1Cấu trúc: động từ khuyết thiếu + have + quá khứ phân từ
Cấu trúc này giống như khi suy luận về quá khứ (must have, might have): một động từ khuyết thiếu, rồi have, rồi quá khứ phân từ. Have không bao giờ đổi thành has hay had. Điều quan trọng cần nhớ là phần lớn các dạng này nói về những việc thực tế đã không xảy ra. I should have phoned = tôi đã không gọi điện (và đó là một sai lầm). I could have phoned = việc đó đã có thể làm được, nhưng tôi đã không làm.
| Dạng | Thực tế đã xảy ra điều gì? |
|---|---|
| I should have phoned. | Tôi đã không gọi điện. Tôi hối tiếc về điều đó. |
| I shouldn't have shouted. | Tôi đã quát lên. Tôi hối tiếc về điều đó. |
| I could have phoned. | Tôi đã không gọi điện, dù việc đó có thể làm được. |
| I needn't have phoned. | Tôi đã gọi điện, nhưng việc đó không cần thiết. |
| I would have phoned (if I'd known). | Tôi đã không gọi điện vì một điều kiện nào đó. |
2Should have: sự hối tiếc
Chúng ta dùng should have + quá khứ phân từ để nói rằng một việc lẽ ra là đúng đắn, nhưng chúng ta đã không làm. Khi nói về bản thân, cấu trúc này diễn tả sự hối tiếc: chúng ta tiếc về hành động hoặc quyết định của mình trong quá khứ. Dạng phủ định shouldn't have có nghĩa là chúng ta đã làm một việc và đó là một sai lầm. Trong tiếng Việt, ý này thường được diễn đạt bằng "lẽ ra… nên…" hoặc "đáng lẽ… không nên…".
- ✓
I'm so tired. I should have gone to bed earlier. (I didn't.)
- ✓
We should have booked a table. The restaurant is full.
- ✓
I shouldn't have eaten so much chocolate. I feel sick. (I ate it.)
- ✓
I shouldn't have spent all my money on the first day of the holiday.
3Should have: phê bình và lời khuyên sau khi sự việc đã xảy ra
Khi nói về người khác, should have và shouldn't have diễn tả lời phê bình: chúng ta cho rằng họ đã chọn sai. Vì cách nói này có thể nghe khá nặng, chúng ta thường làm nhẹ nó đi, chẳng hạn bằng really, perhaps hoặc maybe, hoặc bằng một giọng nhẹ nhàng hơn. Chúng ta cũng dùng should have để nói rằng một việc được mong đợi nhưng đã không xảy ra.
- ✓
You should have told me you were ill. I would have helped.
- ✓
He shouldn't have driven so fast in the rain.
- ✓
Maybe you should have asked the teacher before you started.
- ✓
The parcel should have arrived yesterday. I'll call the shop. (It was expected but it didn't come.)
4Ought to have: một cách nói trang trọng hơn should have
Ought to have + quá khứ phân từ có nghĩa giống should have. Dạng này ít gặp hơn và nghe trang trọng hoặc cổ hơn, nhưng bạn sẽ gặp nó trong sách, văn viết trang trọng và ngôn ngữ hành chính. Dạng phủ định là ought not to have (oughtn't to have hiếm gặp).
- ✓
The council ought to have repaired the road years ago.
- ✓
With hindsight, we ought to have consulted the residents first.
- ✓
You ought not to have left the children alone.
5Could have: những khả năng bị bỏ lỡ
Could have + quá khứ phân từ có nghĩa là một việc đã có thể xảy ra trong quá khứ, nhưng thực tế đã không xảy ra. Chúng ta dùng nó để nói về những cơ hội bị bỏ lỡ, những lần may mắn thoát nạn và những lựa chọn khác mà ai đó đã có thể chọn. Nó cũng có thể diễn tả lời phê bình một cách nhẹ nhàng hơn should have: You could have helped me! (= bạn đã không giúp, và tôi thấy bực).
- ✓
We could have won the match if Jack hadn't missed that penalty. (missed chance)
- ✓
Be careful! You could have fallen off the ladder. (lucky escape)
- ✓
You could have phoned to say you'd be late! (criticism)
- ✓
She could have studied medicine, but she chose music instead. (another choice)
Couldn't have + quá khứ phân từ thường có nghĩa là một việc đã không thể xảy ra, kể cả nếu chúng ta có cố gắng. Nó cũng được dùng trong những cách nói quen thuộc với dạng so sánh hơn, mang nghĩa "đó là điều tốt nhất / tệ nhất có thể".
- ✓
I couldn't have done it without your help. (Your help was essential.)
- ✓
The weather couldn't have been better. (It was perfect.)
- ✓
We couldn't have arrived any earlier — the roads were blocked.
6Needn't have done và didn't need to do
Đây là một trong những sự phân biệt hữu ích nhất ở trình độ B2. Cả hai dạng đều có nghĩa là một việc không cần thiết. Điểm khác nhau là hành động đó thực tế đã xảy ra hay chưa. Tiếng Việt thường chỉ nói "không cần phải…" cho cả hai trường hợp, nên bạn cần đặc biệt chú ý.
| Dạng | Việc đó có xảy ra không? | Ví dụ |
|---|---|---|
| needn't have + quá khứ phân từ | Có — việc đó đã xảy ra, nhưng không cần thiết (phí công) | I needn't have taken an umbrella. It didn't rain. (Tôi đã mang ô theo.) |
| didn't need to + động từ nguyên mẫu | Thường là không — việc đó không cần thiết, nên chúng ta đã không làm | I didn't need to take an umbrella, so I left it at home. |
- ✓
You needn't have bought milk — there were already two bottles in the fridge. (You bought it.)
- ✓
We needn't have hurried. The train was twenty minutes late. (We hurried.)
- ✓
I didn't need to cook last night because we went out for dinner. (I didn't cook.)
- ✓
She didn't need to show her passport — her ID card was enough. (She didn't show it.)
7Would have: kết quả tưởng tượng trong quá khứ
Would have + quá khứ phân từ mô tả một việc mà chúng ta tưởng tượng là đã xảy ra trong quá khứ, nhưng thực tế không xảy ra. Đây là mệnh đề chính của câu điều kiện loại 3 (If I had known, I would have come), nhưng chúng ta thường dùng nó mà không cần mệnh đề if khi điều kiện đã rõ từ ngữ cảnh. Wouldn't have là dạng phủ định.
- ✓
If you had asked me, I would have helped you.
- ✓
I would have called you, but my phone was dead. (I didn't call.)
- ✓
I loved the party. You would have enjoyed it too. (You weren't there.)
- ✓
I wouldn't have worried if I'd known you were safe.
| Dạng | Ý chính |
|---|---|
| should have done | Đó là việc đúng đắn nên làm (nhưng nó đã không xảy ra). |
| could have done | Việc đó đã có thể xảy ra (nhưng nó đã không xảy ra). |
| would have done | Đó là điều tôi muốn hoặc điều sẽ xảy ra nếu có một điều kiện nào đó (nhưng nó đã không xảy ra). |
8Chọn dạng đúng
Dưới đây là một tình huống với tất cả các dạng. Lena đi xe buýt ra sân bay, và mất hai tiếng. Hãy đọc các lời nhận xét và chú ý những nghĩa khác nhau.
| Lời nhận xét | Ý nghĩa |
|---|---|
| She should have taken the train. | Đi tàu hỏa là lựa chọn tốt hơn; cô ấy đã không đi — hối tiếc hoặc phê bình. |
| She could have taken a taxi. | Đi taxi là việc có thể làm, nhưng cô ấy đã không đi. |
| She needn't have left so early. Her flight was delayed. | Cô ấy đã đi sớm, nhưng việc đó không cần thiết. |
| She didn't need to check in online — she had no luggage. | Không cần thiết, nên cô ấy đã không làm. |
| She would have arrived sooner by train. | Kết quả tưởng tượng của một lựa chọn khác. |
| She ought to have checked the timetable. | Dạng trang trọng của should have. |