1Ôn tập: câu bị động và động từ tường thuật
Ở trình độ B2, bạn đã học rằng mọi câu bị động đều được tạo bằng dạng đúng của be + quá khứ phân từ, và ta dùng bị động khi người thực hiện hành động không rõ, không quan trọng hoặc đã quá hiển nhiên. Bị động khách quan áp dụng điều này cho các động từ tường thuật như say, believe, think và report. Thay vì nêu tên những người nói hay tin một điều gì đó, ta giấu họ đi hoàn toàn.
| Chủ động (nêu tên người) | Bị động khách quan (giấu người) |
|---|---|
| People say that the island is beautiful. | It is said that the island is beautiful. |
| Experts believe that the painting is genuine. | The painting is believed to be genuine. |
| Scientists think that the comet broke up. | The comet is thought to have broken up. |
2Hai khuôn mẫu
Có hai cách tạo câu bị động khách quan. Cả hai mang cùng một thông tin, nhưng sắp xếp câu khác nhau. Khuôn mẫu 1 bắt đầu bằng chủ ngữ giả it và giữ nguyên một mệnh đề that đầy đủ. Khuôn mẫu 2 chuyển chủ ngữ của mệnh đề that lên đầu cả câu và biến động từ của nó thành động từ nguyên mẫu có to.
| Khuôn mẫu 1 | Khuôn mẫu 2 |
|---|---|
| It is said that the author lives in Wales. | The author is said to live in Wales. |
| It is believed that the bridge is unsafe. | The bridge is believed to be unsafe. |
| It is expected that prices will rise. | Prices are expected to rise. |
| It was reported that the roads were closed. | The roads were reported to be closed. |
Khuôn mẫu 2 nhìn chung ngắn gọn và trang nhã hơn, và nó đặt chủ đề chính (the author, the bridge, prices) vào vị trí chủ ngữ — đúng chỗ người đọc tiếng Anh chờ đợi. Khuôn mẫu 1 hữu ích khi mệnh đề that dài hoặc phức tạp, hoặc khi không có danh từ rõ ràng nào để đưa lên đầu câu.
3Khuôn mẫu 1: It is said that…
Trong khuôn mẫu 1, động từ tường thuật ở dạng bị động và có thể ở bất kỳ thì nào: it is said, it was believed, it has been reported, it will be announced. Động từ trong mệnh đề that vẫn giữ thì bình thường của nó. Rất nhiều động từ có thể dùng trong khuôn mẫu này.
Các động từ thường gặp trong khuôn mẫu 1
| Động từ | Ví dụ |
|---|---|
| say, report, claim, allege | It has been reported that two flights were cancelled. |
| believe, think, consider, feel | It is widely believed that the economy will recover. |
| know, understand, accept | It is known that sleep improves memory. |
| expect, hope, fear, estimate | It is estimated that the repairs will cost £2 million. |
| agree, decide, suggest, propose, recommend | It has been agreed that the meeting will be held online. |
| rumour, argue, announce | It was announced that the station would close for a month. |
- ✓
It is often said that the first year at university is the hardest.
- ✓
It was feared that the heavy rain would cause flooding.
- ✓
It is now accepted that regular exercise reduces stress.
- ✓
It has been suggested that the library should open on Sundays.
- ✓
It is generally agreed that the project was a success.
4Khuôn mẫu 2: He is believed to be…
Khuôn mẫu 2 dùng được với say, believe, think, consider, know, report, expect, understand, claim, allege, estimate, rumour và một vài động từ khác. Nó không dùng được với agree, decide, suggest, propose, recommend hay hope: với những động từ này, chỉ dùng khuôn mẫu 1.
| Đúng | Sai |
|---|---|
| It has been decided that the course will be cancelled. | The course has been decided to be cancelled. |
| It is hoped that the new rules will reduce traffic. | The new rules are hoped to reduce traffic. |
| It was suggested that we should leave early. | We were suggested to leave early. |
Một số động từ trong khuôn mẫu 2 không có dạng chủ động tương đương với động từ nguyên mẫu. Ta nói 'He is said to be rich', nhưng không bao giờ nói 'People say him to be rich'. Rumour hầu như chỉ được dùng ở dạng bị động: The band is rumoured to be recording a new album. Believe, consider và know có thể dùng ở dạng chủ động với động từ nguyên mẫu, nhưng cách này rất trang trọng: We believe him to be honest.
5Chọn đúng dạng động từ nguyên mẫu
Trong khuôn mẫu 2, dạng của động từ nguyên mẫu cho thấy quan hệ thời gian giữa động từ tường thuật (is said, was believed) và tình huống được thuật lại. Đây là điểm quan trọng nhất cần nắm vững, và cũng là điểm gây ra nhiều lỗi nhất — đặc biệt với người Việt, vì tiếng Việt không đổi dạng động từ theo thời gian.
| Quan hệ thời gian | Động từ nguyên mẫu | Ví dụ |
|---|---|---|
| Cùng thời điểm, trạng thái hoặc thói quen | to + động từ | She is said to live abroad. |
| Cùng thời điểm, hành động đang diễn ra | to be + -ing | He is thought to be working on a new novel. |
| Hành động hoặc trạng thái xảy ra trước | to have + quá khứ phân từ | The ship is believed to have sunk in 1890. |
| Xảy ra trước, đang diễn ra | to have been + -ing | The driver is thought to have been travelling too fast. |
| Cùng thời điểm, bị động | to be + quá khứ phân từ | The house is said to be haunted. |
| Xảy ra trước, bị động | to have been + quá khứ phân từ | The castle is thought to have been built in 1150. |
| Tương lai (với expect) | to + động từ | The bridge is expected to open in May. |
Động từ tường thuật cũng có thể ở thì quá khứ. Quy tắc vẫn như cũ: động từ nguyên mẫu cho biết tình huống được thuật lại xảy ra cùng lúc với việc tường thuật hay trước đó.
- ✓
It was thought that she was ill. → She was thought to be ill. (same time)
- ✓
It was thought that she had left. → She was thought to have left. (earlier)
- ✓
It is believed that the climbers reached the summit yesterday. → The climbers are believed to have reached the summit yesterday.
- ✗
The climbers are believed to reach the summit yesterday.
Một sự việc trong quá khứ cần động từ nguyên mẫu hoàn thành: to have reached.
6There is said to be…
Khi mệnh đề được thuật lại bắt đầu bằng there is hoặc there are, khuôn mẫu 2 giữ there làm chủ ngữ và dùng to be hoặc to have been. Động từ hòa hợp với danh từ đứng sau: there is said to be a problem, there are said to be problems.
- ✓
It is said that there is a hidden tunnel under the castle. → There is said to be a hidden tunnel under the castle.
- ✓
There are thought to be more than 7,000 languages in the world.
- ✓
There is believed to have been a settlement here in Roman times.
- ✓
There were reported to be long queues at every airport.
7Chuyển đổi câu từng bước
Các bài thi (ví dụ dạng viết lại câu với từ cho sẵn) thường yêu cầu bạn chuyển một câu chủ động hoặc khuôn mẫu 1 sang khuôn mẫu 2. Lần nào cũng làm theo các bước sau, kết quả sẽ đúng.
| Bước | Ví dụ: People think that the thieves escaped by car. |
|---|---|
| 1. Tìm chủ ngữ của mệnh đề that. | the thieves |
| 2. Biến nó thành chủ ngữ của câu. | The thieves … |
| 3. Chuyển động từ tường thuật sang bị động, giữ nguyên thì ban đầu. | The thieves are thought … |
| 4. So sánh thời gian và chọn động từ nguyên mẫu. | escaped xảy ra trước → to have escaped |
| 5. Thêm phần còn lại của mệnh đề. | The thieves are thought to have escaped by car. |
- ✓
They say the restaurant serves the best pizza in town. → The restaurant is said to serve the best pizza in town.
- ✓
Reporters said that the actor was planning to retire. → The actor was said to be planning to retire.
- ✓
Experts estimate that the fire destroyed 200 hectares. → The fire is estimated to have destroyed 200 hectares.
- ✓
People know that the theatre was designed by a woman. → The theatre is known to have been designed by a woman.
8Văn phong trang trọng và thân mật
Bị động khách quan thuộc về văn viết trang trọng và trung tính: bản tin, bài luận học thuật, văn bản chính thức và bài báo khoa học. Trong hội thoại hằng ngày, nó có thể nghe cứng nhắc. Người nói thường thích dùng apparently, they say, people reckon hoặc I've heard hơn.
| Thân mật / văn nói | Trang trọng / văn viết |
|---|---|
| Apparently the new café is really good. | The new café is said to be excellent. |
| They say this winter's going to be cold. | It is predicted that this winter will be cold. |
| People reckon he's moved to Spain. | He is believed to have moved to Spain. |
| I've heard there's a strike on Monday. | There is reported to be a strike on Monday. |
| Everyone knows sugar's bad for your teeth. | It is well known that sugar damages teeth. |
Các nhà báo dùng bị động khách quan vì một lý do quan trọng: nó cho phép họ đưa tin về những nhận định chưa được chứng minh. 'The suspect is alleged to have taken the money' cho người đọc biết đây là một lời cáo buộc, không phải sự thật đã được chứng minh. Trong văn viết học thuật, cùng cấu trúc này trình bày các ý tưởng như một phần của một cuộc tranh luận rộng hơn: 'It is widely argued that…', 'It has been suggested that…'.