1Câu hỏi trực tiếp và câu hỏi gián tiếp
Câu hỏi trực tiếp đi thẳng vào vấn đề: What time is it? Câu hỏi gián tiếp đặt cùng câu hỏi đó vào trong một cụm từ lịch sự: Do you know what time it is? Chúng ta dùng câu hỏi gián tiếp khi nói chuyện với người mình không quen lắm — trong cửa hàng, ở nhà ga, ở khách sạn, trong email, với thầy cô — và khi muốn nghe thân thiện chứ không có vẻ đòi hỏi. Loại câu này rất phổ biến trong tiếng Anh-Anh, nơi phép lịch sự rất được coi trọng.
| Câu hỏi trực tiếp | Câu hỏi gián tiếp |
|---|---|
| Where is the toilet? | Could you tell me where the toilet is? |
| What time does the film start? | Do you know what time the film starts? |
| How much is this jacket? | Can you tell me how much this jacket is? |
| When did the train leave? | Do you know when the train left? |
| Is the museum open today? | Do you know if the museum is open today? |
2Các cụm mở đầu lịch sự
Câu hỏi gián tiếp bắt đầu bằng một cụm mở đầu. Một số cụm mở đầu tự bản thân là câu hỏi (nên cả câu kết thúc bằng dấu chấm hỏi). Một số khác là câu trần thuật (nên câu kết thúc bằng dấu chấm). Dưới đây là những cụm hữu ích nhất, từ rất lịch sự đến trung tính hơn.
| Cụm mở đầu | Ví dụ |
|---|---|
| Could you tell me…? | Could you tell me where the post office is? |
| Do you know…? | Do you know what time the bank closes? |
| Can you tell me…? | Can you tell me how much the tickets cost? |
| Do you have any idea…? | Do you have any idea where my glasses are? |
| Would you mind telling me…? | Would you mind telling me how old you are? |
| I wonder… | I wonder why she is so late. |
| I'd like to know… | I'd like to know when the course starts. |
| I'm not sure… / I don't know… | I don't know where he lives. |
- ✓
Excuse me, could you tell me which platform the London train leaves from?
- ✓
Do you know who that man is?
- ✓
I wonder what we're having for dinner.
- ✓
I'd like to know why my parcel hasn't arrived.
- ✓
Have you any idea how this machine works?
3Trật tự từ: giống câu trần thuật
Đây là quy tắc quan trọng nhất. Trong câu hỏi trực tiếp, động từ (hoặc trợ động từ) đứng trước chủ ngữ: Where is the station? Trong câu hỏi gián tiếp, phần đứng sau cụm mở đầu có trật tự bình thường của câu trần thuật: chủ ngữ + động từ. Vì vậy, chúng ta "biến câu hỏi trở lại" thành câu trần thuật. Người Việt cần đặc biệt chú ý: trong tiếng Việt, câu hỏi không đảo trật tự ("Nhà ga ở đâu?" và "Bạn có biết nhà ga ở đâu không?" có cùng trật tự), nhưng trong tiếng Anh, câu hỏi trực tiếp có đảo ngữ, còn câu hỏi gián tiếp thì không.
| Trực tiếp (động từ + chủ ngữ) | Gián tiếp (chủ ngữ + động từ) |
|---|---|
| Where is the station? | Could you tell me where the station is? |
| What is her name? | Do you know what her name is? |
| When will they arrive? | Do you know when they will arrive? |
| How long have you lived here? | Can I ask how long you have lived here? |
| Why are they laughing? | I wonder why they are laughing. |
| What can we do? | I don't know what we can do. |
4Không có do, does hay did
Trong câu hỏi trực tiếp ở thì Present Simple và Past Simple, chúng ta dùng do, does hoặc did. Trong câu hỏi gián tiếp thì không, vì phần thứ hai không còn là câu hỏi nữa. Thay vào đó, động từ chính có dạng bình thường như trong câu trần thuật: thêm -s ở thì hiện tại với he/she/it, và dùng dạng quá khứ ở thì quá khứ.
| Câu hỏi trực tiếp | Câu hỏi gián tiếp |
|---|---|
| Where does she live? | Do you know where she lives? |
| What time does the shop open? | Could you tell me what time the shop opens? |
| When did the concert start? | Do you know when the concert started? |
| How much do the tickets cost? | Can you tell me how much the tickets cost? |
| What did he say? | I'm not sure what he said. |
5Câu hỏi Yes/No: if hoặc whether
Một số câu hỏi không có từ để hỏi — câu trả lời là có hoặc không: Is the café open? Does this bus go to the airport? Để biến chúng thành câu hỏi gián tiếp, chúng ta thêm if hoặc whether sau cụm mở đầu, rồi dùng trật tự từ của câu trần thuật. Ở đây if và whether có nghĩa như nhau ("liệu… có… không"); if phổ biến hơn trong văn nói, còn whether trang trọng hơn một chút.
| Câu hỏi Yes/No trực tiếp | Câu hỏi gián tiếp |
|---|---|
| Is the café open? | Do you know if the café is open? |
| Does this bus go to the airport? | Could you tell me if this bus goes to the airport? |
| Did she get my message? | I wonder whether she got my message. |
| Can I pay by card? | Do you know if I can pay by card? |
| Have they finished? | I'm not sure whether they have finished. |
Chúng ta thường dùng whether … or not để nêu cả hai khả năng: I don't know whether he's coming or not. Khi phải chọn giữa hai thứ, whether cũng rất tự nhiên: I can't decide whether to have pizza or pasta.
6Dấu câu: dấu chấm hỏi hay dấu chấm?
Dấu câu phụ thuộc vào cụm mở đầu, không phụ thuộc vào phần thứ hai. Nếu cụm mở đầu là câu hỏi (Do you know…? Could you tell me…? Have you any idea…?), câu kết thúc bằng dấu chấm hỏi. Nếu cụm mở đầu là câu trần thuật (I wonder…, I don't know…, I'd like to know…, I'm not sure…), câu kết thúc bằng dấu chấm.
| Câu | Vì sao? |
|---|---|
| Do you know where she works? | dấu chấm hỏi — Do you know là câu hỏi |
| Could you tell me how far it is? | dấu chấm hỏi — Could you tell me là câu hỏi |
| I wonder where she works. | dấu chấm — I wonder là câu trần thuật |
| I don't know how far it is. | dấu chấm — I don't know là câu trần thuật |
- ✓
I'd like to know how much this costs.
- ✓
Would you mind telling me what your surname is?
- ✗
I wonder what time it is?
I wonder là câu trần thuật → dùng dấu chấm: I wonder what time it is.
7Câu hỏi gián tiếp và câu hỏi tường thuật
Câu hỏi gián tiếp trông giống câu hỏi tường thuật (He asked me where I lived), và chúng có cùng trật tự từ của câu trần thuật. Nhưng chúng được dùng cho những mục đích khác nhau. Câu hỏi gián tiếp là một câu hỏi lịch sự mà chúng ta hỏi ngay bây giờ và muốn nhận được câu trả lời. Câu hỏi tường thuật kể lại cho ai đó điều mà người khác đã hỏi trong quá khứ. Trong câu hỏi tường thuật, thì của động từ thường lùi về quá khứ (lives → lived), còn trong câu hỏi gián tiếp, chúng ta giữ thì bình thường phù hợp với tình huống.
| Câu hỏi gián tiếp (hỏi bây giờ) | Câu hỏi tường thuật (kể lại điều đã được hỏi) |
|---|---|
| Could you tell me where you live? | She asked me where I lived. |
| Do you know what time it is? | He asked me what time it was. |
| Do you know if the bus stops here? | A tourist asked if the bus stopped here. |
8Những tình huống hữu ích
Câu hỏi gián tiếp đặc biệt hữu ích khi đi du lịch, mua sắm, ở nơi làm việc và trong email trang trọng. Hãy học thuộc lòng một vài câu hoàn chỉnh — chúng sẽ giúp tiếng Anh của bạn nghe lịch sự và tự nhiên ngay lập tức.
- ✓
At the station: Excuse me, could you tell me when the next train to Oxford leaves?
- ✓
In a shop: Do you know if you have this in a smaller size?
- ✓
In a hotel: Could you tell me what time breakfast is?
- ✓
In the street: Sorry to bother you — do you know where the nearest chemist is?
- ✓
In an email: I would like to know whether the course is suitable for beginners.
- ✓
With a friend: Have you got any idea what Mum wants for her birthday?