Eenglish-tests.com
C1

Edata göre öbek fiiller: up, out, off, down, over

Öbek fiiller (phrasal verbs) çoğu zaman rastgele görünür, ama edatın (particle) genellikle gerçek bir anlamı vardır. Up 'tamamlanana kadar' ya da 'ortaya çıkma' anlamına gelebilir; out 'çıkarma, dışarıda bırakma' ya da 'açık hâle getirme'; off 'ayrılma' ya da 'yavaş yavaş yok olma'; down 'azaltma' ya da 'sıkıca sabitleme'; over ise 'bir taraftan diğerine geçme' ya da 'yüzeyin üzerinden bakma' anlamına gelebilir. B2'de sort out, calm down ve switch off gibi fiillerle temel anlamları öğrendiniz. Bu derste edatlarına göre gruplanmış 45 daha az yaygın, daha ileri düzey öbek fiille tanışacaksınız — rule out ve phase out'tan play down ve gloss over'a kadar — ve edatın anlamının onları anlamanıza, hatırlamanıza ve yenilerini tahmin etmenize nasıl yardım ettiğini göreceksiniz.

1Hızlı tekrar: edatların anlamı vardır

B2'de bir edatın fiile oldukça tahmin edilebilir bir fikir katabildiğini gördünüz. Sort out 'çözmek, açıklığa kavuşturmak'; calm down 'yatışmak, şiddeti azalmak'; switch off 'bağlantıyı kesmek, kapatmak'; think over 'dikkatle düşünmek' anlamına gelir. C1 düzeyinde aynı anlamlar daha soyut, mecazi fiillerde karşınıza çıkar. Down'ın çoğu zaman 'daha az' anlamına geldiğini biliyorsanız, play down fiilini (bir şeyi olduğundan önemsiz göstermek) daha önce hiç görmemiş olsanız bile anlayabilirsiniz.

Bu derste ele alınan temel anlamlar

EdatTemel fikirler
uptamamlanma ve nihai sonuç; artma ve birikme; ortaya çıkma, yüzeye çıkma
outçıkarma ya da dışarıda bırakma; uzama ya da genişleme; açık hâle getirme; belirgin olma
offayrılma ya da bırakıp gitme; yavaş yavaş durma; başlama; bir sonuca ulaşma
downgüç ya da boyut olarak azalma; bulma ya da sıkıca sabitleme; bir konumdan ayrılma
overbir kişiden ya da taraftan diğerine geçme; bir şeyin üzerinden bakma ya da düşünme; geçip gitme; taşma

2Up: tamamlanma, birikme ve ortaya çıkma

Up çoğu zaman bir eylemin sonuna ya da nihai sonucuna ulaştığını gösterir: finish up, end up, sum up. Bir şeyin yavaş yavaş büyüdüğünü ya da biriktiğini de anlatabilir: build up, drum up. Bir şeyin ortaya çıktığını ya da yüzeye çıktığını da anlatabilir: crop up, own up (gerçeği ortaya çıkarmak, itiraf etmek).

FiilAnlamÖrnek
finish upsonunda bir yerde ya da durumda bulunmakWe finished up in a tiny café by the harbour.
end upkendinizi planlamadığınız bir durumda bulmakHe studied law but ended up working as a chef.
sum upkısa bir özet vermek; tipik özelliği yansıtmakThat photo really sums up the spirit of the festival.
build upyavaş yavaş artmakPressure had been building up for weeks before the strike.
drum updestek ya da ilgi toplamak için çok uğraşmakThe volunteers are trying to drum up support for the new library.
free upzaman, yer ya da para açmak, kullanılabilir hâle getirmekMoving the meeting online freed up two hours of my afternoon.
crop upbeklenmedik bir şekilde ortaya çıkmak ya da olmakSomething urgent has cropped up, so I'll be late.
own up (to)yanlış bir şey yaptığınızı itiraf etmekNobody owned up to breaking the printer.
  • ✓

    If you don't plan your route, you'll end up going round in circles.

  • ✓

    To sum up, the evidence supports the original theory.

  • ✓

    Problems tend to crop up just before a deadline.

  • ✓

    She eventually owned up to forgetting her sister's birthday.

3Out: çıkarma, genişleme ve açık hâle getirme

Out çoğu zaman 'bir şeyi ya da birini bir gruptan çıkarmak' anlamına gelir: rule out, opt out, single out, phase out. 'Yayılmak ya da genişlemek' anlamına gelebilir: branch out, map out. 'Bir şeyi açık hâle getirmek ya da çözmek' anlamına gelebilir: spell out, iron out. 'Görünür olmak ya da diğerlerinden farklı olmak' anlamına da gelebilir: stand out. Son olarak pan out, bir durumun sonunda nasıl geliştiğini anlatır.

FiilAnlamÖrnek
rule outbir şeyin imkânsız ya da uygunsuz olduğuna karar vermek, olasılık dışı bırakmakDoctors have ruled out a serious injury.
phase outbir şeyi kullanmayı yavaş yavaş bırakmak, aşamalı olarak kaldırmakPetrol cars will be phased out over the next decade.
opt out (of)katılmamayı seçmekYou can opt out of the marketing emails at any time.
single outözel ilgi için bir gruptan bir kişiyi ya da şeyi seçmekThe judges singled out her design for special praise.
branch outyeni bir şey yapmaya başlamak, alanını genişletmekThe bakery has branched out into vegan cakes.
map outbir şeyi ayrıntılı olarak planlamakWe spent the morning mapping out the project timeline.
spell outbir şeyi çok açık ve ayrıntılı olarak anlatmakThe contract spells out exactly what happens if you cancel.
iron outküçük sorunları ya da anlaşmazlıkları çözmekThere are still a few details to iron out before the launch.
stand outçok dikkat çekmek ya da diğerlerinden daha iyi olmakHer application really stood out from the rest.
pan outbelli bir şekilde gelişmek ya da sonuçlanmakLet's see how things pan out before we book anything.
  • ✓

    Police have not ruled out the possibility that the fire was started deliberately.

  • ✓

    Plastic straws were phased out in many countries.

  • ✓

    Do I really have to spell it out for you? We need the report by Monday!

  • ✓

    The trip didn't pan out quite as we'd expected, but we enjoyed it anyway.

4Off: ayrılma, sönme ve başarma

Off çoğu zaman 'bir şeyden ayrılmak' anlamına gelir: lay off (işçileri bir şirketten ayırmak, işten çıkarmak), ward off (bir şeyi uzak tutmak). Ayrıca 'durana kadar yavaş yavaş azalmak' anlamına da gelir: wear off, tail off, cool off, doze off (bilinç yavaş yavaş kaybolur). Şaşırtıcı ama off 'başlamak' (kick off) ve 'bir sonuca ulaşmak' (pay off) anlamlarına da gelebilir. Show off ise 'bir şeyi başkalarına sergilemek' fikrinden gelir.

FiilAnlamÖrnek
cool offsakinleşmek ya da serinlemekLet's take a break and give everyone time to cool off.
wear offyavaş yavaş geçmek (bir etki ya da duygu)The painkillers wore off in the middle of the night.
tail offyavaş yavaş azalmak ya da zayıflamakSales usually tail off after Christmas.
doze offistemeden uyuyakalmak, içi geçmekI dozed off halfway through the documentary.
lay offyeterince iş olmadığı için birini işten çıkarmakThe factory laid off 200 workers last year.
ward offkendini bir şeyden korumak, bir şeyi uzak tutmakSome people take vitamin C to ward off colds.
kick offbaşlamak (bir maç, bir etkinlik, bir tartışma)The festival kicks off with a concert on Friday night.
pay offemek verdikten sonra başarılı olmak, karşılığını vermekAll those hours of practice finally paid off.
show offsahip olduklarınızla ya da yapabildiklerinizle insanları etkilemeye çalışmak, hava atmakHe's always showing off about his new phone.
  • ✓

    The novelty of working from home soon wore off.

  • ✓

    Shall we kick off the meeting with a quick update from each team?

  • ✓

    Her risky decision to change careers really paid off.

  • ✓

    After a long swim, we cooled off in the shade.

5Down: azaltma, bulma ve geri çekilme

Down çoğu zaman 'boyut, güç ya da önem bakımından azalmak' anlamına gelir: wind down, play down, water down, die down, narrow down. 'Bir şeyi bulup bir yere sabitlemek' anlamına da gelebilir: track down. Boil down to 'özüne indirgenmek' demektir. Son olarak down 'yüksek bir konumdan ayrılmak' anlamına gelebilir: step down, back down (ısrar etmekten vazgeçmek).

FiilAnlamÖrnek
wind downgevşemek, dinlenmek; ya da bir şeyi yavaş yavaş sona erdirmekI like to wind down with a book before bed.
play downbir şeyi olduğundan önemsiz göstermekThe government tried to play down the problem.
water downbir planı ya da açıklamayı sulandırmak, zayıflatmakThe final agreement was watered down to please everyone.
die downsessizleşmek ya da zayıflamak, dinmekWe waited for the wind to die down before setting sail.
narrow downseçeneklerin sayısını azaltmak, daraltmakWe've narrowed it down to three possible venues.
track downuzun bir aramadan sonra bulmakI finally tracked down a copy of the book in a second-hand shop.
boil down toana ya da temel nokta olarak ... olmak, ...e dayanmakIn the end, the argument boils down to money.
step downönemli bir görevden ya da konumdan ayrılmak, istifa etmekThe chairman stepped down after fifteen years.
back downısrar etmekten vazgeçmek, kazanamayacağınızı kabul etmekNeither side was willing to back down.
  • ✓

    Once the applause had died down, the speaker continued.

  • ✓

    Scientists have narrowed down the search to a small area of the ocean floor.

  • ✓

    The company is winding down its operations in Europe.

  • ✓

    He played down his role in the rescue, but everyone knew he was a hero.

6Over: karşıya geçme, baştan sona bakma, geçip gitme

Over çoğu zaman 'bir kişiden ya da taraftan diğerine geçmek' anlamına gelir: hand over, win over (birini kendi tarafınıza çekmek). 'Bir şeyin tamamının üzerinden bakmak ya da düşünmek' anlamına gelebilir: mull over, pore over; ya da 'derine inmeden yüzeyin üzerinden hızla geçmek': gloss over. 'Geçip gitmek' anlamına gelebilir: blow over, tide over (birinin zor bir dönemi atlatmasına yardım etmek). 'Kenardan taşmak' anlamına da gelebilir: boil over, spill over.

FiilAnlamÖrnek
hand overkontrolü ya da sorumluluğu birine devretmekThe outgoing manager handed over to her deputy on Friday.
win overbirini sizi desteklemeye ikna etmek, kazanmakHer speech won over even the most sceptical members of the audience.
mull overbir şey hakkında uzun süre dikkatle düşünmekI need a few days to mull it over.
pore overbir şeyi çok dikkatle incelemek ya da okumakShe spent hours poring over old maps of the city.
gloss overbir sorun hakkında ayrıntılı konuşmaktan kaçınmak, üstünkörü geçmekThe report glosses over the costs of the project.
blow overciddi bir sonuç doğurmadan geçip gitmek (bir fırtına, bir tartışma)Don't worry, the argument will soon blow over.
tide (sb) overbirinin kısa ve zor bir dönemi atlatmasına yardım etmekCan you lend me twenty pounds to tide me over until payday?
spill overbaşka bir alana ya da duruma yayılmak, sıçramakStress at work can easily spill over into family life.
boil over(öfke ya da bir durum) kontrolden çıkmakTensions finally boiled over at the end of the meeting.
  • ✓

    The keys will be handed over to the new owners on Monday.

  • ✓

    The students pored over the exam results, looking for their names.

  • ✓

    It's best not to gloss over mistakes — talk about them openly.

  • ✓

    The storm blew over during the night, and the morning was calm.

7Aynı fiil, farklı edat

Edatların anlamını hissetmenin en iyi yollarından biri, aynı fiili farklı edatlarla karşılaştırmaktır. Fiil temel fikri verir; edat ise yönü ya da sonucu verir. Aşağıdaki çiftler ileri düzey öğrenciler tarafından sık karıştırılır.

Fiil + edatAnlam
wear off / wear out / wear downbir etki geçer / bir şey bozulana kadar kullanılır, eskir / sürekli baskıyla birini yormak ya da yıpratmak
cool off / cool downikisi de sakinleşmek ya da serinlemek anlamına gelebilir; cool off çoğu zaman tazelenmek için mola vermeyi çağrıştırır
play down / play upönemsiz göstermek / önemli göstermek
rule out / rule onbir olasılığı dışarıda bırakmak / bir konuda resmî karar vermek (bir mahkeme)
hand over / hand outkontrolü bir kişiye devretmek / bir şeyleri birçok kişiye dağıtmak
sum up / add upözetlemek / toplamı hesaplamak; mantıklı gelmek
step down / step inbir görevden ayrılmak / yardım etmek için işe karışmak, devreye girmek
  • ✓

    The effect of the coffee wore off after an hour.

  • ✓

    These trainers are completely worn out.

  • ✓

    The constant noise was wearing us down.

  • ✓

    When the referee was injured, a fan with a referee's licence stepped in.

8Dil bilgisi: nesneler, sözcük sırası ve üç parçalı fiiller

B2 kurallarını hatırlayın: bazı öbek fiiller nesne almaz (crop up, doze off), bazıları edattan önce ya da sonra gelebilen bir nesne alır (rule out the idea / rule the idea out) ve zamir olan bir nesne fiil ile edatın arasına girmek zorundadır (rule it out, ✗ rule out it). Üç parçalı fiillerde nesne sonda kalır (own up to the mistake, boil down to money).

TürBu dersteki fiiller
nesnesizcrop up, end up, stand out, pan out, doze off, tail off, die down, step down, back down, blow over, boil over
nesneli, ayrılabilenrule out, phase out, spell out, iron out, lay off, play down, water down, narrow down, track down, hand over, win over, mull over, free up, drum up, tide (sb) over
nesne yalnızca edattan sonragloss over, pore over
üç parçalıown up to, boil down to, opt out of
  • ✓

    That option is too expensive, so we've ruled it out.

  • ✓

    The police tracked them down within a week.

  • ✗

    He ruled out it immediately.

    Zamir fiil ile edatın arasına girer → ruled it out.

  • ✗

    She glossed the problem over.

    Gloss over ve pore over edatlı fiillerdir (prepositional verbs): nesne over'dan sonra gelir → glossed over the problem.

9Üslup: resmî ve gündelik

Bu fiillerin bazıları nötrdür ve gazetelerde, raporlarda ve iş e-postalarında görülür: rule out, phase out, opt out, map out, step down, hand over. Diğerleri daha gündeliktir ve sohbete aittir: crop up, doze off, show off, pan out, tide over. Çok resmî ya da akademik yazıda bazen Latince kökenli tek sözcüklük bir fiil tercih edilir.

Öbek fiil (gündelik / nötr)Resmî karşılığı
rule out a possibilityexclude / eliminate a possibility
phase out a productdiscontinue a product gradually
play down a problemminimise / downplay a problem
iron out difficultiesresolve difficulties
something cropped upan issue arose
the effect wore offthe effect diminished
sales tailed offsales declined
the chairman stepped downthe chairman resigned
map out a planoutline a plan
  • ✓

    Informal: Sorry, something's cropped up at work — can we meet tomorrow?

  • ✓

    Formal: Unfortunately, an urgent matter has arisen and I must postpone our meeting.

  • ✓

    Informal: I nearly dozed off in the lecture.

  • ✓

    Neutral (news): The minister has stepped down following the report.

10İleri düzey öğrencilerin tipik hataları

Türkçede öbek fiil yoktur: İngilizcede edatın verdiği anlamı Türkçede çoğu zaman ayrı ve tek bir fiil verir (rule out = olasılık dışı bırakmak, lay off = işten çıkarmak). Bu yüzden Türk öğrenciler öbek fiillerden kaçınmaya, yanlış edatı seçmeye ya da İngilizcenin gerektirmediği bir yerde edat eklemeye eğilimlidir. Diğerleri ise birbirine benzeyen fiilleri karıştırır ya da zamiri yanlış yere koyar.

Edata göre öbek fiiller: up, out, off, down, over: testler

Testler İngilizce: böylece İngilizce pratik yaparsınız.

GameFix the mistake: Phrasal verbs by particle: up, out, off, down, overFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bu ders işinize yaradı mı? Bir arkadaşınızla ya da sınıfınızla paylaşın.