1Câu mệnh lệnh là gì?
Trong phần lớn các câu tiếng Anh, chúng ta cần có chủ ngữ (I, you, she, Tom…). Câu mệnh lệnh thì khác: chúng ta không nói chủ ngữ, vì rõ ràng là đang nói với bạn, người nghe. Động từ luôn ở dạng nguyên mẫu, dạng bạn tìm thấy trong từ điển. Nó giống nhau dù nói với một người hay nhiều người.
| Động từ nguyên mẫu | Câu mệnh lệnh |
|---|---|
| come | Come here, please. |
| listen | Listen to me. |
| close | Close the door. |
| be | Be quiet! |
| have | Have a nice day! |
| look | Look at the board, everyone. |
2Khi nào chúng ta dùng câu mệnh lệnh?
Câu mệnh lệnh có nhiều cách dùng. Thường thì tình huống và giọng nói cho biết đó là mệnh lệnh, lời mời thân thiện hay lời khuyên. Dưới đây là những tình huống phổ biến nhất.
| Cách dùng | Ví dụ |
|---|---|
| Mệnh lệnh | Stop! Give me that! |
| Lời hướng dẫn | Press the green button. Write your name here. |
| Chỉ đường | Turn left at the bank. Go straight on. |
| Lời khuyên | Drink a lot of water. Go to bed early. |
| Lời cảnh báo | Be careful! Watch out! |
| Lời mời (mời vào, mời dùng đồ ăn…) | Come in! Have a biscuit. |
| Lời chúc | Have a good weekend! Enjoy your meal! |
- ✓
Take the second street on the right. The station is next to the park.
- ✓
You look tired. Sit down and have a cup of tea.
- ✓
Watch out! There's a car!
3Câu mệnh lệnh phủ định: Don't…
Để bảo ai đó đừng làm gì, chúng ta đặt Don't trước động từ nguyên mẫu. Cách này giống nhau dù nói với một người hay nhiều người. Khi nói, chúng ta gần như luôn dùng Don't. Dạng đầy đủ Do not trang trọng hơn và rất mạnh; chúng ta thường thấy nó trên biển báo và trong nội quy.
| Hãy làm điều này | Đừng làm điều này |
|---|---|
| Walk, please. | Don't run! |
| Close the window. | Don't open the window. |
| Be on time. | Don't be late! |
| Eat in the kitchen. | Don't eat in the classroom. |
| Look at the paintings. | Do not touch the paintings. (biển báo trong bảo tàng) |
- ✓
Don't worry. Everything is OK.
- ✓
Don't forget your keys!
- ✓
Don't be sad. We can play again tomorrow.
- ✓
Don't talk during the exam, please.
4Please và sự lịch sự
Câu mệnh lệnh có thể nghe mạnh, thậm chí thô lỗ, nhất là với những người chúng ta không quen lắm. Để lịch sự hơn, chúng ta thêm please ở đầu hoặc cuối câu. Khi đặt ở cuối, chúng ta thường dùng dấu phẩy trước nó. Giọng nói cũng quan trọng: giọng thân thiện, nhẹ nhàng làm cho câu mệnh lệnh nghe dễ chịu.
| Mạnh | Lịch sự hơn |
|---|---|
| Sit down. | Sit down, please. / Please sit down. |
| Close the door. | Please close the door. |
| Don't shout. | Please don't shout. |
| Wait here. | Wait here, please. |
Khi nhờ ai đó giúp, người Anh thường thích dùng câu hỏi với can hoặc could hơn là câu mệnh lệnh: Can you close the door, please? Could you help me, please? Câu mệnh lệnh là bình thường khi hướng dẫn, chỉ đường, khi mời ai đó và khi nói với gia đình, bạn bè.
5Always và never + câu mệnh lệnh
Để đưa ra một quy tắc hoặc một lời khuyên mạnh cho mọi lúc, chúng ta đặt always hoặc never ở ngay đầu câu, trước động từ nguyên mẫu. Never đã mang nghĩa phủ định, nên chúng ta không dùng don't với nó.
- ✓
Always wash your hands before you eat.
- ✓
Never open the door to strangers.
- ✓
Always look left and right before you cross the road.
- ✓
Never swim alone in the sea.
- ✗
Don't never swim alone.
Never đã mang nghĩa phủ định rồi. Hãy nói: Never swim alone. hoặc Don't swim alone.
6Let's và let's not
Chúng ta dùng Let's để đưa ra lời đề nghị cho một nhóm có cả người nói: tôi và bạn cùng nhau. Nó có nghĩa là "tôi nghĩ chúng ta nên làm việc này", giống như "chúng mình… đi" trong tiếng Việt. Sau Let's, chúng ta dùng động từ nguyên mẫu, không có to. Dạng phủ định là Let's not + động từ nguyên mẫu. Trong tiếng Anh hằng ngày, chúng ta gần như luôn nói Let's; Let us nghe rất trang trọng.
- ✓
I'm hungry. Let's have lunch.
- ✓
It's a lovely day. Let's go to the beach!
- ✓
Let's meet at the station at six.
- ✓
Let's not watch TV tonight. Let's play a game.
- ✓
It's late. Let's not take the bus. Let's get a taxi.
Chúng ta đáp lại lời đề nghị với Let's theo nhiều cách khác nhau. Để đồng ý, chúng ta nói: Yes, let's! / Good idea! / OK. Để từ chối một cách lịch sự, chúng ta đưa ra lý do hoặc một ý tưởng mới: I'm not sure. It's very cold. / No, let's stay at home.
| Lời đề nghị | Câu trả lời |
|---|---|
| Let's go for a walk. | Yes, let's! / Good idea! |
| Let's have pizza tonight. | Hmm, I'm not sure. Let's have pasta. |
| Let's not go out. It's raining. | OK. Let's watch a film at home. |
7Câu mệnh lệnh trong công thức nấu ăn và lời hướng dẫn
Công thức nấu ăn, hướng dẫn sử dụng máy móc, trò chơi và chương trình máy tính thường được viết bằng câu mệnh lệnh. Mỗi bước bắt đầu bằng một động từ. Điều này làm cho lời hướng dẫn ngắn gọn và rõ ràng. Chúng ta thường dùng first, then, next, after that và finally để chỉ thứ tự các bước.
- ✓
First, break two eggs into a bowl.
- ✓
Then add a little milk and some salt.
- ✓
Mix it all together.
- ✓
Next, heat some butter in a pan.
- ✓
Pour the eggs into the pan and cook for three minutes.
- ✓
Finally, put the omelette on a plate and enjoy it!
Những động từ thường gặp trong lời hướng dẫn
| Động từ | Ví dụ |
|---|---|
| press | Press the red button to start. |
| click | Click on 'Next'. |
| turn on / turn off | Turn off your phone, please. |
| choose | Choose the correct answer. |
| cut | Cut the bread into small pieces. |
| wait | Wait for the green light. |
8Ngôn ngữ trong lớp học
Giáo viên dùng rất nhiều câu mệnh lệnh trong lớp học. Bạn cũng có thể gặp chúng trong sách và trong phần hướng dẫn bài tập. Biết rõ chúng là rất có ích. Học sinh cũng dùng câu mệnh lệnh, nhưng thường kèm theo please, hoặc dùng câu hỏi như Can you…?
| Giáo viên nói | Nghĩa |
|---|---|
| Open your books at page ten. | tìm trang 10 |
| Listen and repeat. | nghe các từ và nói lại |
| Work in pairs. | làm việc với một bạn khác |
| Read the text and answer the questions. | hai bước: đọc, sau đó trả lời |
| Don't look at your partner's answers. | tự làm một mình |
| Put your hand up. | giơ tay lên để phát biểu |
| Fill in the gaps. | viết những từ còn thiếu |
| Match the words and pictures. | nối mỗi từ với một bức tranh |
- ✓
Please speak more slowly.
- ✓
Please repeat that.
- ✓
Excuse me, can you spell that, please?
9Biển báo và thông báo
Nhiều biển báo và thông báo ở nơi công cộng dùng câu mệnh lệnh, vì chúng phải ngắn gọn và rõ ràng. Trên biển báo, chúng ta thường thấy dạng đầy đủ Do not thay cho Don't, vì trông nó trang trọng hơn. Chúng ta cũng gặp No + -ing hoặc No + danh từ với cùng ý nghĩa: No smoking = Do not smoke.
| Biển báo | Bạn có thể thấy nó ở đâu |
|---|---|
| Keep off the grass. | trong công viên |
| Do not touch. | trong bảo tàng |
| Push. / Pull. | trên cửa |
| Mind the gap. | trong tàu điện ngầm London |
| Do not feed the animals. | ở sở thú |
| Keep left. | trên đường hoặc trên cầu thang |
| Please queue here. | trong cửa hàng hoặc ở bến xe buýt |