Eenglish-tests.com
C2

Bağımsız ortaç yapıları (absolute constructions)

B2 düzeyinde öznesini ana cümleyle paylaşan ortaç yan cümlelerini öğrendiniz: Feeling tired, I went to bed. C2 düzeyinde bir adım daha ileri gidiyoruz ve kendi öznesi olan yan cümlelere geçiyoruz: The work done, we went home. Her voice trembling, she began to speak. Weather permitting, we'll sail at dawn. Bunlara absolute constructions (bağımsız yapılar) denir, çünkü dil bilgisi açısından cümlenin geri kalanından "ayrı" dururlar: bağlaç yoktur, çekimli fiil yoktur, ama yine de tam bir düşünce anlatırlar. Türkçedeki "İş bitince eve gittik", "Hava izin verirse yelken açacağız" gibi kendi öznesi olan zarf-fiilli yapılar bu yapılara biraz benzer. Bu derste bağımsız yan cümlelerin nasıl kurulduğunu ve ne anlama geldiğini, there being ve it being yapılarını, çok yaygın with + isim + ortaç yapısını, her eğitimli konuşucunun bildiği kalıplaşmış ifadeleri (all things considered, all being well, present company excepted), perfect ve edilgen ortaçların inceliklerini ve kendi yazınızdaki "sarkan ortaçları" (dangling participles) nasıl fark edip düzelteceğinizi öğreneceksiniz.

1Bağımsız yapı nedir?

Sıradan bir ortaç yan cümlesinde ortacın "anlaşılan" öznesi, ana cümlenin öznesidir. "Having finished the report, Anna went home" cümlesinde raporu bitiren Anna'dır. Bağımsız yapıda ise ortacın kendi öznesi vardır ve bu özne ortacın hemen önüne yazılır. Bu özne ana cümlenin öznesinden farklıdır; zaten tam da bu yüzden açıkça belirtilmesi gerekir.

Sıradan ortaç yan cümlesi (aynı özne)Bağımsız yapı (kendi öznesi var)
Having finished the report, Anna went home.The report finished, Anna went home.
Trembling slightly, she began to speak.Her voice trembling, she began to speak.
Waiting for the bus, we chatted.The bus being late, we chatted.
Exhausted after the climb, the walkers sat down.The climb over, the walkers sat down.
noun phrase (its own subject) + participle / adjective / prepositional phrase, main clause

Bağımsız yan cümlede çekimli fiil (is, was, had, will gibi) ve bağlaç (when, because, if gibi) bulunmaz. Ana cümleden virgülle ayrılır. Anlamı – zaman, neden, koşul ya da yalnızca eşlik eden bir ayrıntı – hiçbir sözcükle belirtilmez; okur bunu bağlamdan çıkarır. Yapıyı zarif kılan bu kısalıktır; onu resmî yapan da yine budur: günlük konuşmada bağlantıyı genellikle tam bir yan cümleyle açıkça söyleriz.

  • ✓

    The meeting over, the delegates headed for the station.

  • ✓

    The guests having left, we finally sat down with a cup of tea.

  • ✓

    All the tickets sold, the theatre put up a 'Sold out' sign.

  • ✓

    She sat by the fire, a book open on her lap.

2Biçimler: -ing, geçmiş ortaç, having, sıfat

Bağımsız yan cümlenin ikinci öğesi birkaç farklı biçimde olabilir. Seçim, sıradan ortaç yan cümlelerindeki mantığın aynısını izler: aynı anda olan etken bir eylem için -ing; edilgen ya da tamamlanmış bir durum için geçmiş ortaç (past participle); daha önce olmuş bir eylem için having + geçmiş ortaç; süren ya da neden bildiren edilgen bir durum için being. Ayrıca be fiili tamamen düşebilir ve geriye bir sıfat, bir zarf ya da bir edat öbeği kalır.

BiçimÖrnek
özne + -ing (etken, aynı anda)Prices rising every month, many families cut back on holidays.
özne + geçmiş ortaç (edilgen / tamamlanmış)The decision made, there was no point in arguing.
özne + having + geçmiş ortaç (önceden, etken)The children having gone to bed, the house fell silent.
özne + having been + geçmiş ortaç (önceden, edilgen)The contract having been signed, work began at once.
özne + being + geçmiş ortaç (edilgen, neden)The road being repaired, we took a long detour.
özne + sıfat (be düşer)Dinner ready, she called everyone to the table.
özne + zarf / edat öbeğiThe exams over, the students celebrated. He waited, hands in his pockets.

Tek başına geçmiş ortaç ile having been biçimi çoğu zaman neredeyse aynı düşünceyi anlatır. "The contract signed, work began" daha kısa ve daha edebîdir; "The contract having been signed, work began" ise daha ağırdır, olayların sırasını daha açık gösterir ve hukuk ile resmî yazışma dilinde tipiktir. Being + geçmiş ortaç, edilgen durumun o sırada sürdüğünü ya da neden olduğunu vurgular: "The road being repaired" (yol o sırada onarılıyordu).

3Bağımsız yan cümleler ne anlatır?

Bağlaç olmadığı için bağımsız bir yan cümle birkaç anlam taşıyabilir. En sık görülenler zaman (= when / after), neden (= because / as), koşul (= if) ve eşlik eden durumdur (= and at the same time…). Çoğu zaman birden fazla yorum mümkündür ve bu genellikle sorun değildir: "The work done, we went home" hem "iş bittikten sonra" hem de "iş bittiği için" anlamına gelir. Mantıksal bağlantının tam olarak belli olması gerekiyorsa tam bir yan cümle daha açıktır.

AnlamBağımsız yan cümle ve tam karşılığı
zamanThe speech finished, the minister left the stage. (= When the speech had finished…)
nedenThe last train having gone, we had to take a taxi. (= Because the last train had gone…)
koşulWeather permitting, the match will be played on Saturday. (= If the weather permits…)
eşlik eden ayrıntıShe walked out of the room, her head held high. (= and her head was held high)
ek yorum, sonuçThe village has two shops, one of them a bakery. (= and one of them is a bakery)

Konumu anlam belirler. Zaman, neden ve koşul bildiren bağımsız yan cümleler genellikle başa gelir, çünkü ana olay için sahneyi hazırlarlar. Eşlik eden ayrıntı bildiren bağımsız yan cümleler ise genellikle sona gelir ve eyleme bir görüntü ekler: "He stood at the window, his arms folded." Öznesi bir sayı ya da miktar sözcüğü olan yan cümleler de (one of them…, most of them…, many in tears…) tipik olarak sonda yer alır.

  • ✓

    Twenty people applied, most of them recent graduates.

  • ✓

    The orchestra played on, the conductor smiling broadly.

  • ✓

    Supplies running low, the expedition turned back.

  • ✓

    The bridge closed, all traffic was diverted through the town centre.

4There being, it being, this being so

Bazı bağımsız yan cümlelerin "boş" bir öznesi vardır. Tam yan cümle there is / there was ile başlayacaksa, bağımsız yan cümle there'i korur: There was no further business → There being no further business, the meeting closed. Tam yan cümle zaman, hava durumu ya da mesafe bildiren boş it ile başlayacaksa, bağımsız yan cümle it'i korur: It was a holiday → It being a holiday, the banks were shut.

Tam yan cümleBağımsız yan cümle
As there was no bus, we walked.There being no bus, we walked.
Because there were no objections, the plan was approved.There being no objections, the plan was approved.
As it was Sunday, the shops were closed.It being Sunday, the shops were closed.
Because it was so late, we decided to stay the night.It being so late, we decided to stay the night.
Since this is so, we must change our approach.This being so, we must change our approach.

Boş özne olmazsa cümle "sarkar". "Being Sunday, the shops were closed" kelimesi kelimesine dükkânların pazar günü olduğunu söyler. "Being no bus, we walked" ise düpedüz dil bilgisi hatasıdır. Türkçede boş özne diye bir şey yoktur ("Pazar olduğu için dükkânlar kapalıydı", "Otobüs olmadığı için yürüdük"); bu yüzden Türk öğrenciler burada there ve it'i sık sık atlar. Bu cümleleri dikkatle kontrol edin.

5With + isim + ortaç: with prices rising

Günlük ve nötr İngilizcede bağımsız yan cümle çok sık with ile (olumsuz anlam için without ile) başlar. Yapı aynıdır – kendi ortacı, sıfatı ya da öbeği olan bir isim – ama with yapıyı hafifletir ve daha doğal kılar. Bu yüzden resmî yazının yanı sıra konuşmada, gazetecilikte ve kurmaca metinlerde de yaygındır.

YapıÖrnek
with + isim + -ingWith prices rising so fast, saving is difficult.
with + isim + geçmiş ortaçWith the work finished, we can relax.
with + isim + sıfatShe sleeps with the window open.
with + isim + edat öbeğiHe arrived with a parcel under his arm.
with + isim + to'lu mastarWith three essays to write, I can't go out tonight.
without + isim + -ingThey left without anyone noticing.

With yapısı özellikle nedenleri ve arka plandaki durumları anlatmak için çok uygundur: "With everyone watching, she felt nervous." "With the exams over, the town is full of students on holiday." to'lu mastarlı biçim, hâlâ yapılması gereken bir şeyi anlatır: "With only two days to go, the stage is not yet ready."

With'li mi, with'siz mi?

Yalın bağımsız yapı (resmî, edebî)With'li bağımsız yapı (nötr, yaygın)
The children asleep, we opened the presents.With the children asleep, we opened the presents.
Prices falling, shares became cheaper.With prices falling, shares became cheaper.
He listened, eyes closed.He listened with his eyes closed.

6İnsanları betimlemek: her voice trembling, hat in hand

Kurmaca ve biyografi metinlerinde bağımsız yan cümleler, ana eylem sürerken bir kişinin bedenini, duruşunu ya da duygularını betimlemek için sık kullanılır. Genellikle ana cümleden sonra gelirler ve bir kameranın yakın çekimi gibi işlev görürler: ana cümle eylemi verir, bağımsız yan cümle anlamlı bir ayrıntı ekler.

  • ✓

    Her voice trembling, she thanked the audience.

  • ✓

    He listened in silence, his face pale.

  • ✓

    The old man walked slowly up the hill, his dog trotting beside him.

  • ✓

    She stood in the doorway, arms folded, waiting for an explanation.

  • ✓

    He came in, hat in hand, and asked for a moment of our time.

Özne bir vücut parçası ya da giysi olduğunda normalde iyelik sözcüğü alır (her voice, his face). Çok yoğun, edebî bir üslupta iyelik sözcüğü düşebilir: arms folded, eyes closed, head bowed. Bazı birleşimler hiç belirleyici almadan kalıplaşmıştır bile: hat in hand, pen in hand, sword in hand, cap in hand (bu sonuncusu "alçakgönüllülükle para ya da yardım dilemek" anlamına da gelir).

Daha uzun biçimYoğun, edebî biçim
She listened, and her eyes were closed.She listened, eyes closed.
He sat there with his head in his hands.He sat there, head in hands.
She walked out and held her head high.She walked out, her head held high.

7Kalıplaşmış bağımsız ifadeler

Birçok bağımsız yan cümle kalıplaşmış ifadelere dönüşmüştür. Bunlar her üslupta kullanılır, serbestçe değiştirilemez (✗ weather permits, ✗ all things considering) ve kendinden emin, eğitimli bir üslubun işaretidir. Çoğu, konuşanın tutumunu ya da söylenen şeyin geçerli olduğu koşulları belirtir.

İfadeAnlamı ve örnek
weather permittinghava yeterince iyi olursa: We'll eat outside, weather permitting.
time permittingyeterince zaman olursa: Time permitting, we'll visit the castle too.
all things consideredher şey göz önünde bulundurulduğunda: All things considered, it was a success.
all being wellbir aksilik olmazsa: All being well, the bridge will open in May.
God willinginşallah, Allah izin verirse (geleneksel, biraz dinî bir ifade): We'll see you next summer, God willing.
other things being equalbaşka hiçbir şey değişmezse: Other things being equal, prices will fall.
present company exceptedburada bulunanlar hariç (kibar ya da şakacı): Politicians are rarely honest – present company excepted.
all toldtoplamda: All told, there were over 300 guests.
that said / that being saidaz önce söylediğime rağmen, bununla birlikte: It's expensive. That said, it's worth it.
no offence intendedsizi kırmak istemem: No offence intended, but your plan won't work.
joking apart / joking asideşaka bir yana, ciddi konuşmak gerekirse: Joking apart, we do need more volunteers.

Kalıplaşmış biçimlere dikkat edin: permitting (permitted değil), considered (considering değil), excepted (excepting değil), being (been değil). Her biri normal mantığı izler (the weather permits; all things are considered; present company is excepted), ama ifadeler donmuştur: ortacı ya da sözcük sırasını değiştiremezsiniz. Bunları bütün olarak öğrenin.

8C2 düzeyinde sarkan ortaçlar: daha ince tuzaklar ve kabul gören istisnalar

Temel kuralı B2'den biliyorsunuz: sıradan bir ortaç yan cümlesinde anlaşılan özne ana cümlenin öznesidir; değilse ortaç "sarkar" (Walking down the street, the trees looked beautiful ✗). C2 düzeyinde tuzaklar daha az göze batar. Başlıcaları şunlardır: özne yerine bir iyelik yapısı, edilgen bir ana cümle ve cümleyi başlatan it ya da there.

  • ✗

    Walking into the office, my eyes fell on a pile of letters.

    Ofise yürüyerek giren gözlerim değildi. → Walking into the office, I noticed a pile of letters.

  • ✗

    Having examined the evidence, the case was dismissed.

    Ana cümle edilgen: dava hiçbir şeyi incelemedi. → Having examined the evidence, the judge dismissed the case.

  • ✗

    Having read the report, it is clear that changes are needed.

    Ana cümlede raporu "okuyan" kimse yok. → Having read the report, I am convinced that changes are needed.

  • ✗

    As a doctor, her advice was always practical.

    Ortaç olmadan da aynı sorun çıkar: doktor olan onun tavsiyesi değildi. → As a doctor, she always gave practical advice.

Üç standart düzeltme yolu vardır. Ana cümlenin öznesini ortaçtaki eylemi yapan kişi yapın; ortaca kendi öznesini vererek onu bağımsız bir yan cümleye dönüştürün; ya da bağlaçlı tam bir yan cümle kullanın. Üçü de doğrudur – üsluba ve vurgulamak istediğiniz şeye göre seçin.

Düzeltme: "Arriving late, the doors were locked." ✗

YöntemDüzeltilmiş cümle
ana özneyi değiştirinArriving late, we found the doors locked.
bir özne ekleyin (bağımsız yapı)The concert having started, the doors were locked.
tam bir yan cümle kullanınWhen we arrived late, the doors were locked.

Bazı ortaçlar edat ya da bağlaç hâline gelmiştir ve ana cümlede kendilerine uyan bir özne gerektirmez. Bunlar en özenli yazıda bile tamamen kabul edilebilir: considering, regarding, concerning, judging by / from, given, provided / providing, assuming, supposing, granted, owing to, excepting, including, generally speaking, strictly speaking, broadly speaking, talking of.

  • ✓

    Judging by the reviews, the play is a hit.

    doğru: ana cümlede bir "yargılayan" olması gerekmez

  • ✓

    Given the circumstances, the result was impressive.

  • ✓

    Strictly speaking, a tomato is a fruit.

  • ✓

    Considering his age, he is remarkably fit.

9Resmî yazıda perfect ve edilgen ortaçlar

Raporlar, hukuk metinleri, toplantı tutanakları ve akademik metinler, hem sıradan hem de bağımsız ortaç yan cümlelerinde perfect ve edilgen ortaçları çok kullanır. Burada having ve being yardımcı fiillerini doğru kullanmak çok önemlidir, çünkü tek bir yanlış sözcük çatıyı ya da zamanı değiştirir.

BiçimAnlamı ve örnek
having + geçmiş ortaçetken, önceden: Having reviewed the data, the panel issued its verdict.
having been + geçmiş ortaçedilgen, önceden: Having been told of the delay, passengers waited calmly.
being + geçmiş ortaçedilgen, aynı anda / neden: Being supported by the council, the scheme is free.
tek başına geçmiş ortaçedilgen, çoğu zaman bir durum ya da neden: Asked about the delay, the spokesperson apologised.
not having + geçmiş ortaçolumsuz, önceden: Not having been consulted, the residents objected.

"Being told the truth, she felt relieved" (gerçek ona söylenirken ya da söylendiği için) ile "Having been told the truth, she felt relieved" (gerçek ona daha önce söylenmişti) cümlelerini karşılaştırın. Birçok bağlamda yalın geçmiş ortaç ikisini de karşılar: "Told the truth, she felt relieved." Bağımsız yan cümlelerde de aynı seçenekler geçerlidir: "The decision having been taken, the committee moved on."

Resmî İngilizcede olumsuzluk sözcüğü not normalde başa gelir: not having been informed. "Having not been informed" da görülür, özellikle not ortaca sıkıca bağlı olduğunda; ama sınavlarda ve resmî yazıda güvenli seçim not'ın başa geldiği sıradır.

  • ✓

    Having been elected with a large majority, the new mayor promised rapid change.

  • ✓

    The budget having been approved, recruitment can begin.

  • ✓

    Not having received a reply, I am writing to you again.

  • ✗

    Having being warned about the storm, we stayed at home.

    Perfect biçim having been'dir, asla having being değildir.

  • ✗

    Having been finished the report, she emailed it to her manager.

    Raporu kendisi bitirdi (etken) → Having finished the report…

10Üslup, öznenin hâli ve biçem

Yalın bağımsız yan cümleler (The work done, …) resmî ya da edebîdir. Onları romanlarda, tarih kitaplarında, hukuk belgelerinde, tutanaklarda ve nitelikli gazetecilikte bulursunuz. Kalıplaşmış ifadeler (weather permitting, all things considered, that said) ve nötr olan with yapısı dışında, günlük konuşmada kitabi duyulurlar.

Konuşma diliResmî ya da edebî yazı
Once we'd finished the work, we went home.The work done, we went home.
As there weren't any questions, the chair closed the meeting.There being no questions, the chair closed the meeting.
Because the funding had been cut, the project was dropped.The funding having been cut, the project was abandoned.
With everyone asleep, the house was really quiet.Everyone asleep, the house lay silent.

Bağımsız yan cümlenin öznesi bir şahıs zamiri olduğunda, geleneksel resmî dil bilgisi özne biçimini kullanır: "He being the eldest son, the farm passed to him." Gündelik İngilizcede nesne biçimi yaygındır: "Him being the eldest, he got the farm." İkisi de oldukça alışılmadık duyulur; yazarların çoğu tam bir yan cümleyi tercih eder: "As he was the eldest son…".

11İleri düzey öğrencilerin tipik hataları

Türkçede zarf-fiiller (-ınca, -ken, -dığı için, -ırsa) kendi öznelerini rahatça alabilir ("Hava izin verirse…", "Otobüs olmadığı için…") ve cümleler virgülle art arda dizilebilir; boş özne (there, it) ise hiç yoktur. Bu yüzden Türk öğrenciler there ve it'i atlamaya, virgülden sonra çekimli fiil kullanmaya ve kalıplaşmış ifadeleri Türkçeden çevirerek değiştirmeye eğilimlidir.

Bağımsız ortaç yapıları (absolute constructions): testler

Testler İngilizce: böylece İngilizce pratik yaparsınız.

GameFix the mistake: Absolute and participle constructionsFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bu ders işinize yaradı mı? Bir arkadaşınızla ya da sınıfınızla paylaşın.