1Tính từ đứng trước danh từ: nhắc lại nhanh
Bạn đã biết rằng trong tiếng Anh, tính từ thường đứng trước danh từ (a red car, không nói a car red) và không bao giờ thay đổi với danh từ số nhiều (two red cars). Điều này ngược với tiếng Việt, nơi tính từ đứng sau danh từ ("một chiếc xe màu đỏ"). Với một tính từ thì không có gì phải quyết định. Câu hỏi là điều gì xảy ra khi chúng ta muốn nói hai, ba hay nhiều điều hơn về cùng một danh từ. Trong nhiều ngôn ngữ, bạn có thể thay đổi vị trí các tính từ khá tự do. Trong tiếng Anh thì không: nếu bạn đổi trật tự, cụm từ sẽ nghe lạ hoặc thậm chí sai đối với người bản ngữ.
- ✓
We stayed in a beautiful old farmhouse.
- ✓
My dad bought a small black car.
- ✓
She was wearing a long blue woollen scarf.
- ✓
They live in a big modern flat near the centre.
- ✗
We stayed in an old beautiful farmhouse.
Nhận xét đứng trước: a beautiful old farmhouse.
2Trật tự thông thường
Dưới đây là trật tự mà phần lớn sách ngữ pháp đưa ra. Bạn sẽ hầu như không bao giờ cần cả tám nhóm trong một cụm từ, nhưng bảng này cho thấy mỗi loại tính từ đứng ở đâu. Hãy học các nhóm, chứ không chỉ học danh sách từ: khi gặp một tính từ mới, hãy tự hỏi nó thuộc nhóm nào.
Từ đầu tiên (xa danh từ) đến cuối cùng (sát danh từ)
| Nhóm | Ví dụ | Trong một cụm từ |
|---|---|---|
| 1 nhận xét (opinion) | lovely, nice, beautiful, horrible, funny, delicious | a lovely day |
| 2 kích cỡ (size) | big, small, tiny, huge, tall, long, short | a tiny puppy |
| 3 tuổi, độ mới cũ (age) | old, new, young, ancient, modern | an old castle |
| 4 hình dạng (shape) | round, square, flat, thin, wide | a round table |
| 5 màu sắc (colour) | red, dark blue, pale green, black | a red kite |
| 6 nguồn gốc (origin) | Italian, Japanese, British, French | a Japanese garden |
| 7 chất liệu (material) | wooden, plastic, metal, cotton, gold | a wooden spoon |
| 8 mục đích (purpose) | sleeping, swimming, football, kitchen | a sleeping bag |
- ✓
a nice new red bike
nhận xét + tuổi + màu sắc
- ✓
a huge round wooden table
kích cỡ + hình dạng + chất liệu
- ✓
some delicious Italian ice cream
nhận xét + nguồn gốc
- ✓
a beautiful old Chinese vase
nhận xét + tuổi + nguồn gốc
- ✓
a small green plastic box
kích cỡ + màu sắc + chất liệu
- ✓
a pair of old black football boots
tuổi + màu sắc + mục đích
3Vì sao lại có trật tự này? Từ chung đến cụ thể
Trật tự này có logic của nó. Những tính từ đứng gần danh từ nhất là những tính từ bền vững nhất và "gắn liền" nhất với sự vật. A wooden box là một loại hộp; nó sẽ luôn bằng gỗ. Những tính từ đứng xa danh từ thì chung chung hơn, và một số chỉ là cảm nhận của ai đó. Cái hộp có đẹp không? Có thể bạn thấy đẹp, còn tôi thì không. Vì vậy, nhận xét đứng đầu, còn những sự thật chắc chắn đứng cuối. Thú vị là trong tiếng Việt, trật tự này thường gần như đảo ngược, vì tính từ đứng sau danh từ: "một cái hộp gỗ cũ nhỏ xinh" — từ gắn liền nhất (gỗ) vẫn đứng sát danh từ, còn nhận xét (xinh) đứng xa nhất.
| Xa danh từ | Gần danh từ |
|---|---|
| nhận xét: có thể khác nhau tùy người | chất liệu và mục đích: đúng với mọi người, mọi lúc |
| kích cỡ và tuổi: có thể thay đổi (chó con lớn lên, xe ô tô cũ đi) | nguồn gốc: pho mát Pháp thì luôn là của Pháp |
| lovely, small, old … | … French, wooden, sleeping + noun |
Vì vậy, nếu bạn không chắc, hãy dùng cách kiểm tra này: một tính từ càng cho bạn biết sự vật thuộc LOẠI nào thì nó càng đứng gần danh từ. A kitchen table, a sports car, a cotton T-shirt — những cụm này gần như là tên của các loại sự vật. Một từ chỉ nhận xét như nice hay horrible không cho chúng ta biết gì về loại sự vật, nên nó đứng ở đầu.
- ✓
a horrible cold rainy day
Cảm nhận của tôi đứng trước, sau đó là những sự thật về thời tiết.
- ✓
an interesting new science museum
science museum là một loại bảo tàng.
- ✓
a comfortable leather sofa
- ✗
a leather comfortable sofa
Nhận xét đứng trước chất liệu: a comfortable leather sofa.
4Nhận xét trước, sự thật sau
Quy tắc quan trọng nhất cũng là quy tắc dễ nhất: tính từ chỉ nhận xét đứng trước tất cả các tính từ chỉ sự thật. Tính từ chỉ nhận xét nói lên suy nghĩ của bạn về một điều gì đó: good, bad, nice, lovely, beautiful, ugly, wonderful, horrible, delicious, boring, exciting, comfortable, strange, perfect. Tính từ chỉ sự thật nói về những điều bạn có thể nhìn thấy hoặc đo được: kích cỡ, tuổi, hình dạng, màu sắc, nơi xuất xứ, chất liệu.
| Đúng | Sai |
|---|---|
| a lovely big garden | a big lovely garden |
| a wonderful old film | an old wonderful film |
| delicious French bread | French delicious bread |
| a strange green light | a green strange light |
| a comfortable cotton T-shirt | a cotton comfortable T-shirt |
5Ở giữa: kích cỡ, tuổi, hình dạng và màu sắc
Sau nhận xét là những tính từ mô tả hình thức bên ngoài của sự vật. Kích cỡ thường đứng trước, rồi đến tuổi, rồi hình dạng, rồi màu sắc. Màu sắc luôn đứng cuối trong nhóm này: nó đứng sau kích cỡ, tuổi và hình dạng, nhưng trước nguồn gốc và chất liệu.
| Trật tự | Ví dụ |
|---|---|
| kích cỡ + tuổi | a big old house, a little new puppy |
| kích cỡ + màu sắc | a small black cat, long brown hair |
| tuổi + màu sắc | an old grey coat, a new pink dress |
| hình dạng + màu sắc | a round white plate, a square yellow box |
| kích cỡ + hình dạng | a large round mirror, a long thin stick |
| màu sắc + nguồn gốc | a red Italian car, green Irish fields |
Những tính từ mô tả cảm giác khi chạm vào sự vật hoặc tình trạng của nó — hot, cold, wet, dry, heavy, soft, clean, broken — thường được gọi là "tính chất vật lý". Chúng thường đứng gần kích cỡ và tuổi, trước hình dạng và màu sắc: a heavy black bag, a soft white towel, a big wet dog, a hot sunny afternoon.
- ✓
Grandpa has got short white hair.
- ✓
There's a tall old tree at the end of our street.
- ✓
She bought a little round blue teapot.
- ✓
He dried the dog with a soft yellow towel.
- ✓
My sister has got long brown hair and big blue eyes.
6Sát danh từ: nguồn gốc, chất liệu và mục đích
Ba nhóm cuối cùng đứng gần danh từ nhất. Nguồn gốc cho biết sự vật đến từ đâu (Italian, Mexican, British). Chất liệu cho biết nó được làm bằng gì (wooden, plastic, metal, cotton, silk, gold). Mục đích cho biết nó dùng để làm gì (a running shoe = giày để chạy). Thứ tự của chúng luôn giống nhau: nguồn gốc, rồi chất liệu, rồi mục đích.
- ✓
a Swiss silver watch
nguồn gốc + chất liệu
- ✓
an Indian cotton shirt
nguồn gốc + chất liệu
- ✓
a plastic lunch box
chất liệu + mục đích
- ✓
an old leather football
tuổi + chất liệu + mục đích
- ✓
a beautiful Spanish guitar
nhận xét + nguồn gốc, rồi đến danh từ
Để nói về chất liệu, chúng ta thường dùng một danh từ chứ không phải tính từ: a cotton shirt, a gold ring, a glass bottle, a paper bag, a stone wall. Một số chất liệu cũng có tính từ đuôi -en: wooden (wood), woollen (wool), golden. Chúng ta thường nói a wooden chair và a woollen jumper, nhưng a gold watch (golden thường có nghĩa là "màu vàng óng": golden hair, golden sand).
| Chất liệu | Ví dụ |
|---|---|
| danh từ được dùng như tính từ | a plastic cup, a metal box, a silk scarf |
| tính từ đuôi -en | a wooden spoon, a woollen hat |
| gold, silver | a gold ring, a silver necklace |
7Từ chỉ mục đích và danh từ ghép: a sleeping bag
Từ chỉ mục đích thường là một danh từ hoặc một dạng -ing ghép với danh từ chính để tạo thành danh từ ghép: a sleeping bag (túi để ngủ), a swimming pool, a running shoe, a tennis racket, a kitchen table, a school bus, a birthday cake. Hai từ này hoạt động như MỘT từ. Đó là lý do không có tính từ nào khác có thể chen vào giữa chúng: tất cả các tính từ khác đứng trước cả danh từ ghép.
| Đúng | Sai |
|---|---|
| a warm blue [sleeping bag] | a sleeping warm blue bag |
| a new outdoor [swimming pool] | a swimming new outdoor pool |
| a big wooden [kitchen table] | a kitchen big wooden table |
| expensive white [running shoes] | running expensive white shoes |
Hãy chú ý rằng từ đuôi -ing trong danh từ ghép không phải là tính từ đuôi -ing. A sleeping baby là em bé đang ngủ (một tính từ bình thường). A sleeping bag thì không ngủ: đó là chiếc túi ĐỂ ngủ. Bạn cũng có thể nhận ra sự khác biệt khi phát âm: trong danh từ ghép, chúng ta nhấn trọng âm vào từ đầu tiên — a SLEEPing bag, a SWIMming pool.
8Từ hạn định, số đếm, very và a / an
Đứng trước tất cả các tính từ là từ hạn định: a, an, the, my, your, this, those, some, every… Số đếm đứng sau từ hạn định nhưng trước các tính từ. Những từ chỉ thứ tự như first, next và last đứng trước các số đếm khác.
- ✓
my two lovely little cats
- ✓
those three big old trees
- ✓
the first two sunny days of spring
- ✓
the last few warm evenings
- ✗
two my cats
Từ hạn định đứng đầu tiên: my two cats. (Tiếng Việt nói "hai con mèo của tôi", nhưng tiếng Anh thì my đứng trước.)
Những từ như very, really, quite và too đứng ngay trước tính từ mà chúng bổ nghĩa — không đứng trước danh từ: a very old house, a big really expensive car. Và hãy nhớ rằng dùng a hay an phụ thuộc vào âm ĐẦU TIÊN đứng sau nó, nên mạo từ có thể thay đổi khi bạn đổi tính từ đứng đầu.
| Cụm từ | Vì sao dùng a hay an? |
|---|---|
| an old red bus | old bắt đầu bằng một nguyên âm |
| a lovely old umbrella | lovely bắt đầu bằng một phụ âm |
| an expensive new phone | expensive bắt đầu bằng một nguyên âm |
| a huge old elephant | huge bắt đầu bằng một phụ âm |
9Bao nhiêu tính từ thì nghe tự nhiên?
Trong văn nói và văn viết hằng ngày, hai tính từ trước một danh từ là rất phổ biến, và ba tính từ cũng ổn. Từ bốn tính từ trở lên, cụm từ bắt đầu nghe như một danh sách trong catalogue cửa hàng. Người viết giỏi thường không chồng chất nhiều tính từ. Thay vào đó, họ đặt một phần thông tin sau danh từ, hoặc trong câu thứ hai, hoặc sau động từ be.
| Quá nhiều tính từ trước danh từ | Tốt hơn |
|---|---|
| a lovely small old round brown wooden table | a lovely old wooden table. It's small, round and brown. |
| a big new white Japanese plastic toy robot | a big new robot from Japan. It's white and made of plastic. |
| a horrible cold dark wet November day | a cold, dark day in November. It was horrible and wet. |
- ✓
We had a lovely long holiday.
Hai tính từ: tự nhiên.
- ✓
She found a tiny brown wooden box.
Ba tính từ: vẫn tự nhiên.
- ✓
My cousin has a cat with green eyes and soft grey fur.
Chia các tính từ cho nhiều danh từ khác nhau nghe hay hơn.
10Dấu phẩy và "and"
Trước danh từ, các tính từ thuộc những nhóm KHÁC NHAU thường không có dấu phẩy và không có "and" ở giữa: a big black dog, a nice old man. Các tính từ giống như những lớp chồng lên nhau: trước tiên là black dog, sau đó là a big black dog. Nhưng khi hai tính từ thuộc CÙNG một nhóm và mô tả danh từ theo cùng một cách, chúng ta có thể đặt dấu phẩy giữa chúng. Dấu phẩy khi đó có nghĩa giống "and".
| Khác nhóm: không có dấu phẩy | Cùng loại: có thể có dấu phẩy |
|---|---|
| a lovely warm day (nhận xét + tính chất) | a long, hot day (hai tính chất của ngày) |
| a tall young man (kích cỡ + tuổi) | a kind, helpful teacher (hai nhận xét) |
| a small white house (kích cỡ + màu sắc) | a dark, quiet street (hai tính chất) |
Với màu sắc, chúng ta dùng and khi một vật có hai màu trở lên: a black and white cat (con mèo có cả hai màu), a red and yellow flag. Với ba màu: a red, white and blue flag. Khi không có "and", từ chỉ màu thứ nhất bổ nghĩa cho từ thứ hai: a dark blue coat, a light green dress.
Sau động từ be (và look, seem, feel, become…), các tính từ không đứng trước danh từ, nên quy tắc trật tự không còn quan trọng lắm. Ở đây chúng ta nối chúng bằng and: hai tính từ thì dùng and, ba tính từ trở lên thì dùng dấu phẩy và "and" trước tính từ cuối cùng.
- ✓
The day was long and hot.
- ✓
Our new teacher is kind and funny.
- ✓
The house looked big, old and empty.
- ✗
The soup was hot delicious.
Sau be, chúng ta cần "and": hot and delicious. (Tiếng Việt nói "Súp nóng, ngon", nhưng tiếng Anh cần and.)
- ✓
My bedroom is small, but it's warm and comfortable.
11Những lỗi thường gặp
Trong tiếng Việt, tính từ đứng sau danh từ và trật tự của chúng thường gần như ngược với tiếng Anh, nên người Việt hay giữ trật tự quen thuộc trong đầu hoặc đặt tính từ sau danh từ. Một vấn đề phổ biến khác là đặt dấu phẩy hoặc "and" giữa tất cả các tính từ, như trong một danh sách. Hãy kiểm tra những lỗi sau trong bài viết của chính bạn.