1Từ được nhấn và từ không được nhấn
Hãy nghe bất kỳ người nói tiếng Anh nào, bạn sẽ thấy một kiểu nhịp điệu: mạnh – yếu – yếu – mạnh – yếu – mạnh. Các nhịp mạnh là những từ được nhấn. Các từ yếu ở giữa được nói nhanh và nhỏ, như bị "ép" vào khoảng thời gian giữa các nhịp. Vì vậy, người học thường thấy tiếng Anh rất nhanh: những từ nhỏ gần như biến mất.
Trong bài này, các từ được nhấn được viết bằng chữ IN HOA. Hãy đọc to các ví dụ và nói những từ in hoa to hơn, dài hơn.
- ✓
I WANT to GO to the CINema.
- ✓
She's GOT a NEW BIKE.
- ✓
We were WAITing for the BUS.
- ✓
WHERE do you LIVE?
- ✓
I can SPEAK a LITtle FRENCH.
2Từ nội dung và từ chức năng
Những từ nào được nhấn? Thường là các từ nội dung (content words): những từ mang nghĩa. Nếu chỉ nghe được các từ nội dung, bạn vẫn hiểu được thông điệp (giống như trong một tin nhắn ngắn: WANT GO CINEMA). Các từ chức năng (function words) là những từ ngữ pháp. Bình thường chúng không được nhấn.
| Từ nội dung (thường được nhấn) | Từ chức năng (thường không được nhấn) |
|---|---|
| danh từ: book, London, teacher | mạo từ: a, an, the |
| động từ chính: go, eat, understand | trợ động từ: do, does, have, was, can, will |
| tính từ: big, interesting | giới từ: to, of, for, at, from |
| trạng từ: quickly, often, here | đại từ: I, you, him, them, us |
| từ để hỏi: what, where, why | liên từ: and, but, or, that |
| từ phủ định: not, can't, don't, never | động từ be: am, is, are, was, were |
- ✓
My BROTHER is a DOCtor. (brother, doctor = nouns)
- ✓
She DIDn't underSTAND the QUEStion. (didn't = negative)
- ✓
WHAT are you DOing at the WEEKend?
- ✓
It was a REALly GOOD FILM.
3Âm tiết được nhấn
Khi một từ nội dung có hai âm tiết trở lên, chỉ một âm tiết nhận trọng âm chính. Trong câu, đó là âm tiết chúng ta nghe rõ nhất. Các âm tiết còn lại yếu, và nguyên âm của chúng cũng thường biến thành /ə/. Từ điển đánh dấu trọng âm bằng ký hiệu ˈ đặt trước âm tiết được nhấn.
| Từ | Trọng âm | IPA |
|---|---|---|
| teacher | TEAcher | /ˈtiːtʃə/ |
| banana | baNAna | /bəˈnɑːnə/ |
| computer | comPUter | /kəmˈpjuːtə/ |
| photograph | PHOtograph | /ˈfəʊtəɡrɑːf/ |
| photographer | phoTOgrapher | /fəˈtɒɡrəfə/ |
| understand | underSTAND | /ˌʌndəˈstænd/ |
- ✓
I bought some baNAnas at the SUpermarket.
- ✓
My comPUter is TOO SLOW.
- ✓
She WANTS to be a phoTOgrapher.
4Dạng yếu: âm /ə/
Nhiều từ chức năng có hai cách phát âm: dạng mạnh (khi chúng ta nói riêng từ đó hoặc nhấn vào nó) và dạng yếu (trong lời nói bình thường, nhanh). Ở dạng yếu, nguyên âm thường biến thành /ə/ — âm ngắn, thả lỏng, gọi là schwa. Đây là âm phổ biến nhất trong tiếng Anh.
| Từ | Dạng yếu (bình thường) | Ví dụ |
|---|---|---|
| a | /ə/ | a cup of tea /ə ˈkʌp əv ˈtiː/ |
| an | /ən/ | an apple /ən ˈæpəl/ |
| the | /ðə/ (trước một nguyên âm: /ði/) | the bus /ðə ˈbʌs/, the end /ði ˈend/ |
| to | /tə/ (trước một nguyên âm: /tu/) | go to school /ɡəʊ tə ˈskuːl/ |
| of | /əv/ | a lot of people /ə ˈlɒt əv ˈpiːpəl/ |
| for | /fə/ | a present for Mum /fə ˈmʌm/ |
| and | /ənd/, /ən/ hoặc /n/ | fish and chips /ˌfɪʃ ən ˈtʃɪps/ |
| from | /frəm/ | a letter from Tom /frəm ˈtɒm/ |
| at | /ət/ | at home /ət ˈhəʊm/ |
| some | /səm/ | some milk /səm ˈmɪlk/ |
5Dạng yếu của động từ: can, was, were, do you
Trợ động từ và động từ be cũng có dạng yếu. Những dạng này rất quan trọng, vì chúng xuất hiện trong hầu hết mọi câu.
| Từ | Dạng mạnh | Dạng yếu (bình thường) |
|---|---|---|
| can | /kæn/ | /kən/ — I can swim. /aɪ kən ˈswɪm/ |
| was | /wɒz/ | /wəz/ — It was cold. /ɪt wəz ˈkəʊld/ |
| were | /wɜː/ | /wə/ — They were late. /ðeɪ wə ˈleɪt/ |
| do you | /duː juː/ | /djə/ — Do you like it? /djə ˈlaɪk ɪt/ |
| have | /hæv/ | /həv/ hoặc /əv/ — Where have you been? |
| are | /ɑː/ | /ə/ — Where are you going? |
| does | /dʌz/ | /dəz/ — What does he want? |
- ✓
I can /kən/ play the PIano.
- ✓
WHERE was /wəz/ the PARty?
- ✓
We were /wə/ at HOME.
- ✓
WHAT do you /djə/ WANT for DINner?
6Can hay can't?
Nhiều người học thấy khó nghe ra sự khác nhau giữa can và can't, vì âm t ở cuối can't thường rất nhỏ. Trong tiếng Anh-Anh, dấu hiệu tốt nhất là nguyên âm và trọng âm. Can ở câu khẳng định là dạng yếu: /kən/, với một âm schwa ngắn, và động từ chính phía sau được nhấn. Can't ở câu phủ định là dạng mạnh: /kɑːnt/, với nguyên âm dài, và nó được nhấn.
| Khẳng định | Phủ định |
|---|---|
| I can SWIM. — /aɪ kən ˈswɪm/ | I CAN'T SWIM. — /aɪ ˈkɑːnt ˈswɪm/ |
| She can COME. — /ʃi kən ˈkʌm/ | She CAN'T COME. — /ʃi ˈkɑːnt ˈkʌm/ |
| We can HELP. — /wi kən ˈhelp/ | We CAN'T HELP. — /wi ˈkɑːnt ˈhelp/ |
7Khi nào chúng ta dùng dạng mạnh
Từ chức năng vẫn giữ dạng mạnh trong một vài trường hợp. Quan trọng nhất là: ở cuối câu hoặc trong câu trả lời ngắn, khi từ đó được nói riêng lẻ, và khi chúng ta nhấn mạnh nó hoặc muốn tạo sự đối lập.
| Trường hợp | Ví dụ |
|---|---|
| ở cuối câu | Where are you from? /frɒm/ |
| ở cuối câu | Who are you waiting for? /fɔː/ |
| ở cuối câu | What are you looking at? /æt/ |
| câu trả lời ngắn | 'Can you swim?' 'Yes, I can.' /kæn/ |
| câu trả lời ngắn | 'Were they there?' 'Yes, they were.' /wɜː/ |
| nhấn mạnh | I CAN do it! (Đừng nói là tôi không làm được!) /kæn/ |
| nhấn mạnh | It WAS a good idea, really! /wɒz/ |
- ✓
I'm from SPAIN. (/frəm/ — weak) → WHERE are you from? (/frɒm/ — strong, at the end)
- ✓
I was /wəz/ TIRED. → 'Were you TIRED?' 'Yes, I was.' /wɒz/
- ✓
I've GOT to GO to /tə/ SCHOOL. → I don't WANT to. /tuː/
8Trọng âm đối lập: I said BLUE, not green
Đôi khi chúng ta nhấn thêm vào một từ để thể hiện sự đối lập hoặc để sửa lời ai đó. Từ này trở thành từ mạnh nhất trong câu, kể cả khi nó là một từ chức năng. Chuyển trọng âm sang từ khác có thể làm thay đổi thông điệp.
- ✓
'Is your new car green?' 'No, it's BLUE.'
- ✓
I said TUESday, not Thursday.
- ✓
'Did Tom break the window?' 'No, I did. Sorry!'
- ✓
I'd like tea AND cake, please — not tea or cake!
- ✓
It's not MY phone. It's YOUR phone.
Một câu, nhiều thông điệp khác nhau
| Câu | Thông điệp |
|---|---|
| I didn't take your pen. | Người khác đã lấy nó. |
| I didn't take YOUR pen. | Tôi đã lấy bút của người khác. |
| I didn't take your PEN. | Tôi đã lấy một thứ khác của bạn. |
| I DIDN'T take your pen. | Thật đấy, tôi không lấy! Bạn nhầm rồi. |
9Luyện tập: từ dạng yếu đến cách nói tự nhiên
Một cách luyện tập hay là nói các từ được nhấn trước, với nhịp điệu rõ ràng. Sau đó thêm các từ yếu vào giữa, thật nhanh và nhỏ, mà không làm thay đổi nhịp.
| Bước 1: chỉ các nhịp mạnh | Bước 2: cả câu |
|---|---|
| CUP … TEA | a CUP of TEA /ə ˈkʌp əv ˈtiː/ |
| GO … SHOPS | I'm GOing to the SHOPS. |
| WAITing … BUS | We were WAITing for the BUS. |
| WHAT … WANT | WHAT do you WANT? |
| SPEAK … FRENCH | I can SPEAK FRENCH. |