1Bốn từ, ba ý nghĩa
Trước khi xem xét từng động từ, hãy nhìn bức tranh tổng thể. Có ba ý khác nhau: một việc là cần thiết, một việc không được phép, và một việc không cần thiết. Tiếng Việt cũng phân biệt rõ ba ý này: "phải", "không được" và "không phải / không cần". Hãy học bảng này trước — phần còn lại của bài sẽ giải thích nó.
| Từ | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| must / have to | Việc đó cần thiết. Hãy làm! ("phải") | You must / have to show your passport at the airport. |
| mustn't | Việc đó không được phép. Đừng làm! ("không được") | You mustn't use your phone in the exam. |
| don't have to | Việc đó không cần thiết. Bạn có thể làm nếu muốn. ("không phải", "không cần") | You don't have to come. It's your choice. |
2Must: hình thức
Must là động từ khuyết thiếu (modal verb), giống như can và will. Nó chỉ có một dạng cho mọi chủ ngữ: không thêm -s với he, she và it, và không có to đi sau. Dạng phủ định là must not, thường được rút gọn thành mustn't /ˈmʌsnt/ (chữ t thứ nhất không được phát âm).
| Khẳng định | Phủ định |
|---|---|
| I must go. | I mustn't be late. |
| She must study. | She mustn't forget. |
| We must hurry. | We mustn't make a noise. |
3Must: khi nào ta dùng?
Ta dùng must trong hai tình huống chính. Thứ nhất, trong các quy định và luật lệ thành văn — trên biển báo, thông báo, hướng dẫn và trong nội quy trường học. Thứ hai, khi chính người nói cảm thấy một việc gì đó rất quan trọng — nghĩa vụ xuất phát từ người đang nói: I must call my grandma (tôi thấy việc đó quan trọng). Must nghe mạnh và nghiêm túc.
| Tình huống | Ví dụ |
|---|---|
| Biển báo hoặc thông báo | Visitors must report to reception. |
| Nội quy trường học | Students must wear a uniform. |
| Hướng dẫn | You must answer all the questions. |
| Cảm nhận mạnh mẽ của chính tôi | I must go to bed earlier. I'm always tired. |
| Lời khuyên mạnh mẽ dành cho bạn bè | You must see this film. It's fantastic! |
- ✓
Passengers must keep their bags with them.
- ✓
I must remember to buy Mum a birthday card.
- ✓
We must visit you in Manchester soon!
- ✓
You must try this cake. It's delicious.
4Have to: hình thức
Have to không phải là động từ khuyết thiếu. Nó hoạt động như một động từ thường ở thì Present Simple: has to với he, she và it, và dùng do / does trong câu phủ định và câu hỏi. Mẹo phát âm: ta thường nói /ˈhæftə/ và /ˈhæstə/.
| I / you / we / they | he / she / it | |
|---|---|---|
| Khẳng định | I have to work. | She has to work. |
| Phủ định | I don't have to work. | She doesn't have to work. |
| Câu hỏi | Do you have to work? | Does she have to work? |
| Câu trả lời ngắn | Yes, I do. / No, I don't. | Yes, she does. / No, she doesn't. |
5Have to: khi nào ta dùng?
Ta dùng have to khi nghĩa vụ đến từ bên ngoài — từ một quy định, luật pháp, sếp, giáo viên, thời khóa biểu hoặc từ hoàn cảnh. Đó không phải ý của tôi, nhưng tôi không có lựa chọn nào khác. Have to cũng là cách nói thông thường hằng ngày về bổn phận và các việc làm thường lệ.
- ✓
I have to wear a uniform at school.
Đó là quy định của trường.
- ✓
My dad has to start work at seven.
Sếp của bố yêu cầu như vậy.
- ✓
We have to change trains in Birmingham.
Tàu không chạy đến tận nơi.
- ✓
In the UK you have to drive on the left.
- ✓
I can't come out tonight. I have to look after my little sister.
6Must hay have to?
Trong câu khẳng định, must và have to thường đều dùng được, và khác biệt không lớn. Must = tôi (người nói) thấy việc đó cần thiết. Have to = một người hoặc một điều gì khác khiến việc đó trở nên cần thiết. Trong hội thoại, người Anh dùng have to nhiều hơn, vì must có thể nghe rất mạnh hoặc trang trọng.
| must (người nói quyết định) | have to (quy định từ bên ngoài) |
|---|---|
| I must do more exercise. (Tôi muốn có thân hình khỏe mạnh.) | I have to do PE on Tuesdays. (Thời khóa biểu ghi như vậy.) |
| I must clean my room. It's so messy! | I have to clean my room. Mum says so. |
| You must come to my party! (Tôi rất muốn bạn đến.) | You have to be eighteen to vote. (Luật quy định như vậy.) |
7Mustn't hay don't have to? Điểm khác biệt then chốt
Đây là phần quan trọng nhất của chủ đề, và cũng là một lỗi rất phổ biến. Trong câu khẳng định, must và have to giống nhau, nhưng dạng phủ định của chúng mang nghĩa hoàn toàn khác. Mustn't = việc đó không được phép, bị cấm, đừng làm. Don't have to = việc đó không cần thiết, không bắt buộc, nhưng bạn có thể làm nếu muốn. Mẹo cho người Việt: mustn't = "không được", don't have to = "không phải", "không cần". Đừng dịch "không phải" thành mustn't.
| mustn't = không được phép | don't have to = không cần thiết |
|---|---|
| You mustn't run by the pool. (Nguy hiểm lắm — đừng chạy!) | You don't have to swim today. (Bạn có thể chỉ ngồi chơi nếu muốn.) |
| You mustn't eat in the library. | You don't have to bring food. We have sandwiches. |
| You mustn't tell anyone. It's a secret! | You don't have to tell me. I already know. |
| Students mustn't use dictionaries in the test. | Students don't have to wear a uniform on Fridays. |
| We mustn't be late for the exam. | We don't have to get up early. It's Sunday! |
| You mustn't drive without a licence. | She doesn't have to work tomorrow. It's a holiday. |
- ✓
You mustn't touch that. It's hot!
- ✓
You don't have to pay. It's free.
- ✓
My brother doesn't have to do homework at the weekend, but he often does.
- ✓
You mustn't cross the road when the light is red.
8Câu hỏi: Do I have to…?
Để hỏi một việc có cần thiết không, ta thường nói Do I have to…? hoặc Does he have to…? Câu hỏi với Must I…? vẫn có thể dùng nhưng nghe trang trọng và cũ, nên không phổ biến trong tiếng Anh hằng ngày.
- ✓
Do I have to wear a tie? — No, you don't.
- ✓
Does she have to take the exam again? — Yes, she does.
- ✓
What time do you have to be at school?
- ✓
Why do we have to do this exercise?
- ✓
How many hours does your mum have to work?
9Quá khứ: had to
Must không có dạng quá khứ. Để nói về nghĩa vụ trong quá khứ, ta dùng had to cho mọi chủ ngữ. Trong câu phủ định và câu hỏi, ta dùng did: didn't have to, Did you have to…? Tiếng Việt chỉ cần thêm "hôm qua" vào câu ("Hôm qua tôi phải đi"), nhưng tiếng Anh phải đổi have to thành had to.
- ✓
Yesterday I had to stay at school until five.
- ✓
When my grandad was young, he had to walk to school.
- ✓
We didn't have to wait long for the bus.
- ✓
Did you have to pay for the tickets? — No, we didn't.
10Tương lai: will have to
Để nói về nghĩa vụ trong tương lai, ta thường dùng will have to ('ll have to) và won't have to. Ta không thể nói ✗ will must.
- ✓
You'll have to get up early tomorrow. The bus leaves at seven.
- ✓
If you lose the ticket, you'll have to buy a new one.
- ✓
When I finish school, I won't have to wear a uniform.
- ✓
Will we have to take a test?
Have to ở các thời điểm khác nhau
| Thời điểm | Khẳng định | Phủ định |
|---|---|---|
| Quá khứ | I had to work. | I didn't have to work. |
| Hiện tại | I have to work. | I don't have to work. |
| Tương lai | I'll have to work. | I won't have to work. |