1Quy tắc: be + quá khứ phân từ
Mọi câu bị động đều được tạo theo cùng một cách. Hãy chọn thì bạn cần, chia be theo thì đó, rồi thêm quá khứ phân từ của động từ chính (made, written, cleaned, sold). Quá khứ phân từ không bao giờ thay đổi — chỉ có be thay đổi. Tân ngữ của câu chủ động trở thành chủ ngữ của câu bị động. Người thực hiện hành động (tác nhân) có thể được thêm vào bằng by, nhưng thường chúng ta bỏ đi.
| Chủ động | Bị động |
|---|---|
| Someone cleans the office every evening. | The office is cleaned every evening. |
| They are building a new school. | A new school is being built. |
| Someone has stolen my bike! | My bike has been stolen! |
| Shakespeare wrote Hamlet. | Hamlet was written by Shakespeare. |
2Dạng bị động ở tất cả các thì
Bảng dưới đây cho thấy dạng bị động ở mọi thì thông dụng, với cùng một ví dụ để bạn có thể so sánh. Hãy để ý rằng các thì tiếp diễn dùng being, các thì hoàn thành dùng been, còn dạng tương lai và dạng với động từ khuyết thiếu dùng dạng nguyên mẫu be. Trong câu bị động ở thì tiếp diễn, sau being là quá khứ phân từ: is being repaired, was being repaired.
Dạng bị động của "repair the road" (sửa đường)
| Thì | Dạng bị động | Ví dụ |
|---|---|---|
| Present simple | am / is / are + pp | The road is repaired every year. |
| Present continuous | am / is / are + being + pp | The road is being repaired at the moment. |
| Past simple | was / were + pp | The road was repaired last month. |
| Past continuous | was / were + being + pp | The road was being repaired when we drove past. |
| Present perfect | have / has + been + pp | The road has been repaired. |
| Past perfect | had + been + pp | The road had been repaired before the winter. |
| Future (will) | will + be + pp | The road will be repaired next week. |
| Future (going to) | am / is / are going to + be + pp | The road is going to be repaired soon. |
| Future perfect | will have + been + pp | The road will have been repaired by June. |
- ✓
English is spoken in many countries.
- ✓
Sorry, you can't use this room. It is being painted.
- ✓
The bridge was built in 1890.
- ✓
When I arrived, the patients were being examined.
- ✓
Three new species of frog have been discovered in the rainforest.
- ✓
By the time the police arrived, the money had been taken.
- ✓
The results will be announced on Monday.
- ✓
A new sports centre is going to be opened next spring.
3Câu hỏi và câu phủ định
Câu hỏi và câu phủ định ở dạng bị động tuân theo quy tắc bình thường của thì đó. Trong câu hỏi, trợ động từ đầu tiên đứng trước chủ ngữ; trong câu phủ định, not đứng sau trợ động từ đầu tiên.
| Phủ định | Câu hỏi |
|---|---|
| The letter wasn't sent. | Was the letter sent? |
| The work hasn't been finished. | Has the work been finished? |
| You won't be charged. | Will we be charged? |
| The room isn't being used. | Is the room being used? |
| Tickets aren't sold here. | Where are tickets sold? |
4Bị động với động từ khuyết thiếu
Sau các động từ khuyết thiếu (can, could, must, should, may, might, have to, need to), câu bị động dùng be + quá khứ phân từ cho hiện tại và tương lai. Với quá khứ, chúng ta dùng have been + quá khứ phân từ. Các dạng này rất phổ biến trong nội quy, hướng dẫn, thông báo và văn viết trang trọng.
| Bị động với động từ khuyết thiếu | Ví dụ |
|---|---|
| can / can't be done | This problem can be solved easily. |
| must be done | All forms must be completed in black ink. |
| should be done | Mobile phones should be switched off during the film. |
| might / may be done | The match might be cancelled because of the snow. |
| have to be done | The rubbish has to be taken out on Thursdays. |
| should have been done | The report should have been finished yesterday. |
| could have been done | The accident could have been avoided. |
| must have been done | The window must have been left open all night. |
| can't have been done | The cake can't have been eaten already! |
- ✓
Dogs must be kept on a lead in the park.
- ✓
This medicine shouldn't be taken on an empty stomach.
- ✓
The tickets can be bought online.
- ✓
He should have been told about the change of plan.
- ✓
The museum may have been built by the Romans.
5Động từ nguyên mẫu bị động và dạng -ing bị động
Nhiều động từ được theo sau bởi một động từ nguyên mẫu có to (want to, hope to, expect to) hoặc một dạng -ing (enjoy, hate, avoid, don't mind). Khi chủ ngữ nhận hành động thay vì thực hiện nó, các dạng này chuyển sang bị động. Động từ nguyên mẫu bị động là to be + quá khứ phân từ; dạng -ing bị động là being + quá khứ phân từ.
| Dạng | Ví dụ | Nghĩa |
|---|---|---|
| to be + pp | I want to be told the truth. | Tôi muốn ai đó nói cho tôi biết. |
| to be + pp | She expects to be invited. | Cô ấy mong ai đó mời mình. |
| being + pp | I hate being interrupted. | Tôi ghét khi người khác ngắt lời tôi. |
| being + pp | He enjoys being photographed. | Anh ấy thích khi người khác chụp ảnh mình. |
| to have been + pp | She was lucky to have been chosen. | Cô ấy đã được chọn trong quá khứ. |
- ✓
Children like to be praised when they try hard.
- ✓
Nobody likes being laughed at.
- ✓
The flat needs to be cleaned before the guests arrive.
- ✓
I can't stand being kept waiting.
- ✓
After being rescued, the climbers were taken to hospital.
6Động từ có hai tân ngữ: I was given a book
Một số động từ có hai tân ngữ: một người và một vật (give, send, offer, show, tell, teach, lend, promise, pay). Trong câu chủ động They gave me a book, cả me và a book đều là tân ngữ, nên có hai câu bị động có thể dùng. Trong tiếng Anh, việc lấy người làm chủ ngữ phổ biến hơn nhiều: I was given a book. Câu này nghe tự nhiên hơn vì chúng ta thường quan tâm đến người hơn.
| Chủ động | Bị động (người làm chủ ngữ — phổ biến hơn) | Bị động (vật làm chủ ngữ) |
|---|---|---|
| They gave me a book. | I was given a book. | A book was given to me. |
| They offered her a job. | She was offered a job. | A job was offered to her. |
| Someone sent us an email. | We were sent an email. | An email was sent to us. |
| They'll show you the room. | You'll be shown the room. | The room will be shown to you. |
- ✓
We were told to wait outside.
- ✓
He has been promised a pay rise.
- ✓
The winners will be sent their prizes by post.
- ✓
I was lent some money by a friend.
7Bị động với get
Trong tiếng Anh nói thân mật, chúng ta thường dùng get thay cho be để tạo câu bị động, nhất là với những việc xảy ra tình cờ, bất ngờ hoặc không hay cho người đó: get hurt, get stolen, get broken, get lost, get caught, get sacked. Get cũng được dùng cho những điều chúng ta đạt được: get promoted, get paid, get invited, get chosen. Bị động với get gợi ý sự thay đổi hoặc hành động, còn bị động với be cũng có thể mô tả một trạng thái.
| Bị động với be (trung tính) | Bị động với get (thân mật, thường bất ngờ) |
|---|---|
| He was hurt in the match. | He got hurt in the match. |
| My phone was stolen. | My phone got stolen. |
| She was promoted last year. | She got promoted last year. |
| We were caught in the rain. | We got caught in the rain. |
Câu hỏi và câu phủ định với get dùng do / does / did, vì get là một động từ thường, không phải trợ động từ: Did you get paid? I didn't get invited. Bị động với get thường không được dùng với các động từ chỉ trạng thái (it is known, it is believed) hoặc trong văn viết trang trọng.
8Khi nào dùng câu bị động — và khi nào không
Chúng ta dùng câu bị động khi tác nhân (người thực hiện) không rõ, không quan trọng, hiển nhiên, hoặc khi chúng ta không muốn nói ai đã làm việc gì. Câu bị động cũng phổ biến trong văn viết trang trọng, khoa học và tin tức, và khi mô tả các quy trình. Chúng ta chỉ thêm by + tác nhân khi nó bổ sung thông tin mới quan trọng.
| Lý do | Ví dụ |
|---|---|
| Không biết người thực hiện | My wallet has been stolen. |
| Người thực hiện là hiển nhiên | The thief was arrested yesterday. (bởi cảnh sát) |
| Người thực hiện không quan trọng | Rice is grown in many Asian countries. |
| Mô tả một quy trình | The grapes are picked, then they are crushed. |
| Lịch sự hoặc tránh đổ lỗi | Mistakes were made. |
| Tác nhân là thông tin mới hoặc quan trọng | The Mona Lisa was painted by Leonardo da Vinci. |
Tuy nhiên, quá nhiều câu bị động khiến bài viết nặng nề và khó hiểu. Trong lời nói hằng ngày và văn viết thân mật, chúng ta thường thích dùng câu chủ động hơn, nhất là khi người thực hiện là người mình biết và muốn nhắc đến. Đừng dùng câu bị động chỉ để nghe có vẻ thông minh: My mum made this cake nghe tự nhiên hơn nhiều so với This cake was made by my mum, trừ khi bạn đang trả lời một câu hỏi về chiếc bánh. Cũng nên tránh những tác nhân không cần thiết như by someone, by people hoặc by them.
- ✗
Dinner was cooked by me last night.
Không tự nhiên. Hãy nói: I cooked dinner last night.
- ✗
The window was broken by someone.
By someone không bổ sung thêm thông tin gì. Hãy nói: The window was broken / Someone broke the window.
- ✓
The new hospital will be opened by the mayor.
Đúng: tác nhân là thông tin quan trọng.
9Các lỗi thường gặp
Trong tiếng Việt, câu bị động thường được tạo bằng "được" hoặc "bị", và nhiều khi không cần từ nào cả ("Con đường đang sửa", "Ngôi nhà xây năm 1920"). Vì vậy, người Việt hay quên be, hoặc dùng câu chủ động ở chỗ tiếng Anh cần câu bị động. Một lỗi phổ biến khác là dùng dạng Past Simple thay cho quá khứ phân từ.