1Xác định và không xác định: ý cơ bản
Ở trình độ B1, bạn đã gặp mệnh đề quan hệ xác định: The woman who lives next door is a vet. Nếu bỏ mệnh đề đi, chúng ta sẽ không biết đó là người phụ nữ nào. Mệnh đề không xác định thì khác. Người hoặc vật đã rõ ràng, thường là vì đã có tên riêng hoặc một từ chỉ sở hữu (my mum, our flat, London), và mệnh đề chỉ thêm một chi tiết kiểu "nhân tiện nói thêm". Nếu bỏ một mệnh đề không xác định đi, câu vẫn có nghĩa trọn vẹn.
Hai loại mệnh đề quan hệ
| Xác định | Không xác định |
|---|---|
| cho biết là người/vật nào | bổ sung thông tin thêm |
| không có dấu phẩy | có dấu phẩy (hoặc dấu ngoặc/gạch ngang) bao quanh |
| The man who called was very polite. | Mr Jones, who called this morning, was very polite. |
| có thể dùng that | không bao giờ dùng that |
| có thể lược bỏ đại từ làm tân ngữ | không bao giờ được lược bỏ đại từ |
- ✓
My grandmother, who is 92, still goes swimming every week.
Tôi chỉ có một người bà 92 tuổi — mệnh đề này là thông tin thêm.
- ✓
Edinburgh, which is the capital of Scotland, hosts a huge arts festival every August.
- ✓
Our new teacher, whose husband is a pilot, has travelled all over the world.
- ✓
We stayed at the Grand Hotel, where my parents had their wedding reception.
2Các đại từ quan hệ: who, which, whose, where, when
Mệnh đề không xác định dùng các từ quan hệ giống như mệnh đề xác định, với một ngoại lệ quan trọng: không được dùng that. Hãy chọn đại từ tùy theo việc nó chỉ cái gì.
| Đại từ | Dùng cho | Ví dụ |
|---|---|---|
| who | người | Lucy, who works in a bank, gave me some advice. |
| whom | người, khi làm tân ngữ (trang trọng) | Mr Patel, whom I met last year, is now the head teacher. |
| which | đồ vật, con vật, ý tưởng | My laptop, which I bought in May, has already broken. |
| whose | sự sở hữu (người hoặc vật) | Sam, whose sister is a singer, got us free tickets. |
| where | nơi chốn | Bath, where I grew up, is famous for its Roman baths. |
| when | thời gian | In 2019, when we moved to Bristol, I started a new school. |
- ✓
The Eiffel Tower, which was built in 1889, was meant to be temporary.
- ✓
My aunt, who has lived in Spain for years, speaks Spanish fluently.
- ✓
Our neighbours, whose garden is beautiful, won a local prize.
- ✓
I'll never forget last summer, when we camped in the Lake District.
- ✓
Cornwall, where we spend most holidays, has wonderful beaches.
3Không dùng "that" và không được lược bỏ đại từ
Trong mệnh đề xác định, chúng ta thường có thể dùng that thay cho who hoặc which, và có thể lược bỏ hoàn toàn đại từ làm tân ngữ (The book I read was great). Cả hai điều này đều không thể làm trong mệnh đề không xác định. Đại từ luôn phải có mặt, và phải là who, whom, which, whose, where hoặc when.
- ✓
My phone, which I bought last month, keeps freezing.
- ✗
My phone, that I bought last month, keeps freezing.
Không dùng that sau dấu phẩy → which.
- ✗
My phone, I bought last month, keeps freezing.
Không được lược bỏ đại từ → which I bought.
- ✓
Emma, who you met at the party, is my cousin.
- ✗
Emma, you met at the party, is my cousin.
→ Emma, who (hoặc whom) you met at the party, …
4Dấu phẩy và cách thể hiện chúng khi nói
Khi viết, một mệnh đề không xác định nằm giữa câu cần hai dấu phẩy: một ở trước và một ở sau. Ở cuối câu, nó chỉ cần một dấu phẩy ở phía trước. Quên dấu phẩy thứ hai là một lỗi rất phổ biến. Trong văn viết trang trọng, bạn cũng có thể thấy dấu gạch ngang hoặc dấu ngoặc đơn làm nhiệm vụ tương tự.
- ✓
Mr Brown, who teaches us chemistry, is retiring this year.
giữa câu: hai dấu phẩy
- ✓
We had lunch with Mr Brown, who teaches us chemistry.
cuối câu: một dấu phẩy
- ✗
Mr Brown, who teaches us chemistry is retiring this year.
Thiếu dấu phẩy thứ hai.
- ✓
The concert (which lasted four hours) was the highlight of the trip.
Dấu ngoặc đơn: cũng có thể dùng
5Which thay cho cả một mệnh đề
Một cách dùng đặc biệt của which là để nhận xét về toàn bộ ý phía trước, chứ không chỉ về một danh từ. Mệnh đề này luôn đứng ở cuối câu, sau dấu phẩy. Nó thường diễn tả ý kiến của chúng ta hoặc một kết quả: gây khó chịu, đáng ngạc nhiên, tin vui, v.v. Ở đây chỉ có thể dùng which — không dùng what, không dùng that, và cũng không dùng it.
- ✓
He arrived an hour late, which annoyed everyone.
which = việc anh ấy đến muộn
- ✓
She passed all her exams, which was a great relief to her parents.
- ✓
The train was cancelled, which meant we had to take a taxi.
- ✓
It rained all weekend, which is typical of a British bank holiday.
- ✗
They didn't reply to my email, what was rather rude.
→ which was rather rude.
- ✗
He failed his driving test again, it was a shame.
Hai câu được nối bằng dấu phẩy → which was a shame (hoặc dùng dấu chấm: … again. It was a shame).
Những cấu trúc hữu ích
| Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| which means / meant (that)… | The shop is closed on Mondays, which means we'll have to go tomorrow. |
| which is why… | I missed the bus, which is why I was late. |
| which surprised / annoyed / pleased … | She remembered my birthday, which really pleased me. |
| which was a pity / a shame / a relief | The match was postponed, which was a pity. |
6Dấu phẩy làm thay đổi nghĩa
Đôi khi cùng những từ ngữ ấy có thể tạo thành mệnh đề xác định hoặc không xác định, và dấu phẩy làm thay đổi hoàn toàn nghĩa của câu. Không có dấu phẩy, mệnh đề cho biết là người/vật nào, nên nó ngụ ý rằng còn có những người/vật khác. Có dấu phẩy, mệnh đề chỉ là thông tin thêm về người/vật duy nhất, hoặc về tất cả.
| Không có dấu phẩy (xác định) | Có dấu phẩy (không xác định) |
|---|---|
| My sister who lives in Paris is a designer. | My sister, who lives in Paris, is a designer. |
| → Tôi có nhiều hơn một chị gái; tôi muốn nói đến người ở Paris. | → Tôi chỉ có một chị gái, và nhân tiện, chị ấy sống ở Paris. |
| The students who had revised passed the test. | The students, who had revised, passed the test. |
| → Chỉ một số học sinh đã ôn bài, và chỉ những em đó thi đỗ. | → Tất cả học sinh đã ôn bài, và tất cả đều thi đỗ. |
| The flats which have balconies are more expensive. | The flats, which have balconies, are more expensive. |
| → Chỉ một số căn hộ có ban công. | → Tất cả các căn hộ đều có ban công (và chúng đắt hơn những căn hộ khác trong khu vực). |
- ✓
My brother who works in Manchester is coming to visit.
Tôi có ít nhất hai anh trai.
- ✓
My brother, who works in Manchester, is coming to visit.
Tôi có một anh trai.
- ✗
My father who is a pilot travels a lot.
Bạn chỉ có một người bố, nên mệnh đề phải là không xác định → My father, who is a pilot, travels a lot.
7Giới từ với whom và which (trang trọng)
Nhiều động từ và tính từ được theo sau bởi một giới từ (talk to, rely on, interested in). Trong mệnh đề quan hệ, giới từ có thể đứng ở hai vị trí. Trong tiếng Anh hằng ngày, nó đứng ở cuối mệnh đề. Trong tiếng Anh trang trọng, nó đứng ở đầu, trước whom (người) hoặc which (vật). Sau giới từ, bạn phải dùng whom hoặc which — không bao giờ dùng who hay that.
| Thân mật: giới từ ở cuối | Trang trọng: giới từ + whom/which |
|---|---|
| Mrs Clark, who I spoke to yesterday, was very helpful. | Mrs Clark, to whom I spoke yesterday, was very helpful. |
| The report, which we're relying on, is out of date. | The report, on which we are relying, is out of date. |
| My cousins, who I'm staying with, live in York. | My cousins, with whom I am staying, live in York. |
| This project, which I've worked on for months, is nearly finished. | This project, on which I have worked for months, is nearly finished. |
Từ chỉ số lượng + of whom / of which
| Cấu trúc | Ví dụ |
|---|---|
| some / many / most of whom | There were 30 applicants, most of whom were very well qualified. |
| all / none / both of which | She wrote three novels, all of which became bestsellers. |
| neither / one / half of whom | He has two brothers, neither of whom lives nearby. |
- ✓
I've got two cousins, both of whom are doctors.
- ✓
We visited several museums, the best of which was the Science Museum.
- ✓
The manager, to whom the letter was addressed, never replied.
- ✗
The manager, to who the letter was addressed, never replied.
Sau giới từ → whom.
- ✗
I've got two cousins, both of them are doctors.
Câu này nối hai câu chỉ bằng một dấu phẩy → both of whom are doctors.
8Tìm hiểu kỹ hơn về where, when và whose
Where có thể thay cho "in which / at which" khi nói về nơi chốn, và when có thể thay cho "in which / on which" khi nói về thời gian. Whose thay cho his, her, its hoặc their. Hãy nhớ rằng where chỉ đúng khi mệnh đề có chủ ngữ và động từ riêng của nó; nếu nơi chốn là chủ ngữ hoặc tân ngữ của mệnh đề, hãy dùng which.
| where / when / whose | Cách nói trang trọng tương đương |
|---|---|
| Oxford, where she studied, is an hour from London. | Oxford, in which she studied, … |
| 1 May, when the shop opens, is a Saturday. | 1 May, on which the shop opens, … |
| Tom, whose dad is a chef, cooks brilliantly. | (Tom — his dad is a chef — cooks brilliantly.) |
- ✓
We visited York, which has a beautiful cathedral.
York là chủ ngữ của "has" → which
- ✗
We visited York, where has a beautiful cathedral.
Mệnh đề cần có chủ ngữ → which has…
- ✓
We visited York, where we saw the cathedral.
"we" là chủ ngữ → dùng where là đúng
- ✓
The author, whose latest book won a prize, is giving a talk tonight.
- ✗
The author, who's latest book won a prize, …
who's = who is. Chỉ sự sở hữu → whose.