Eenglish-tests.com
C1

Câu chẻ

Câu chẻ (cleft sentence) lấy một câu đơn và "chẻ" (tách) nó thành hai phần, để một mẩu thông tin nổi bật lên: Tom called → It was Tom who called. I need a holiday → What I need is a holiday. Khi viết, ta không thể dùng giọng nói để nhấn mạnh một từ, nên câu chẻ làm thay việc đó: chúng sửa lại những hiểu lầm, đối chiếu các ý, giới thiệu một chủ đề và cho thấy điều gì thực sự quan trọng. Trong bài này, bạn sẽ học câu chẻ với it, câu chẻ với wh- (what…is…), câu chẻ với all, the thing, the reason và the place, cách nhấn mạnh hành động bằng do, cách chọn đúng dạng động từ, và những câu chẻ nào nghe tự nhiên trong hội thoại, những câu nào thuộc về văn viết trang trọng.

1Câu chẻ là gì?

Trong một câu bình thường, thông tin mới quan trọng nhất thường đứng ở cuối, và khi nói, ta thể hiện trọng tâm bằng cách nhấn mạnh một từ: My SISTER lent me the car (không phải anh trai tôi). Trong câu chẻ, ta sắp xếp lại câu để chính ngữ pháp làm nổi bật trọng tâm. Thông tin vẫn như cũ; chỉ có điểm nhấn thay đổi. Đó là lý do câu chẻ rất hữu ích trong văn viết, nơi người đọc không thể nghe thấy ngữ điệu của ta.

Câu đơnCâu chẻ (trọng tâm được tô màu)
My sister lent me the car.It was my sister who lent me the car.
My sister lent me the car.It was the car that my sister lent me.
I need a long holiday.What I need is a long holiday.
I only asked a question.All I did was ask a question.

Có hai nhóm chính. Câu chẻ với it (It is / was + trọng tâm + who / that…) đặt trọng tâm ở gần đầu câu. Câu chẻ với wh- (What… is / was + trọng tâm) đặt trọng tâm ở cuối câu, sau một phần dẫn dắt tạo sự chờ đợi. Nhóm thứ ba, nhỏ hơn, dùng các từ như all, the thing, the reason, the place và the person theo cùng cách với what.

2Câu chẻ với it: It is / was… who / that…

It + be + focus + who / that + rest of the sentence

Câu chẻ với it có thể nhấn mạnh hầu như bất kỳ thành phần nào trong câu: chủ ngữ, tân ngữ, một cụm từ chỉ thời gian hoặc nơi chốn, hay một lý do. Phần thông tin còn lại nằm trong một mệnh đề bắt đầu bằng that (hoặc who khi nói về người). Từ it không chỉ cái gì cả; nó là một chủ ngữ giả giữ cho cấu trúc đứng vững, giống hệt it trong It's raining. Cấu trúc này gần với cách nói "Chính… là người/cái…" trong tiếng Việt.

Nhấn mạnh vàoVí dụ
chủ ngữ (một người)It was the head teacher who suggested the trip.
tân ngữIt's the noise that I can't stand, not the crowds.
thời gianIt was in 2019 that we moved to Bristol.
nơi chốnIt was at the airport that I lost my passport.
lý doIt's because of the weather that the match was cancelled.
cụm giới từIt was to her grandmother that she wrote first.

Dùng who cho người và that cho người hoặc vật. Which cũng có thể dùng cho vật nhưng ít gặp hơn nhiều trong câu chẻ, và sau các cụm từ chỉ thời gian và nơi chốn, ta thường dùng that, không dùng when hay where: It was in June that we met tốt hơn It was in June when we met, vốn chỉ dùng trong văn phong thân mật. Từ quan hệ thường có thể lược bỏ khi nó là tân ngữ (It was the noise I couldn't stand), nhưng không bao giờ được lược khi nó là chủ ngữ: It was Tom who called, không phải It was Tom called.

  • ✓

    It was Marie Curie who first used the term 'radioactivity'.

  • ✓

    It's not the price that worries me; it's the delivery time.

  • ✓

    It was only after the interview that I started to relax.

  • ✓

    Was it you who left the lights on in the lab?

  • ✗

    It was Tom phoned you this morning.

    Khi trọng tâm là chủ ngữ, hãy giữ who hoặc that: It was Tom who phoned you.

3Câu chẻ với it: thì, sự hòa hợp và câu phủ định

Động từ be trong câu chẻ thường khớp với thời gian của tình huống: It is… cho hiện tại, It was… cho quá khứ. Với nghĩa tương lai hoặc nghĩa của động từ khuyết thiếu, ta có thể nói It will be…, It must have been…, It might be…. Động từ be sau it luôn ở số ít, kể cả khi trọng tâm ở số nhiều: It was the students who organised the event, không phải It were the students. Tuy nhiên, động từ trong mệnh đề who / that hòa hợp với danh từ được nhấn mạnh: It's the twins who are late again.

DạngVí dụ
hiện tạiIt is fresh air that I miss most.
quá khứIt was a fallen tree that blocked the road.
động từ khuyết thiếu / hoàn thànhIt must have been the wind that slammed the door.
phủ địnhIt wasn't me who broke it, honestly!
câu hỏiWas it your idea to paint the kitchen yellow?
đối lập: not X but YIt's not the cost but the time that matters.

Khi trọng tâm là một đại từ nhân xưng, tiếng Anh trang trọng dùng đại từ chủ ngữ và chia động từ theo nó: It is I who am responsible. Câu này nghe rất trang trọng; trong tiếng Anh hằng ngày, người ta nói It's me who's responsible, hoặc đơn giản là I'm the one who's responsible. Hãy chọn tùy theo tình huống.

4Câu chẻ với wh-: What I need is…

What + subject + verb + is / was + focus

Trong câu chẻ với wh- (còn gọi là câu chẻ giả, pseudo-cleft), một mệnh đề bắt đầu bằng what (= điều mà, cái mà) tạo sự hồi hộp, và thông tin mới, quan trọng đứng sau is hoặc was ở cuối câu. Cấu trúc này rất tự nhiên trong văn nói, vì nó cho người nói thời gian dẫn dắt đến ý chính. Nó cũng phổ biến trong bài thuyết trình và bài luận để giới thiệu một ý then chốt: What this study shows is that… Cấu trúc này giống cách nói "Điều tôi cần là…" trong tiếng Việt.

Câu đơnCâu chẻ với wh-
I need a holiday.What I need is a holiday.
I love the silence in the mountains.What I love about the mountains is the silence.
The government should invest in public transport.What the government should do is invest in public transport.
The results surprised us.What surprised us was the results.
We need to know when the train leaves.What we need to know is when the train leaves.

Thì của be theo nghĩa của câu: is cho hiện tại, was cho quá khứ. Sau mệnh đề what, be thường ở số ít, kể cả khi theo sau là danh từ số nhiều: What we need is more volunteers là cách nói thông thường, dù đôi khi cũng nghe thấy are. Trọng tâm có thể là một cụm danh từ, một mệnh đề that, một mệnh đề wh- hoặc một cụm động từ. Lưu ý rằng What… is… thường không dùng để nhấn mạnh một người: ta nói The person who called was Tom, không nói What called was Tom.

  • ✓

    What impressed the judges was the originality of her design.

  • ✓

    What I don't understand is why the meeting was moved.

  • ✓

    What worries scientists is that the ice is melting faster than predicted.

  • ✓

    What I'd really like is a quiet weekend with a good book.

  • ✗

    What I need it is a break.

    Đừng thêm it: What I need is a break.

5Nhấn mạnh hành động: What she did was…

Để nhấn mạnh cả một hành động, ta dùng động từ do trong mệnh đề what và đặt hành động sau be. Sau was / is, động từ thường ở dạng nguyên mẫu không có to; cũng có thể dùng to + động từ nguyên mẫu, nhất là trong văn phong trang trọng hơn. Để nhấn mạnh một sự kiện hoặc cả một tình huống, ta dùng What happened was (that)… Khi trọng tâm là một mệnh đề đầy đủ, ta thêm that hoặc lược bỏ nó.

Cấu trúcVí dụ
What + chủ ngữ + do / did + be + (to) động từ nguyên mẫuWhat she did was call the police.
What + chủ ngữ + should / could do + be + động từ nguyên mẫuWhat you should do is talk to your tutor.
What + chủ ngữ + be + doing + be + động từ nguyên mẫu hoặc -ingWhat I'm doing is checking the figures again.
What happened was (that) + mệnh đềWhat happened was that the server crashed.
What + chủ ngữ + mean + be + (that) + mệnh đềWhat I mean is that we need more time.
  • ✓

    What we did was book a cheap flight and stay with friends.

  • ✓

    What the engineers did was redesign the whole cooling system.

  • ✓

    What you need to do is fill in this form and bring two photos.

  • ✓

    What happened was that nobody had told the driver about the diversion.

6All, the thing, the reason, the place…

Thay vì what, ta có thể bắt đầu câu chẻ bằng một cụm danh từ có mệnh đề quan hệ theo sau. Những dạng này rất linh hoạt và thường là lựa chọn tốt nhất khi nói về người, nơi chốn, thời gian và lý do, những điều mà what không diễn đạt được. All (that) có nghĩa là "điều duy nhất" và khiến một việc nghe có vẻ nhỏ nhặt, đơn giản hoặc bất công: All I did was ask a question! (= Tôi chỉ hỏi một câu thôi mà, sao bạn lại giận?)

Phần mở đầuVí dụ
All (that)…All I want is a cup of tea.
All… did was + động từ nguyên mẫuAll he did was smile, and everyone relaxed.
The thing (that)…The thing I like about Edinburgh is the architecture.
The only thing…The only thing we forgot was the tent!
The person / one who…The person who helped me most was my chemistry teacher.
The reason (why)…The reason I'm late is that the bus broke down.
The place where…The place where I feel most relaxed is the beach.
The day / time when…The day I'll never forget is the day I graduated.

Sau The reason (why)…, trong tiếng Anh chuẩn mực hãy dùng is that…, không dùng is because…: The reason I'm late is that the bus broke down. The reason… is because… rất phổ biến trong văn nói nhưng lặp lại cùng một ý hai lần, nên giám khảo và biên tập viên thường thích that hơn. Sau all + do, theo sau là dạng nguyên mẫu, giống như trong What… did was: All I did was ask.

7Chọn đúng loại câu chẻ

Cả hai loại chính đều để nhấn mạnh, nhưng theo cách hơi khác nhau. Câu chẻ với it rất phù hợp để đối lập và sửa sai: nó nói "chính cái này, không phải cái khác". Nó gợi ý rằng người nghe đã biết có chuyện gì đó xảy ra, và ta đang xác định ai, cái gì, khi nào hoặc ở đâu. Câu chẻ với wh- phù hợp hơn để giới thiệu thông tin mới hoặc một chủ đề mới: nó dẫn dắt đến một ý mà người nghe chưa biết. Câu chẻ với all thêm ý "chỉ" hoặc "không gì hơn".

Mục đíchVí dụ
Sửa một nhầm lẫn (câu chẻ với it)No, it was Anna who sent the email, not Jake.
Đối lập (câu chẻ với it)It's the second chapter that needs editing, not the first.
Giới thiệu một chủ đề (câu chẻ với wh-)What I'd like to discuss today is the new timetable.
Đưa ra lời khuyên (câu chẻ với wh-)What you should do is ask for a refund.
Giải thích điều đã xảy ra (câu chẻ với wh-)What happened was that the train was cancelled.
Giảm nhẹ (câu chẻ với all)All I said was that it looked a bit expensive.
  • ✓

    A: Did Jake book the hotel? B: No, it was Priya who booked it.

  • ✓

    What really matters in a job interview is how you answer the difficult questions.

  • ✓

    Don't blame me — all I did was press the button!

8Văn phong: trang trọng và thân mật

Câu chẻ được dùng trong mọi văn phong, nhưng mỗi dạng mang sắc thái trang trọng khác nhau. Câu chẻ với wh- như What I mean is…, What happened was… và các dạng đảo ngược That's what… / That's why… là tiếng Anh nói hằng ngày. Câu chẻ với it phổ biến trong mọi văn phong. Văn viết trang trọng và học thuật ưa dùng It is… that… để nhấn mạnh chính xác (It is this finding that…), What… is… để giới thiệu lập luận (What this suggests is that…), và các dạng có đại từ It is I who… hoặc It was they who…, vốn nghe cổ hoặc rất trang trọng khi nói.

Thân mật / văn nóiTrang trọng / văn viết
That's why I phoned.This is the reason why I am writing to you.
What happened was the website crashed.What occurred was that the server failed.
It was me who sent it.It was I who sent it.
The reason I'm late is because the bus broke down.The reason for the delay is that the bus broke down.
What I mean is, we need more time.What I wish to emphasise is that more time is needed.

9Những lỗi thường gặp của người học trình độ cao

Tiếng Việt thường thể hiện sự nhấn mạnh bằng các từ như "chính", "đúng là" ("Chính Tom đã gọi cho tôi") hoặc bằng cách tách câu với "đó là" ("Điều tôi thích ở thành phố này, đó là những công viên"). Vì vậy, người học thường cố dịch những từ này thay vì dùng câu chẻ, hoặc chỉ dựng được một nửa câu chẻ. Những lỗi phổ biến gồm: dùng what sau danh từ, thêm it hoặc chủ ngữ thừa, dùng động từ số nhiều sau it, và chọn sai dạng động từ sau What… did was.

Câu chẻ: bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

GameFix the mistake: Cleft sentencesFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.