Eenglish-tests.com
C1

Quá khứ giả định và thức giả định (subjunctive)

Tiếng Anh dùng dạng quá khứ của động từ không chỉ để nói về quá khứ, mà cả về những tình huống tưởng tượng, khó xảy ra hoặc chỉ là mong muốn. Đó là quá khứ giả định (unreal past): It's time we left (ngay bây giờ). I'd rather you didn't tell anyone (trong tương lai). He talks as if he were an expert (nhưng thật ra không phải). Gắn liền với nó là thức giả định (subjunctive), một dạng hiếm gặp mà bạn sẽ thấy trong tiếng Anh trang trọng: The doctor recommended that she rest for a week. It is essential that every passenger carry a passport. Trong bài này, bạn sẽ ôn lại quá khứ giả định từ trình độ B2, rồi đi xa hơn với would rather và would sooner, as if và as though, suppose và imagine, cách chọn giữa were và was, thức giả định mệnh lệnh sau những động từ như insist và suggest, và các cụm cố định như be that as it may.

1Ôn tập: quá khứ giả định

Trong một số cấu trúc, thì quá khứ không diễn tả thời gian đã qua. Nó diễn tả khoảng cách với thực tế: tình huống là tưởng tượng, khó xảy ra, hoặc được mong muốn nhưng không có thật. Bạn đã biết điều này qua câu điều kiện loại 2 và qua wish. Quy tắc rất đơn giản: để nói về hiện tại hoặc tương lai không có thật, dùng Past Simple; để nói về quá khứ không có thật, dùng Past Perfect. Động từ "lùi lại một bước".

Cấu trúcHiện tại / tương lai không có thậtQuá khứ không có thật
if (loại 2 / loại 3)If I had more time…If I had had more time…
wish / if onlyI wish I knew the answer.I wish I had known the answer.
would ratherI'd rather you stayed.I'd rather you hadn't left.
as if / as thoughHe talks as if he owned the place.She looked as if she had seen a ghost.
suppose / imagineSuppose you lost your job…Suppose you had lost your job…

Tại sao tiếng Anh lại làm vậy? Thì quá khứ vốn diễn tả khoảng cách: khoảng cách về thời gian (yesterday), khoảng cách với thực tế (một tình huống tưởng tượng) và khoảng cách xã giao (sự lịch sự: I wondered if you could help me). Cả ba cách dùng có chung một ý: "không ở đây, không phải bây giờ, không có thật". Hiểu điều này, bạn sẽ nhớ các cấu trúc trong bài dễ hơn nhiều.

2It's time, it's high time, it's about time

It's time + chủ ngữ + Past Simple có nghĩa là một việc nên xảy ra ngay bây giờ hoặc lẽ ra đã phải xảy ra rồi. Cấu trúc này thường mang chút sốt ruột hoặc trách nhẹ, nhất là với high time và about time. Dạng quá khứ ở đây mang nghĩa hiện tại. Khi chỉ muốn nói "đã đến đúng lúc", không có ý trách móc, ta dùng It's time + động từ nguyên mẫu có to hoặc It's time for + ai đó + động từ nguyên mẫu có to.

Cấu trúcVí dụ
It's time + to + động từ nguyên mẫu (trung tính)It's time to start the meeting.
It's time for + danh từ + to + động từ nguyên mẫu (trung tính)It's time for the children to go to bed.
It's time + chủ ngữ + Past Simple (nên xảy ra ngay)It's time we left — the last train goes at eleven.
It's high time + chủ ngữ + Past Simple (mạnh hơn)It's high time the council repaired this road.
It's about time + chủ ngữ + Past Simple (sốt ruột)It's about time you replied to that email!
  • ✓

    It's high time governments took plastic pollution seriously.

  • ✓

    It's about time the trains ran on time on this line.

  • ✓

    It's time I was going — thanks for a lovely evening.

    cũng có thể dùng Past Continuous

  • ✗

    It's time we start the project.

    Sau It's time + chủ ngữ, dùng thì quá khứ: It's time we started.

3Would rather và would sooner

Would rather (I'd rather) và would sooner (ít gặp hơn một chút) đều có nghĩa "muốn… hơn" (= would prefer). Chúng có hai khuôn mẫu. Khi chủ ngữ là cùng một người, dùng động từ nguyên mẫu không có to. Khi ta muốn một người hay một vật khác làm gì đó, ta dùng một chủ ngữ mới + Past Simple cho hiện tại hoặc tương lai, và Past Perfect cho quá khứ. Khuôn mẫu thứ hai thường là cách lịch sự để nhờ vả hoặc để bày tỏ sự không hài lòng.

Khuôn mẫuVí dụ
cùng chủ ngữ + động từ nguyên mẫuI'd rather work from home tomorrow.
cùng chủ ngữ + động từ nguyên mẫu + than + động từ nguyên mẫuI'd sooner walk than wait an hour for a bus.
chủ ngữ khác + Past Simple (hiện tại / tương lai)I'd rather you didn't mention it to anyone.
chủ ngữ khác + Past Perfect (quá khứ)I'd rather they hadn't cancelled the concert.
câu hỏiWould you rather I came back later?
  • ✓

    My manager would rather we sent the report by Thursday.

  • ✓

    I'd sooner you told me the truth, even if it's difficult.

  • ✓

    We'd rather you hadn't posted those photos without asking.

  • ✗

    I'd rather to stay at home tonight.

    Không có to: I'd rather stay at home.

4As if và as though

As if và as though (nghĩa như nhau, "như thể là") so sánh một tình huống với một điều khác. Thì của động từ phụ thuộc vào điều người nói tin. Nếu sự so sánh có lẽ là đúng, dùng thì bình thường: It looks as if it's going to rain (trời đang có mây đen). Nếu sự so sánh không có thật hoặc khó xảy ra, dùng quá khứ giả định: He talks as if he knew everything (thật ra anh ta không biết). Với sự so sánh không có thật về một thời điểm trước đó, dùng Past Perfect.

NghĩaVí dụ
có thật / có khả năng → thì bình thườngYou look as if you need a rest. (you probably do)
không có thật, cùng thời điểm → Past SimpleHe spends money as if he were a millionaire. (he isn't)
không có thật, thời điểm trước đó → Past PerfectShe described the city as if she had lived there for years. (she hadn't)
sau động từ chính ở quá khứ (có thật)It felt as if the day would never end.

Các động từ thường đứng trước as if là look, seem, sound, feel, act, behave và talk. Trong tiếng Anh-Anh hằng ngày, người ta hay dùng like thay cho as if (It looks like it's going to rain), nhưng trong văn viết trang trọng thì nên dùng as if hoặc as though. Bản thân As if đứng một mình cũng có thể là một câu cảm thán thân mật, nghĩa là "làm gì có chuyện đó": She'll lend you her car? As if!

  • ✓

    The new intern behaves as though she were the head of the department.

  • ✓

    It sounds as if the negotiations are going well. (real: the news is good)

  • ✓

    He looked at me as if I had said something shocking.

  • ✓

    The forest was so quiet it felt as though time had stopped.

5Suppose, supposing, imagine, what if

Những cách diễn đạt này mời người nghe hình dung một tình huống. Giống như if, sau chúng có thể là thì có thật (một tình huống có thể xảy ra) hoặc quá khứ giả định (một tình huống mang tính giả định cao hơn). Sự lựa chọn cho thấy người nói nghĩ tình huống đó có khả năng xảy ra đến mức nào. Với quá khứ, dùng Past Perfect. I'd prefer it if và I'd like it if cũng đi với quá khứ giả định.

Ví dụNghĩa
Suppose the meeting is cancelled — what then?hoàn toàn có thể xảy ra
Suppose the meeting were cancelled — what would we do?ít khả năng hơn, mang tính giả định hơn
Imagine you had a whole year off. Where would you go?hiện tại tưởng tượng
What if we had taken the earlier train?quá khứ tưởng tượng
I'd prefer it if you didn't call after ten.lời đề nghị lịch sự
  • ✓

    Supposing the experiment failed, would the funding be withdrawn?

  • ✓

    Imagine you could speak every language in the world.

  • ✓

    What if nobody had invented the printing press?

6Were hay was?

Trong các cấu trúc không có thật, đôi khi were được dùng cho mọi ngôi, kể cả I, he, she và it: If I were you… I wish it were Friday. He acts as if he were in charge. Chữ were này là dấu vết còn lại của thức giả định quá khứ thời xưa. Trong tiếng Anh-Anh hiện đại, was cũng rất phổ biến với I, he, she và it trong lời nói thân mật. Cả hai đều đúng, nhưng chúng khác nhau về văn phong.

Trang trọng / văn viết (nên dùng)Thân mật / văn nói (cũng đúng)
If I were you, I would apologise.If I was you, I'd say sorry.
I wish it were warmer.I wish it was warmer.
She acts as if she were the boss.She acts like she was the boss.
Were I to resign… (đảo ngữ)— (chỉ có thể dùng were)

Hãy nhớ hai giới hạn. Thứ nhất, trong các dạng đảo ngữ (Were I to…, Were it not for…) chỉ có thể dùng were. Thứ hai, trong các cụm cố định như If I were you và as it were (= có thể nói là), were phổ biến hơn nhiều. Trong bài thi và văn viết trang trọng, dùng were là an toàn nhất.

7Thức giả định sau insist, suggest, recommend…

Thức giả định mệnh lệnh (mandative subjunctive) là một dạng động từ đặc biệt, dùng sau những từ diễn tả yêu cầu, khuyến nghị, đề xuất và sự cần thiết. Nó trông giống hệt dạng nguyên mẫu của động từ, với mọi ngôi và mọi thì: động từ không có -s ở ngôi thứ ba, và be vẫn giữ nguyên là be. Vì dạng nguyên mẫu không bao giờ thay đổi, thức giả định không theo thì của động từ chính. Dạng phủ định là not + động từ nguyên mẫu, không có do.

verb / adjective + that + subject + base verb (no -s, no tense change)
Từ kích hoạtVí dụ
insist, demand, requestThe customer insisted that the manager apologise in person.
suggest, propose, recommendThe doctor recommended that she rest for a week.
ask, advise, urge (trang trọng)We urge that the council reconsider its decision.
It is essential / vital / crucial that…It is essential that every passenger carry a valid passport.
It is important / necessary / imperative that…It is important that he be told before the announcement.
phủ định: not + động từ nguyên mẫuThe committee proposed that the fee not be increased.

Thức giả định được dùng cả trong tiếng Anh-Anh lẫn tiếng Anh-Mỹ, nhưng người Anh cũng hay dùng should + động từ nguyên mẫu (The doctor recommended that she should rest), và trong tiếng Anh-Anh thân mật, một thì bình thường cũng phổ biến (The doctor recommended that she rests). Trong văn viết trang trọng và trong bài thi, thức giả định hoặc should là lựa chọn an toàn nhất. Lưu ý rằng suggest và recommend cũng có thể đi với dạng -ing mà không cần chủ ngữ mới: She suggested taking a taxi.

  • ✓

    The teacher insisted that every student hand in the essay by Friday.

  • ✓

    It is vital that the vaccine be stored at a low temperature.

  • ✓

    The report recommends that the factory reduce its water use by 20 per cent.

  • ✓

    They suggested that she should apply for the scholarship.

    cách nói thay thế với should trong tiếng Anh-Anh

  • ✗

    I suggest you to take the earlier train.

    Sau suggest không dùng tân ngữ + động từ nguyên mẫu có to. Hãy nói: I suggest (that) you take…

8Các cụm cố định dùng thức giả định

Một vài cụm cố định vẫn giữ dạng giả định thời xưa. Chúng không thể thay đổi, và nhiều cụm nghe trang trọng, văn chương hoặc hơi cổ, nhưng bạn sẽ gặp chúng trong các bài phát biểu, bài báo và sách. Một số cụm cũng được dùng một cách hài hước khi trò chuyện.

Cách diễn đạtNghĩa và ví dụ
Be that as it maydù vậy: Be that as it may, we still need a decision today.
Come what maydù có chuyện gì xảy ra: Come what may, I'll be at your graduation.
If need benếu cần: We can work at the weekend, if need be.
Suffice it to saytôi chỉ nói thế này thôi: Suffice it to say, the trip didn't go to plan.
So be ittôi chấp nhận: If that's your decision, so be it.
as it werecó thể nói là: She is, as it were, the heart of the team.
Long live…lời chúc sống lâu hoặc thành công: Long live the King!
Heaven forbidmong là không bao giờ như thế: Heaven forbid that we should miss the last ferry!

9Văn phong: trang trọng và thân mật

Hầu hết mọi cấu trúc trong bài này đều có một cách nói tương đương mang tính trung tính hoặc thân mật. Chọn cách nào là tùy người đọc. Thức giả định, were cho mọi ngôi, would sooner và as though thường xuất hiện trong văn viết trang trọng, báo cáo và văn bản chính thức. Khi trò chuyện, người Anh thường chọn should, was, like và những động từ đơn giản hơn như want hay prefer.

Thân mật / trung tínhTrang trọng
It looks like it's going to rain.It appears as though it is going to rain.
I wish I was taller.I wish I were taller.
They said he should apologise.They demanded that he apologise.
Everyone has to wear a helmet.It is essential that everyone wear a helmet.
Please don't call after ten.I would rather you did not call after ten.

10Lỗi thường gặp của người học trình độ cao

Trong tiếng Việt, động từ không bao giờ đổi dạng: ta nói "Đã đến lúc chúng ta về nhà", "Tôi muốn bạn đừng kể với ai", "Bác sĩ đề nghị tôi nằm nghỉ". Vì vậy người học thường dùng would hoặc thì hiện tại sau it's time và would rather, dịch sát "đề nghị tôi nằm nghỉ" thành suggest + tân ngữ + động từ nguyên mẫu có to, và quên bỏ -s trong thức giả định.

Quá khứ giả định và thức giả định (subjunctive): bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

GameFix the mistake: Unreal past and the subjunctiveFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.