Eenglish-tests.com
B1

Cụm động từ (phrasal verbs): giới thiệu

Cụm động từ (phrasal verb) là một động từ có một từ nhỏ đi sau, như get up, turn on hay look after. Chúng cùng nhau hoạt động như một động từ, và rất thường có một nghĩa mới: look after somebody có nghĩa là "chăm sóc", chứ không phải "nhìn phía sau". Người nói tiếng Anh dùng cụm động từ suốt, đặc biệt trong hội thoại hằng ngày, nên bạn cần chúng để hiểu mọi người và để nói tự nhiên. Trong bài này, bạn sẽ học cụm động từ là gì, ba loại ngữ pháp chính (tách được, không tách được và không có tân ngữ), vị trí của đại từ như it hay them, và cách học các cụm động từ mới.

1Cụm động từ là gì?

Cụm động từ = một động từ + một tiểu từ (particle). Tiểu từ là một từ nhỏ như up, down, on, off, in, out, away, back, over hay after. Trong những câu khác, các từ này là giới từ hoặc trạng từ, nhưng trong cụm động từ, chúng là một phần của động từ. Động từ thay đổi theo cách bình thường (get, gets, got, getting), còn tiểu từ thì không bao giờ thay đổi. Tiếng Việt cũng có những từ chỉ hướng tương tự đi sau động từ ("đứng dậy", "ngồi xuống", "đi ra", "quay lại"), nên những cụm động từ có nghĩa đen thường khá dễ hiểu với người Việt.

verb + particle = phrasal verb: get + up, turn + off, look + after
  • ✓

    I usually get up at seven.

  • ✓

    She got up late yesterday and missed the bus.

  • ✓

    Please turn off your phones before the film starts.

  • ✓

    My grandma looks after us when Mum is at work.

  • ✓

    We're going to give back the books tomorrow.

2Nghĩa đen và nghĩa thành ngữ

Một số cụm động từ dễ hiểu, vì động từ và tiểu từ giữ nguyên nghĩa thông thường của chúng. Đây là nghĩa đen: sit down, come in, go out, take off your coat. Những cụm động từ khác có nghĩa thành ngữ: bạn không thể đoán nghĩa từ hai từ riêng lẻ. Ví dụ, give up có nghĩa là "bỏ cuộc", và get on with somebody có nghĩa là "hòa thuận với ai".

Nghĩa đen (dễ đoán)Nghĩa thành ngữ (một nghĩa mới)
Please sit down.The plane took off at six. (= cất cánh)
Come in! The door's open.I get on well with my sister. (= chúng tôi rất thân)
He went out to buy bread.Don't give up! (= đừng bỏ cuộc)
Pick up your toys, please.I'll pick you up at the station. (= đón bạn bằng xe)
Take off your shoes.The new phone has really taken off. (= trở nên phổ biến)

Như bạn thấy, một cụm động từ có thể có nhiều nghĩa. Take off có thể mang nghĩa đen (cởi quần áo) hoặc nghĩa thành ngữ (máy bay cất cánh). Ngữ cảnh sẽ cho bạn biết nghĩa nào đúng.

3Loại 1: không có tân ngữ (nội động từ)

Một số cụm động từ không cần tân ngữ. Động từ và tiểu từ đứng cạnh nhau, và không có gì theo sau chúng (hoặc chỉ có một cụm chỉ thời gian hay nơi chốn).

Cụm động từNghĩaVí dụ
get uprời khỏi giường, thức dậyI get up at seven on school days.
wake uptỉnh giấcI woke up in the middle of the night.
sit downngồi xuốngPlease sit down.
go outra ngoài đi chơiWe're going out tonight.
come backquay vềWhen are you coming back?
grow uplớn lên, trưởng thànhI grew up in a small village.
break downbị hỏng, ngừng hoạt động (ô tô, máy móc)Our car broke down on the motorway.
hurry upnhanh lênHurry up! We're late.
set offkhởi hànhWe set off early in the morning.

4Loại 2: cụm động từ tách được

Nhiều cụm động từ có tân ngữ. Với cụm động từ tách được, tân ngữ có thể đứng sau tiểu từ hoặc giữa động từ và tiểu từ. Khi tân ngữ là danh từ, cả hai vị trí đều đúng.

turn on the TV = turn the TV on

Nhưng khi tân ngữ là đại từ (it, them, him, her, me, us, you), nó phải đứng ở giữa. Đại từ không thể đứng sau tiểu từ. Đây là quy tắc quan trọng nhất của bài này. Điều này khá giống tiếng Việt: chúng ta nói "bật đèn lên", "cất đồ chơi đi" — tân ngữ đứng giữa động từ và từ chỉ hướng.

turn it on ✓ turn on it ✗
Với danh từ (cả hai đều được)Với đại từ (chỉ một cách)
Turn on the light. / Turn the light on.Turn it on.
Put on your coat. / Put your coat on.Put it on.
Pick up the children. / Pick the children up.Pick them up.
Write down the address. / Write the address down.Write it down.
Call back your mum. / Call your mum back.Call her back.

5Những cụm động từ tách được thông dụng

Cụm động từNghĩaVí dụ với đại từ
turn on / offbật / tắt máy móc hoặc đènIt's dark. Turn it on.
turn up / downvặn to / vặn nhỏI love this song. Turn it up!
put onmặc vào, đội vào, đeo vàoIt's cold. Put your scarf on.
take offcởi raYour shoes are wet. Take them off.
pick upnhặt lên; đón ai đóYour bag is on the floor. Pick it up.
put awaycất vào chỗ cũPut your toys away, please.
throw awayvứt vào thùng rácThis milk is old. Throw it away.
try onmặc thử xem có vừa khôngCan I try these jeans on?
fill inđiền vào một mẫu đơnPlease fill this form in.
look uptra trong từ điển hoặc trên mạngI don't know this word. I'll look it up.
give backtrả lại cho chủHere's your pen. I'm giving it back.
wake upđánh thức ai đóDon't wake the baby up!

6Loại 3: cụm động từ không tách được

Với cụm động từ không tách được, tân ngữ luôn đứng sau tiểu từ — cả danh từ lẫn đại từ. Chúng ta không thể đặt bất cứ thứ gì giữa động từ và tiểu từ.

look after the baby → look after her ✓ look her after ✗
Cụm động từNghĩaVí dụ
look afterchăm sócCan you look after my cat? / look after it
look fortìm kiếmI'm looking for my keys. / looking for them
get on / offlên / xuống xe buýt, tàu hỏa, máy bayWe got on the train in York. / got off it
get overbình phục sau một trận ốm hoặc một chuyện buồnShe soon got over her cold.
come acrosstình cờ tìm thấyI came across an old photo of you.
run intotình cờ gặpI ran into Tom at the shops. / ran into him
take aftergiống (về ngoại hình hoặc tính cách) một người lớn tuổi hơn trong gia đìnhHe takes after his dad.
go throughtrải qua chuyện khó khăn; xem xét kỹWe went through the answers together.

7Làm sao biết cụm động từ thuộc loại nào?

Đáng tiếc là không có quy tắc đơn giản. Một cuốn từ điển tốt sẽ cho biết loại của nó. Từ điển dành cho người học thường ghi như sau: turn sth on (tách được — "sth" đứng ở giữa) và look after sb (không tách được — "sb" đứng ở cuối). Sth = something (cái gì đó), sb = somebody (ai đó).

Mục từ trong từ điểnĐiều nó cho bạn biết
get upkhông có tân ngữ
turn sth offtách được: turn the TV off / turn it off
look for sb/sthkhông tách được: look for it
look forward to sthba từ, không tách được

8Cách học cụm động từ

Có hàng nghìn cụm động từ, nên đừng cố học một danh sách dài theo thứ tự bảng chữ cái. Những cách sau hiệu quả hơn nhiều.

Cách họcVí dụ
Học chúng trong cả một câu.Không chỉ học "look after", mà học "I look after my little brother."
Nhóm chúng theo chủ đề.Buổi sáng: wake up, get up, put on, set off.
Nhóm chúng theo tiểu từ.up = nhiều hơn / xong hẳn: turn up, eat up, tidy up, fill up.
Để ý đến chúng khi đọc và nghe.Ghi những cụm mới vào sổ cùng một ví dụ.
Ghi loại của cụm động từ bên cạnh.pick sth up (tách được), look for sth (không tách được).

Một số tiểu từ có nghĩa đặc trưng

Tiểu từNghĩa đặc trưngVí dụ
upnhiều hơn, cao hơn, hoặc hoàn toànturn up, grow up, eat up, tidy up
downít hơn, thấp hơnturn down, sit down, slow down
offrời đi, dừng lại, bỏ raturn off, take off, set off
backquay lạicome back, give back, call back
outra ngoài, hoặc hếtgo out, find out, run out

9Những lỗi thường gặp

  • ✓

    I can't find my glasses. Have you seen them? I'm looking for them.

  • ✗

    I'm looking them for.

    Look for là cụm động từ không tách được: looking for them.

  • ✓

    It's cold. Put your jacket on.

  • ✗

    It's cold. Put on it.

    Đại từ đứng ở giữa: put it on.

  • ✓

    What time did you get up?

  • ✗

    What time did you got up?

    Sau did, động từ ở dạng nguyên mẫu: get up. Chỉ có động từ thay đổi, tiểu từ thì không bao giờ.

  • ✓

    Can you pick me up at six?

  • ✗

    Can you pick up me at six?

    Pick up là cụm động từ tách được, nên đại từ đứng ở giữa.

Cụm động từ (phrasal verbs): giới thiệu: bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

GameFix the mistake: Phrasal verbs: introductionFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.