1Bức tranh tổng thể
Tất cả các cách diễn đạt trong bài này đều nói về điều gì là nên làm, điều gì được mong đợi và điều gì được cho phép. Nghĩa của chúng gần nhau, nhưng mỗi cách có nhiệm vụ riêng. Hãy đọc bảng trước — phần còn lại của bài sẽ giải thích từng dòng.
| Cách diễn đạt | Nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| should / ought to | lời khuyên, điều đúng đắn nên làm | You ought to say sorry. |
| had better | lời khuyên mạnh cho lúc này, thường là một lời cảnh báo | You'd better take a coat — it's freezing. |
| be supposed to | một quy định, kế hoạch hoặc điều mọi người mong đợi | We're supposed to wear a tie at school. |
| be allowed to | sự cho phép (có người cho bạn làm) | We're allowed to use calculators. |
| can / can't | sự cho phép (ngắn gọn, dùng hằng ngày) | You can't park here. |
2Had better: cấu trúc
Theo sau had better là động từ nguyên mẫu, không có to. Trong văn nói và văn viết thân mật, chúng ta hầu như luôn dùng dạng rút gọn 'd better. Dạng phủ định là had better not — not đứng sau better, không đứng sau had.
| Khẳng định | Phủ định |
|---|---|
| You'd better go. | You'd better not go. |
| I'd better call my mum. | I'd better not forget. |
| She'd better hurry. | She'd better not be late again. |
| We'd better leave now. | We'd better not make any noise. |
| They'd better check the map. | They'd better not get lost. |
Had better có cùng một dạng cho mọi ngôi: I'd better, he'd better, they'd better — không thêm -s, không thay đổi gì. Nó trông giống dạng quá khứ vì có had, nhưng nó KHÔNG phải quá khứ. Nó luôn nói về hiện tại hoặc tương lai gần.
3Had better: khi nào chúng ta dùng?
Chúng ta dùng had better để đưa ra lời khuyên mạnh trong một tình huống cụ thể, ngay lúc này. Nó thường chứa một lời cảnh báo: nếu bạn không làm việc này, điều gì đó không hay sẽ xảy ra. Vì vậy, chúng ta hay thêm or hoặc because để nói hậu quả xấu là gì.
- ✓
It's ten to eight. We'd better go, or we'll miss the train.
- ✓
You'd better put some sun cream on. The sun is really strong today.
- ✓
I'd better not eat any more cake — I'll feel ill.
- ✓
You'd better charge your phone before the trip.
- ✓
The baby's asleep, so we'd better not make any noise.
Had better mạnh hơn should. Should là một gợi ý thân thiện; had better nói rằng "việc này quan trọng — hãy làm ngay". Vì nó rất thẳng thắn, nên khi nói với người khác, nó có thể nghe như một lời đe dọa: You'd better finish your homework! (= nếu không thì sẽ có chuyện đấy). Với I và we, nó chỉ có nghĩa là "lúc này tôi / chúng ta nên làm vậy".
| should | had better |
|---|---|
| You should read this book — it's great. (một gợi ý) | You'd better read the instructions first, or it won't work. (một lời cảnh báo) |
| People should eat more vegetables. (lời khuyên chung) | — (had better không dùng cho lời khuyên chung) |
| You should visit Edinburgh one day. (lúc nào cũng được) | We'd better book the tickets today — they're selling fast. (ngay bây giờ) |
4Ought to: một cách khác để nói should
Ought to có nghĩa giống should: đó là điều đúng đắn nên làm, hoặc là một ý hay. Nó ít phổ biến hơn should và nghe trang trọng hoặc nghiêm túc hơn một chút. Khác với should, nó có to đứng trước động từ. Giống như should, nó không bao giờ thay đổi: I ought to, she ought to (không thêm -s).
- ✓
You ought to apologise to your sister.
- ✓
We ought to recycle more of our rubbish.
- ✓
She ought to get more sleep before exams.
- ✓
I really ought to tidy my room.
Dạng phủ định là ought not to (hoặc oughtn't to), nhưng nó nghe rất trang trọng và khá hiếm. Trong tiếng Anh hằng ngày, người ta nói shouldn't thay vào đó. Câu hỏi với ought cũng hiếm: chúng ta thường hỏi Should I…?
| Hiếm hoặc trang trọng | Tiếng Anh hằng ngày |
|---|---|
| You ought not to shout at him. | You shouldn't shout at him. |
| Ought we to wait? | Should we wait? |
5Be supposed to: quy định và sự mong đợi
Chúng ta dùng be supposed to để nói về điều mà một quy định, một sự sắp xếp hoặc người khác nói rằng chúng ta nên làm (gần với "lẽ ra phải", "theo quy định thì phải"). Ý này đến từ bên ngoài: nhà trường, pháp luật, bố mẹ, một kế hoạch. Be supposed to đặc biệt hay được dùng khi quy định hay kế hoạch KHÔNG được tuân theo — nó thường đi kèm but.
- ✓
We're supposed to wear a uniform, but lots of students wear trainers.
- ✓
You're supposed to switch off your phone in the cinema.
- ✓
I'm supposed to feed the cat this week. Oh no, I forgot!
- ✓
Visitors are supposed to sign in at reception.
- ✓
What are we supposed to do with these forms?
Dạng phủ định not supposed to có nghĩa là "điều đó trái quy định" hoặc "mọi người không mong bạn làm vậy". Nó nhẹ nhàng hơn và phổ biến hơn mustn't trong văn nói.
- ✓
You're not supposed to eat in the library.
- ✓
We aren't supposed to run in the corridors.
- ✓
Shh! You're not supposed to know about the surprise party.
6Be supposed to: kế hoạch không thành và điều người ta nói
Ở quá khứ, was / were supposed to mô tả một kế hoạch hoặc sự sắp xếp đã không xảy ra ("lẽ ra… nhưng"). Người nghe hiểu là "nhưng việc đó đã không xảy ra", ngay cả khi bạn không nói ra.
- ✓
The train was supposed to arrive at six. (It was late.)
- ✓
I was supposed to meet Ana at the café, but I missed the bus.
- ✓
We were supposed to have a picnic, but it rained all day.
- ✓
You were supposed to call me last night! (You didn't.)
Be supposed to + be cũng có thể có nghĩa là "người ta nói rằng…": nó cho biết tiếng tăm của một thứ gì đó. Chúng ta dùng nó cho những thứ mà bản thân mình chưa xem hay chưa thử.
- ✓
This film is supposed to be really funny. (Everybody says so.)
- ✓
The new café is supposed to be very good.
- ✓
Eating carrots is supposed to be good for your eyes.
| be supposed to | Nghĩa |
|---|---|
| We're supposed to be quiet. | Đó là quy định. |
| The bus was supposed to come at 8. | Đó là kế hoạch (nhưng nó đã không đến). |
| The museum is supposed to be amazing. | Người ta nói vậy. |
7Be allowed to: sự cho phép
Be allowed to có nghĩa là "được phép": ai đó (bố mẹ, thầy cô, một quy định) cho bạn làm một việc gì. Allowed là quá khứ phân từ, nên nó luôn có -ed, và luôn đứng sau một dạng của be. Be thay đổi theo ngôi và thì; allowed thì không bao giờ thay đổi.
| Dạng | Ví dụ |
|---|---|
| khẳng định | We're allowed to bring snacks on the trip. |
| phủ định | I'm not allowed to stay out after ten. |
| câu hỏi | Are we allowed to use a dictionary? |
| he / she / it | My brother is allowed to drive Dad's car now. |
| quá khứ | We were allowed to leave early on Friday. |
| tương lai | You'll be allowed to vote when you're eighteen. |
| present perfect | I've never been allowed to have a pet. |
Be allowed to rất hữu ích vì nó có đủ mọi thì. Can chỉ có can và could, nên với tương lai, với Present Perfect hoặc khi đứng sau một động từ khác, chúng ta cần be allowed to: I hope I'll be allowed to go. I'd like to be allowed to choose.
8Can, could, may hay be allowed to?
Để nói về sự cho phép ở hiện tại, can và be allowed to thường đều đúng. Can ngắn hơn và dùng hằng ngày hơn. Be allowed to nhấn mạnh hơn vào quy định và vào người đưa ra quyết định.
| can / can't | be allowed to |
|---|---|
| You can sit anywhere you like. | You're allowed to sit anywhere you like. |
| You can't take photos here. | You aren't allowed to take photos here. |
| Can I borrow your pen? (hỏi một người) | Are we allowed to take photos? (hỏi về quy định) |
Khi trực tiếp xin phép ai đó, hãy dùng Can I…?, Could I…? (lịch sự hơn) hoặc May I…? (trang trọng). Đừng nói Am I allowed to borrow your pen? — câu đó hỏi về quy định, chứ không phải về lòng tốt của người kia.
Sự cho phép trong quá khứ
| Tình huống | Ví dụ |
|---|---|
| sự cho phép chung (nhiều lần) | When I was little, I could / was allowed to stay up late at weekends. |
| một lần cụ thể | Yesterday we were allowed to leave school early. |
| không được phép | We couldn't / weren't allowed to go out. |
9Let, make và allow somebody to
Có hai động từ gần với chủ đề này. Let somebody do = cho phép ai đó ("để cho"). Make somebody do = bắt ai đó làm, không cho họ lựa chọn. Theo sau cả hai là động từ nguyên mẫu không có to (bạn đã học điều này trong bài về danh động từ và động từ nguyên mẫu). Động từ allow thì khác: allow somebody to do.
| Chủ động | Nghĩa với be + phân từ |
|---|---|
| My parents let me stay up late. | I'm allowed to stay up late. |
| The teacher allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| Mum made me tidy my room. | I was made to tidy my room. |
10Nói về quá khứ
Không phải cách diễn đạt nào ở đây cũng có dạng quá khứ đơn giản. Had better trông giống quá khứ, nhưng không phải. Dưới đây là những gì nên dùng khi nói về quá khứ.
| Hiện tại | Quá khứ |
|---|---|
| We have to wear a uniform. (sự bắt buộc) | We had to wear a uniform. |
| I'm allowed to go. (sự cho phép) | I was allowed to go. |
| We're supposed to be home by nine. (quy định, kế hoạch) | We were supposed to be home by nine (nhưng chúng tôi về muộn). |
| You'd better tell her. (lời khuyên mạnh cho lúc này) | You should have told her. (B2: lời khuyên sau khi sự việc đã xảy ra) |
| You ought to apologise. | You ought to have apologised. (B2) |
11Những lỗi thường gặp
Trong tiếng Việt, "không được phép" thường được nói mà không có chủ ngữ chỉ người ("Không được hút thuốc ở đây"), nên người học hay nói It is not allowed to… trong tiếng Anh. Họ cũng hay quên be, to hoặc đuôi -ed của allowed và supposed. Hãy kiểm tra những lỗi thường gặp sau.