1Ôn nhanh: hệ thống câu điều kiện
Trước khi xem các dạng nâng cao, chúng ta hãy ôn lại hệ thống cơ bản, vì mọi cấu trúc nâng cao trong bài này đều là biến thể của nó. Câu hỏi then chốt lúc nào cũng vậy: tình huống là có thật hay tưởng tượng, và nó nói về quá khứ, hiện tại hay tương lai? Điều kiện có thật dùng thì đúng với thời gian thật; điều kiện tưởng tượng thì lùi về quá khứ một bước (quá khứ cho hiện tại, quá khứ hoàn thành cho quá khứ).
| Loại | Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|---|
| Loại 0 | if + present, present | If you heat water to 100°C, it boils. |
| Loại 1 | if + present, will | If the train is late, we'll miss the connection. |
| Loại 2 | if + past, would | If I lived nearer, I would cycle to work. |
| Loại 3 | if + past perfect, would have | If we had left earlier, we would have caught it. |
| Hỗn hợp (quá khứ → hiện tại) | if + past perfect, would | If I had accepted that job, I would be in Paris now. |
| Hỗn hợp (hiện tại → quá khứ) | if + past, would have | If she weren't so modest, she would have mentioned the prize. |
2Should you…: câu điều kiện loại 1 trang trọng
Đặt should vào mệnh đề if khiến một điều kiện có thật nghe ít khả năng xảy ra hơn và lịch sự hơn: If you should see Sam, tell him I said hello (= nếu tình cờ bạn gặp Sam). Trong tiếng Anh trang trọng, ta có thể bỏ if và đặt should lên trước chủ ngữ. Dạng đảo ngữ này rất phổ biến trong thư thương mại, email của các công ty, bản hướng dẫn và thông báo. Mệnh đề kết quả có thể là một câu mệnh lệnh, một lời đề nghị, will hoặc một động từ khuyết thiếu khác.
- ✓
Should you require further information, please do not hesitate to contact us.
- ✓
Should the flight be delayed, passengers will be offered refreshments.
- ✓
Should anyone ask, tell them the meeting has been postponed.
- ✓
Should you not wish to receive our newsletter, simply click 'unsubscribe'.
- ✓
If you should need anything, I'll be in the office until six.
Hãy chú ý dạng phủ định: Should you not wish… (không nói Shouldn't you wish…). Câu điều kiện đảo ngữ không bao giờ dùng dạng rút gọn. Cũng nhớ rằng should ở đây không có nghĩa là bắt buộc; nó chỉ có nghĩa là "nếu chẳng may / nếu tình cờ".
3Were I to…: câu điều kiện loại 2 trang trọng
Were + chủ ngữ + to + động từ nguyên mẫu trình bày một tình huống tương lai tưởng tượng như một điều khá khó xảy ra; cấu trúc này hay được dùng để bàn về các kế hoạch giả định hoặc để đưa ra gợi ý một cách dè dặt. Nếu động từ là be, ta chỉ cần dùng were + chủ ngữ + bổ ngữ. Trong văn phong trang trọng, were được dùng cho mọi ngôi, kể cả I, he, she và it.
| Có if | Đảo ngữ (trang trọng) |
|---|---|
| If I were to resign, who would replace me? | Were I to resign, who would replace me? |
| If the government raised taxes, there would be protests. | Were the government to raise taxes, there would be protests. |
| If I were in your position, I would apologise. | Were I in your position, I would apologise. |
| If it were not for the bridge, the village would be cut off. | Were it not for the bridge, the village would be cut off. |
- ✓
Were the company to relocate, hundreds of jobs would be lost.
- ✓
Were you to visit in spring, you would see the cherry blossom.
- ✓
Were it not for volunteers, the festival could not take place.
- ✓
Were the price lower, more families could afford it.
4Had I known…: câu điều kiện loại 3 và hỗn hợp trang trọng
Trong câu điều kiện loại 3 và câu hỗn hợp, had chuyển lên trước chủ ngữ và if biến mất. Dạng này thường gặp trong văn kể chuyện, thư từ trang trọng và khi suy ngẫm về các sự việc đã qua. Dạng phủ định là Had + chủ ngữ + not…, không bao giờ là Hadn't + chủ ngữ. Với be, cụm cố định Had it not been for… có nghĩa là "nếu không có".
| Có if | Đảo ngữ (trang trọng) |
|---|---|
| If I had known, I would have come earlier. | Had I known, I would have come earlier. |
| If we hadn't taken a map, we would have got lost. | Had we not taken a map, we would have got lost. |
| If it hadn't been for the lifeguard, he could have drowned. | Had it not been for the lifeguard, he could have drowned. |
| If she had studied medicine, she would be a doctor now. | Had she studied medicine, she would be a doctor now. |
- ✓
Had the engineers not spotted the crack, the bridge might have collapsed.
- ✓
Had I realised how long the journey was, I would have booked a sleeper train.
- ✓
Had it not been for her encouragement, I would never have applied.
- ✗
Hadn't I missed the bus, I would have been on time.
Hãy dùng Had I not missed the bus…
5But for, without, if it weren't for
Đôi khi điều kiện chỉ là một cụm danh từ: chính thứ tạo nên sự khác biệt. Khi đó ta có thể dùng if it weren't for / if it wasn't for (hiện tại hoặc nói chung) và if it hadn't been for (quá khứ). Without + danh từ là lựa chọn trung tính, còn but for + danh từ thì trang trọng và mang tính văn chương. Mệnh đề kết quả vẫn theo khuôn mẫu câu điều kiện thông thường (would / would have).
| Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| If it weren't / wasn't for + danh từ (hiện tại) | If it weren't for the noise, this would be the perfect flat. |
| If it hadn't been for + danh từ (quá khứ) | If it hadn't been for the satnav, we'd have got completely lost. |
| Without + danh từ (trung tính) | Without your help, I couldn't have finished the project. |
| But for + danh từ (trang trọng) | But for the rain, the match would have finished on time. |
- ✓
Without antibiotics, many common infections would still be life-threatening.
- ✓
But for a last-minute goal, the team would have been knocked out.
- ✓
If it wasn't for my sister, I'd never get up on time.
6Provided, as long as, on condition that
Những cách diễn đạt này có nghĩa "nếu, và chỉ nếu": chúng nhấn mạnh rằng điều này là điều kiện bắt buộc cho điều kia. Chúng thường được dùng khi cho phép, thỏa thuận, ký hợp đồng và hứa hẹn. Giống như if, sau chúng ta dùng thì hiện tại để nói về tương lai, không dùng will. Provided (that) và providing (that) mang văn phong từ trung tính đến trang trọng; as long as và so long as mang tính khẩu ngữ hơn; on condition that thì trang trọng và chặt chẽ.
| Cách diễn đạt | Ví dụ |
|---|---|
| provided (that) / providing (that) | You can borrow my car provided that you bring it back by Sunday. |
| as long as / so long as | I don't mind where we eat as long as it's not too expensive. |
| on condition that (trang trọng) | He was released on condition that he reported to the police every week. |
| only if | Only if the weather improves will the race go ahead. |
- ✓
Provided the funding is approved, construction will start next spring.
- ✓
You can join the course as long as you attend at least eighty per cent of the classes.
- ✓
The museum lent us the painting on condition that it was insured.
- ✗
Provided that you will finish by Friday, you can take Monday off.
Không dùng will sau provided: Provided that you finish by Friday…
7Unless, even if, supposing, in case
Còn vài từ khác cũng mở đầu một điều kiện, mỗi từ có sắc thái nghĩa riêng. Unless nghĩa là "trừ khi" và theo sau là động từ ở dạng khẳng định. Even if nói rằng kết quả vẫn như vậy dù điều kiện có xảy ra hay không. Suppose, supposing, what if và imagine mời người nghe hình dung một tình huống giả định, và sau chúng có thể dùng thì có thật hoặc thì không có thật. Assuming (that) nghĩa là "nếu ta chấp nhận rằng điều gì đó là đúng". In case hoàn toàn không phải là điều kiện: nó có nghĩa là "để phòng khi".
| Cách diễn đạt | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| unless | trừ khi / nếu không | We'll eat outside unless it rains. |
| even if | dù có hay không | I'm going to the concert even if I have to go alone. |
| suppose / supposing / what if | hãy hình dung rằng | Supposing you won the scholarship, would you accept it? |
| assuming (that) | nếu ta chấp nhận rằng | Assuming the train is on time, we'll arrive at noon. |
| in case | để phòng khi | Take an umbrella in case it rains. |
Hãy cẩn thận với unless. Nó dùng tốt khi mang nghĩa "trừ khi", nhưng không thể thay cho if… not khi chính điều kiện phủ định gây ra kết quả: I'll be surprised if he doesn't come (không nói unless he comes). I'd be lonely if my friends didn't visit (không nói unless they visited). Và vì unless đã mang nghĩa phủ định, đừng thêm not nữa: unless you hurry (không nói unless you don't hurry).
- ✓
Unless we reduce emissions, sea levels will continue to rise.
- ✓
Even if you leave now, you won't get there before the doors close.
- ✓
What if the experiment fails? Do we have a plan B?
- ✓
I'll take my laptop in case I have time to work on the train. (a precaution, not a condition)
- ✗
I'll take my laptop if I have time to work on the train.
Câu này có nghĩa "chỉ khi tôi có thời gian", không hợp lý ở đây. Để nói về sự phòng xa, hãy dùng in case.
8Will, would và happen to sau if
Quy tắc vàng nói rằng mệnh đề if không có will hay would, nhưng có vài ngoại lệ quan trọng, trong đó các từ này giữ một nghĩa đặc biệt. If you will / would… là lời đề nghị lịch sự, điển hình trong các tình huống phục vụ trang trọng. If you will với will được nhấn giọng thể hiện sự phê phán thói quen bướng bỉnh của ai đó. If + will cũng có thể dùng khi kết quả xảy ra trước và điều kiện xảy ra sau (If it will help, I'll lend you the money). Cuối cùng, if + happen to và if + should đều có nghĩa "tình cờ".
| Cách dùng | Ví dụ |
|---|---|
| lời đề nghị lịch sự | If you would follow me, I'll show you to your room. |
| lời đề nghị lịch sự | If you'll wait here, the doctor will be with you shortly. |
| phê phán sự khăng khăng | If you will stay up till two, of course you're tired! |
| kết quả đến trước | I'll carry your bag if it'll help. |
| tình cờ | If you happen to see Mia, ask her to call me. |
| if so / if not | Are you free on Friday? If so, let's meet. If not, how about Saturday? |
9Điều kiện ngầm: otherwise, or, with, without
Một điều kiện không phải lúc nào cũng cần mệnh đề điều kiện. Otherwise và or (else) có nghĩa "nếu không thì". With, without và but for chứa điều kiện bên trong một cụm danh từ. Đôi khi điều kiện chỉ được ngụ ý qua ngữ cảnh, hoặc qua một động từ nguyên mẫu hay một phân từ: To hear him talk, you'd think he owned the company (= nếu bạn nghe anh ta nói). Given the chance, I'd move to the coast (= nếu tôi có cơ hội).
- ✓
Save your work regularly. Otherwise, you could lose everything.
- ✓
Hurry up, or we'll miss the start.
- ✓
With a bit more practice, you could pass the exam easily.
- ✓
Given more time, the researchers would have tested a larger sample.
- ✓
To hear her talk, you would think she had travelled everywhere.
- ✓
I'd love to help, but I'm working that day. Otherwise, I would.
10Văn phong: trang trọng và thân mật
Nhiều cấu trúc trong bài này tồn tại vì tiếng Anh có nhiều cách khác nhau để nói cùng một điều trong những tình huống khác nhau. Câu điều kiện đảo ngữ, but for, on condition that và were to nghe trang trọng, điển hình trong thư từ chính thức, văn viết học thuật và tin tức. Khi trò chuyện, người ta thích dùng if, as long as, what if và if it wasn't for hơn. Hãy chọn văn phong phù hợp với người đọc: một câu điều kiện đảo ngữ trong tin nhắn gửi bạn bè nghe rất lạ, nhưng trong thư khiếu nại trang trọng hay bài luận thì nó cho thấy bạn nắm ngữ pháp rất vững.
| Thân mật / trung tính | Trang trọng |
|---|---|
| If you need any help, just ask. | Should you require any assistance, please contact us. |
| If I took the job, I'd have to move. | Were I to accept the position, I would have to relocate. |
| If I'd known, I'd have come. | Had I known, I would have come. |
| If it wasn't for you, I'd have given up. | But for your support, I would have given up. |
| You can come as long as you're quiet. | Visitors may enter on condition that they remain silent. |
11Lỗi thường gặp của người học trình độ cao
Trong tiếng Việt, ta nói "Nếu tôi biết số của cô ấy thì tôi sẽ gọi" — động từ không đổi dạng và chữ "sẽ" có thể xuất hiện ở cả hai vế, nên ngay cả ở trình độ C1 người học vẫn hay lỡ đưa will hoặc would vào mệnh đề if. Những lỗi phổ biến khác là dùng dạng rút gọn trong câu đảo ngữ, dùng will sau provided và as long as, nhầm in case với if, và dùng hai lần phủ định với unless.