixed subjunctive and formulaic expressionsPut every card in the right group.Play →

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.