1Ôn nhanh: tiểu từ có nghĩa
Ở B2, bạn đã thấy tiểu từ có thể thêm vào động từ một ý khá dễ đoán. Sort out nghĩa là "giải quyết, làm rõ"; calm down nghĩa là "bớt căng thẳng, dịu đi"; switch off nghĩa là "ngắt, tắt"; think over nghĩa là "cân nhắc kỹ". Ở C1, những nghĩa này xuất hiện trong các động từ trừu tượng, mang nghĩa bóng hơn. Nếu bạn biết down thường có nghĩa là "ít đi", bạn có thể hiểu play down (làm cho điều gì có vẻ kém quan trọng) dù chưa từng gặp nó.
Các nghĩa cốt lõi trong bài này
| Tiểu từ | Ý chính |
|---|---|
| up | hoàn tất và kết quả cuối cùng; tăng lên và tích tụ; xuất hiện, nổi lên bề mặt |
| out | loại bỏ hoặc loại trừ; mở rộng hoặc phát triển; làm rõ; nổi bật, khác biệt |
| off | tách ra hoặc rời đi; dần dần ngừng lại; bắt đầu; đạt được kết quả |
| down | giảm sức mạnh hoặc kích thước; tìm ra hoặc cố định chắc chắn; rời khỏi một vị trí |
| over | chuyển từ người này hay bên này sang người khác hay bên kia; nhìn hoặc suy nghĩ khắp một thứ gì đó; đi qua; tràn ra |
2Up: hoàn tất, tích tụ và xuất hiện
Up thường cho thấy một hành động đi đến hồi kết hoặc kết quả cuối cùng: finish up, end up, sum up. Nó cũng có thể nghĩa là điều gì đó tăng dần hoặc tích tụ dần: build up, drum up. Và nó có thể nghĩa là điều gì đó xuất hiện hoặc nổi lên bề mặt: crop up, own up (đưa sự thật ra ánh sáng).
| Động từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| finish up | cuối cùng lại ở một nơi hay một tình huống | We finished up in a tiny café by the harbour. |
| end up | rốt cuộc lại rơi vào một tình huống ngoài dự định | He studied law but ended up working as a chef. |
| sum up | tóm tắt ngắn gọn; thể hiện đúng nét tiêu biểu | That photo really sums up the spirit of the festival. |
| build up | tăng dần | Pressure had been building up for weeks before the strike. |
| drum up | ra sức kêu gọi sự ủng hộ hoặc quan tâm | The volunteers are trying to drum up support for the new library. |
| free up | dành ra (thời gian, chỗ, tiền) | Moving the meeting online freed up two hours of my afternoon. |
| crop up | bất ngờ xuất hiện hoặc xảy ra | Something urgent has cropped up, so I'll be late. |
| own up (to) | thú nhận mình đã làm sai | Nobody owned up to breaking the printer. |
- ✓
If you don't plan your route, you'll end up going round in circles.
- ✓
To sum up, the evidence supports the original theory.
- ✓
Problems tend to crop up just before a deadline.
- ✓
She eventually owned up to forgetting her sister's birthday.
3Out: loại bỏ, mở rộng và làm rõ
Out thường có nghĩa là "đưa ai/cái gì ra khỏi một nhóm": rule out, opt out, single out, phase out. Nó có thể nghĩa là "lan rộng, mở rộng": branch out, map out. Nó có thể nghĩa là "làm cho điều gì rõ ràng hoặc giải quyết nó": spell out, iron out. Và nó có thể nghĩa là "dễ thấy hoặc khác với phần còn lại": stand out. Cuối cùng, pan out mô tả một tình huống rốt cuộc diễn biến ra sao.
| Động từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| rule out | kết luận rằng điều gì không thể xảy ra hoặc không phù hợp; loại trừ | Doctors have ruled out a serious injury. |
| phase out | dần dần ngừng sử dụng | Petrol cars will be phased out over the next decade. |
| opt out (of) | chọn không tham gia | You can opt out of the marketing emails at any time. |
| single out | chọn riêng một người hay một thứ trong nhóm để đặc biệt chú ý | The judges singled out her design for special praise. |
| branch out | bắt đầu làm điều mới, mở rộng sang lĩnh vực khác | The bakery has branched out into vegan cakes. |
| map out | lên kế hoạch chi tiết | We spent the morning mapping out the project timeline. |
| spell out | giải thích điều gì rất rõ ràng và chi tiết | The contract spells out exactly what happens if you cancel. |
| iron out | giải quyết những vấn đề hoặc bất đồng nhỏ | There are still a few details to iron out before the launch. |
| stand out | rất dễ nhận thấy hoặc nổi trội hơn những người/thứ khác | Her application really stood out from the rest. |
| pan out | diễn biến hoặc kết thúc theo một cách nào đó | Let's see how things pan out before we book anything. |
- ✓
Police have not ruled out the possibility that the fire was started deliberately.
- ✓
Plastic straws were phased out in many countries.
- ✓
Do I really have to spell it out for you? We need the report by Monday!
- ✓
The trip didn't pan out quite as we'd expected, but we enjoyed it anyway.
4Off: tách ra, phai dần và thành công
Off thường có nghĩa là "tách khỏi một thứ gì đó": lay off (tách người lao động khỏi công ty, tức là cho nghỉ việc), ward off (giữ cho điều gì tránh xa). Nó cũng có nghĩa là "dần dần ít đi cho đến khi ngừng hẳn": wear off, tail off, cool off, doze off (ý thức phai dần). Điều thú vị là off còn có thể nghĩa là "bắt đầu" (kick off) và "đạt được kết quả" (pay off). Show off xuất phát từ ý "khoe một thứ gì đó cho người khác thấy".
| Động từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| cool off | bình tĩnh lại hoặc bớt nóng | Let's take a break and give everyone time to cool off. |
| wear off | dần dần biến mất (một tác dụng hay cảm giác) | The painkillers wore off in the middle of the night. |
| tail off | dần dần ít đi hoặc yếu đi | Sales usually tail off after Christmas. |
| doze off | ngủ thiếp đi lúc nào không hay | I dozed off halfway through the documentary. |
| lay off | cho ai nghỉ việc vì không đủ việc làm | The factory laid off 200 workers last year. |
| ward off | tự bảo vệ mình khỏi điều gì; phòng ngừa | Some people take vitamin C to ward off colds. |
| kick off | bắt đầu (một trận đấu, một sự kiện, một cuộc thảo luận) | The festival kicks off with a concert on Friday night. |
| pay off | thành công sau khi đã nỗ lực; được đền đáp | All those hours of practice finally paid off. |
| show off | cố gây ấn tượng với người khác bằng những gì mình có hoặc làm được; khoe khoang | He's always showing off about his new phone. |
- ✓
The novelty of working from home soon wore off.
- ✓
Shall we kick off the meeting with a quick update from each team?
- ✓
Her risky decision to change careers really paid off.
- ✓
After a long swim, we cooled off in the shade.
5Down: giảm bớt, tìm ra và rút lui
Down thường có nghĩa là "giảm kích thước, sức mạnh hoặc tầm quan trọng": wind down, play down, water down, die down, narrow down. Nó cũng có thể nghĩa là "tìm ra một thứ và cố định nó ở một chỗ": track down. Boil down to nghĩa là "rút gọn lại chỉ còn phần cốt lõi". Cuối cùng, down có thể nghĩa là "rời khỏi một vị trí cao": step down, back down (thôi không khăng khăng nữa).
| Động từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| wind down | thư giãn; hoặc dần dần kết thúc điều gì | I like to wind down with a book before bed. |
| play down | làm cho điều gì có vẻ kém quan trọng | The government tried to play down the problem. |
| water down | làm cho một kế hoạch hay một tuyên bố yếu đi | The final agreement was watered down to please everyone. |
| die down | lắng xuống, dịu đi | We waited for the wind to die down before setting sail. |
| narrow down | thu hẹp số lựa chọn | We've narrowed it down to three possible venues. |
| track down | tìm ra sau một thời gian dài tìm kiếm | I finally tracked down a copy of the book in a second-hand shop. |
| boil down to | rốt cuộc chỉ là, quy lại là (điểm chính, điểm cơ bản) | In the end, the argument boils down to money. |
| step down | rời một công việc hay chức vụ quan trọng; từ chức | The chairman stepped down after fifteen years. |
| back down | thôi không khăng khăng nữa, chịu nhượng bộ | Neither side was willing to back down. |
- ✓
Once the applause had died down, the speaker continued.
- ✓
Scientists have narrowed down the search to a small area of the ocean floor.
- ✓
The company is winding down its operations in Europe.
- ✓
He played down his role in the rescue, but everyone knew he was a hero.
6Over: chuyển qua, nhìn khắp, đi qua
Over thường có nghĩa là "chuyển từ người này hay bên này sang người khác hay bên kia": hand over, win over (kéo ai đó về phía mình). Nó có thể nghĩa là "nhìn hoặc suy nghĩ khắp toàn bộ một thứ gì đó": mull over, pore over, hoặc "lướt nhanh trên bề mặt mà không đi sâu": gloss over. Nó có thể nghĩa là "qua đi": blow over, tide over (giúp ai vượt qua một giai đoạn khó khăn). Và nó có thể nghĩa là "tràn qua mép": boil over, spill over.
| Động từ | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| hand over | giao quyền kiểm soát hoặc trách nhiệm cho ai; bàn giao | The outgoing manager handed over to her deputy on Friday. |
| win over | thuyết phục ai ủng hộ mình | Her speech won over even the most sceptical members of the audience. |
| mull over | suy nghĩ kỹ về điều gì trong thời gian dài | I need a few days to mull it over. |
| pore over | nghiên cứu hoặc đọc điều gì rất kỹ | She spent hours poring over old maps of the city. |
| gloss over | né tránh nói chi tiết về một vấn đề; lướt qua | The report glosses over the costs of the project. |
| blow over | qua đi mà không để lại hậu quả nghiêm trọng (một cơn bão, một cuộc cãi vã) | Don't worry, the argument will soon blow over. |
| tide (sb) over | giúp ai vượt qua một giai đoạn khó khăn ngắn | Can you lend me twenty pounds to tide me over until payday? |
| spill over | lan sang một lĩnh vực hay tình huống khác | Stress at work can easily spill over into family life. |
| boil over | (cơn giận hay một tình huống) trở nên không kiểm soát được | Tensions finally boiled over at the end of the meeting. |
- ✓
The keys will be handed over to the new owners on Monday.
- ✓
The students pored over the exam results, looking for their names.
- ✓
It's best not to gloss over mistakes — talk about them openly.
- ✓
The storm blew over during the night, and the morning was calm.
7Cùng động từ, khác tiểu từ
Một trong những cách tốt nhất để cảm nhận nghĩa của tiểu từ là so sánh cùng một động từ với các tiểu từ khác nhau. Động từ cho ý cơ bản; tiểu từ cho hướng hoặc kết quả. Những cặp dưới đây thường bị người học trình độ cao nhầm lẫn.
| Động từ + tiểu từ | Nghĩa |
|---|---|
| wear off / wear out / wear down | một tác dụng biến mất / một thứ bị dùng đến mức hỏng / làm ai mệt mỏi hoặc yếu đi vì áp lực liên tục |
| cool off / cool down | cả hai đều có thể nghĩa là bình tĩnh lại hoặc bớt nóng; cool off thường gợi ý việc nghỉ một lát cho tỉnh táo, mát mẻ |
| play down / play up | làm cho kém quan trọng / làm cho quan trọng hơn |
| rule out / rule on | loại trừ một khả năng / ra phán quyết chính thức về (tòa án) |
| hand over / hand out | giao quyền kiểm soát cho một người / phát đồ cho nhiều người |
| sum up / add up | tóm tắt / tính tổng; hợp lý, có nghĩa |
| step down / step in | rời một vị trí / can thiệp vào để giúp đỡ |
- ✓
The effect of the coffee wore off after an hour.
- ✓
These trainers are completely worn out.
- ✓
The constant noise was wearing us down.
- ✓
When the referee was injured, a fan with a referee's licence stepped in.
8Ngữ pháp: tân ngữ, trật tự từ và động từ ba thành phần
Hãy nhớ các quy tắc ở B2: một số cụm động từ không có tân ngữ (crop up, doze off), một số có tân ngữ đứng trước hoặc sau tiểu từ đều được (rule out the idea / rule the idea out), và tân ngữ là đại từ phải đứng giữa động từ và tiểu từ (rule it out, ✗ rule out it). Động từ ba thành phần giữ tân ngữ ở cuối (own up to the mistake, boil down to money).
| Loại | Động từ trong bài này |
|---|---|
| không có tân ngữ | crop up, end up, stand out, pan out, doze off, tail off, die down, step down, back down, blow over, boil over |
| có tân ngữ, tách được | rule out, phase out, spell out, iron out, lay off, play down, water down, narrow down, track down, hand over, win over, mull over, free up, drum up, tide (sb) over |
| tân ngữ chỉ đứng sau tiểu từ | gloss over, pore over |
| ba thành phần | own up to, boil down to, opt out of |
- ✓
That option is too expensive, so we've ruled it out.
- ✓
The police tracked them down within a week.
- ✗
He ruled out it immediately.
Đại từ đứng giữa động từ và tiểu từ → ruled it out.
- ✗
She glossed the problem over.
Gloss over và pore over là động từ đi với giới từ: tân ngữ đứng sau over → glossed over the problem.
9Văn phong: trang trọng và thân mật
Một số động từ trong bài là trung tính và xuất hiện trên báo, trong báo cáo và email công việc: rule out, phase out, opt out, map out, step down, hand over. Một số khác thân mật hơn và thuộc về hội thoại: crop up, doze off, show off, pan out, tide over. Trong văn viết rất trang trọng hoặc học thuật, đôi khi người ta thích dùng một động từ đơn gốc Latinh hơn.
| Cụm động từ (thân mật / trung tính) | Cách nói trang trọng |
|---|---|
| rule out a possibility | exclude / eliminate a possibility |
| phase out a product | discontinue a product gradually |
| play down a problem | minimise / downplay a problem |
| iron out difficulties | resolve difficulties |
| something cropped up | an issue arose |
| the effect wore off | the effect diminished |
| sales tailed off | sales declined |
| the chairman stepped down | the chairman resigned |
| map out a plan | outline a plan |
- ✓
Informal: Sorry, something's cropped up at work — can we meet tomorrow?
- ✓
Formal: Unfortunately, an urgent matter has arisen and I must postpone our meeting.
- ✓
Informal: I nearly dozed off in the lecture.
- ✓
Neutral (news): The minister has stepped down following the report.
10Lỗi thường gặp của người học trình độ cao
Tiếng Việt cũng có những từ chỉ hướng đi sau động từ, như "ra", "lên", "xuống", "đi", "qua" (tìm ra, lớn lên, dịu xuống, phai đi, vượt qua), nên người học thường hiểu ý của tiểu từ khá tốt. Tuy nhiên, những từ này không trùng khớp với tiểu từ tiếng Anh, nên người học hay chọn sai tiểu từ, hoặc thêm tiểu từ vào chỗ tiếng Anh không cần. Một số người khác lại nhầm các động từ trông giống nhau hoặc đặt đại từ sai chỗ.