1Hızlı tekrar: edatların anlamı vardır
B2'de bir edatın fiile oldukça tahmin edilebilir bir fikir katabildiğini gördünüz. Sort out 'çözmek, açıklığa kavuşturmak'; calm down 'yatışmak, şiddeti azalmak'; switch off 'bağlantıyı kesmek, kapatmak'; think over 'dikkatle düşünmek' anlamına gelir. C1 düzeyinde aynı anlamlar daha soyut, mecazi fiillerde karşınıza çıkar. Down'ın çoğu zaman 'daha az' anlamına geldiğini biliyorsanız, play down fiilini (bir şeyi olduğundan önemsiz göstermek) daha önce hiç görmemiş olsanız bile anlayabilirsiniz.
Bu derste ele alınan temel anlamlar
| Edat | Temel fikirler |
|---|---|
| up | tamamlanma ve nihai sonuç; artma ve birikme; ortaya çıkma, yüzeye çıkma |
| out | çıkarma ya da dışarıda bırakma; uzama ya da genişleme; açık hâle getirme; belirgin olma |
| off | ayrılma ya da bırakıp gitme; yavaş yavaş durma; başlama; bir sonuca ulaşma |
| down | güç ya da boyut olarak azalma; bulma ya da sıkıca sabitleme; bir konumdan ayrılma |
| over | bir kişiden ya da taraftan diğerine geçme; bir şeyin üzerinden bakma ya da düşünme; geçip gitme; taşma |
2Up: tamamlanma, birikme ve ortaya çıkma
Up çoğu zaman bir eylemin sonuna ya da nihai sonucuna ulaştığını gösterir: finish up, end up, sum up. Bir şeyin yavaş yavaş büyüdüğünü ya da biriktiğini de anlatabilir: build up, drum up. Bir şeyin ortaya çıktığını ya da yüzeye çıktığını da anlatabilir: crop up, own up (gerçeği ortaya çıkarmak, itiraf etmek).
| Fiil | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| finish up | sonunda bir yerde ya da durumda bulunmak | We finished up in a tiny café by the harbour. |
| end up | kendinizi planlamadığınız bir durumda bulmak | He studied law but ended up working as a chef. |
| sum up | kısa bir özet vermek; tipik özelliği yansıtmak | That photo really sums up the spirit of the festival. |
| build up | yavaş yavaş artmak | Pressure had been building up for weeks before the strike. |
| drum up | destek ya da ilgi toplamak için çok uğraşmak | The volunteers are trying to drum up support for the new library. |
| free up | zaman, yer ya da para açmak, kullanılabilir hâle getirmek | Moving the meeting online freed up two hours of my afternoon. |
| crop up | beklenmedik bir şekilde ortaya çıkmak ya da olmak | Something urgent has cropped up, so I'll be late. |
| own up (to) | yanlış bir şey yaptığınızı itiraf etmek | Nobody owned up to breaking the printer. |
- ✓
If you don't plan your route, you'll end up going round in circles.
- ✓
To sum up, the evidence supports the original theory.
- ✓
Problems tend to crop up just before a deadline.
- ✓
She eventually owned up to forgetting her sister's birthday.
3Out: çıkarma, genişleme ve açık hâle getirme
Out çoğu zaman 'bir şeyi ya da birini bir gruptan çıkarmak' anlamına gelir: rule out, opt out, single out, phase out. 'Yayılmak ya da genişlemek' anlamına gelebilir: branch out, map out. 'Bir şeyi açık hâle getirmek ya da çözmek' anlamına gelebilir: spell out, iron out. 'Görünür olmak ya da diğerlerinden farklı olmak' anlamına da gelebilir: stand out. Son olarak pan out, bir durumun sonunda nasıl geliştiğini anlatır.
| Fiil | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| rule out | bir şeyin imkânsız ya da uygunsuz olduğuna karar vermek, olasılık dışı bırakmak | Doctors have ruled out a serious injury. |
| phase out | bir şeyi kullanmayı yavaş yavaş bırakmak, aşamalı olarak kaldırmak | Petrol cars will be phased out over the next decade. |
| opt out (of) | katılmamayı seçmek | You can opt out of the marketing emails at any time. |
| single out | özel ilgi için bir gruptan bir kişiyi ya da şeyi seçmek | The judges singled out her design for special praise. |
| branch out | yeni bir şey yapmaya başlamak, alanını genişletmek | The bakery has branched out into vegan cakes. |
| map out | bir şeyi ayrıntılı olarak planlamak | We spent the morning mapping out the project timeline. |
| spell out | bir şeyi çok açık ve ayrıntılı olarak anlatmak | The contract spells out exactly what happens if you cancel. |
| iron out | küçük sorunları ya da anlaşmazlıkları çözmek | There are still a few details to iron out before the launch. |
| stand out | çok dikkat çekmek ya da diğerlerinden daha iyi olmak | Her application really stood out from the rest. |
| pan out | belli bir şekilde gelişmek ya da sonuçlanmak | Let's see how things pan out before we book anything. |
- ✓
Police have not ruled out the possibility that the fire was started deliberately.
- ✓
Plastic straws were phased out in many countries.
- ✓
Do I really have to spell it out for you? We need the report by Monday!
- ✓
The trip didn't pan out quite as we'd expected, but we enjoyed it anyway.
4Off: ayrılma, sönme ve başarma
Off çoğu zaman 'bir şeyden ayrılmak' anlamına gelir: lay off (işçileri bir şirketten ayırmak, işten çıkarmak), ward off (bir şeyi uzak tutmak). Ayrıca 'durana kadar yavaş yavaş azalmak' anlamına da gelir: wear off, tail off, cool off, doze off (bilinç yavaş yavaş kaybolur). Şaşırtıcı ama off 'başlamak' (kick off) ve 'bir sonuca ulaşmak' (pay off) anlamlarına da gelebilir. Show off ise 'bir şeyi başkalarına sergilemek' fikrinden gelir.
| Fiil | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| cool off | sakinleşmek ya da serinlemek | Let's take a break and give everyone time to cool off. |
| wear off | yavaş yavaş geçmek (bir etki ya da duygu) | The painkillers wore off in the middle of the night. |
| tail off | yavaş yavaş azalmak ya da zayıflamak | Sales usually tail off after Christmas. |
| doze off | istemeden uyuyakalmak, içi geçmek | I dozed off halfway through the documentary. |
| lay off | yeterince iş olmadığı için birini işten çıkarmak | The factory laid off 200 workers last year. |
| ward off | kendini bir şeyden korumak, bir şeyi uzak tutmak | Some people take vitamin C to ward off colds. |
| kick off | başlamak (bir maç, bir etkinlik, bir tartışma) | The festival kicks off with a concert on Friday night. |
| pay off | emek verdikten sonra başarılı olmak, karşılığını vermek | All those hours of practice finally paid off. |
| show off | sahip olduklarınızla ya da yapabildiklerinizle insanları etkilemeye çalışmak, hava atmak | He's always showing off about his new phone. |
- ✓
The novelty of working from home soon wore off.
- ✓
Shall we kick off the meeting with a quick update from each team?
- ✓
Her risky decision to change careers really paid off.
- ✓
After a long swim, we cooled off in the shade.
5Down: azaltma, bulma ve geri çekilme
Down çoğu zaman 'boyut, güç ya da önem bakımından azalmak' anlamına gelir: wind down, play down, water down, die down, narrow down. 'Bir şeyi bulup bir yere sabitlemek' anlamına da gelebilir: track down. Boil down to 'özüne indirgenmek' demektir. Son olarak down 'yüksek bir konumdan ayrılmak' anlamına gelebilir: step down, back down (ısrar etmekten vazgeçmek).
| Fiil | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| wind down | gevşemek, dinlenmek; ya da bir şeyi yavaş yavaş sona erdirmek | I like to wind down with a book before bed. |
| play down | bir şeyi olduğundan önemsiz göstermek | The government tried to play down the problem. |
| water down | bir planı ya da açıklamayı sulandırmak, zayıflatmak | The final agreement was watered down to please everyone. |
| die down | sessizleşmek ya da zayıflamak, dinmek | We waited for the wind to die down before setting sail. |
| narrow down | seçeneklerin sayısını azaltmak, daraltmak | We've narrowed it down to three possible venues. |
| track down | uzun bir aramadan sonra bulmak | I finally tracked down a copy of the book in a second-hand shop. |
| boil down to | ana ya da temel nokta olarak ... olmak, ...e dayanmak | In the end, the argument boils down to money. |
| step down | önemli bir görevden ya da konumdan ayrılmak, istifa etmek | The chairman stepped down after fifteen years. |
| back down | ısrar etmekten vazgeçmek, kazanamayacağınızı kabul etmek | Neither side was willing to back down. |
- ✓
Once the applause had died down, the speaker continued.
- ✓
Scientists have narrowed down the search to a small area of the ocean floor.
- ✓
The company is winding down its operations in Europe.
- ✓
He played down his role in the rescue, but everyone knew he was a hero.
6Over: karşıya geçme, baştan sona bakma, geçip gitme
Over çoğu zaman 'bir kişiden ya da taraftan diğerine geçmek' anlamına gelir: hand over, win over (birini kendi tarafınıza çekmek). 'Bir şeyin tamamının üzerinden bakmak ya da düşünmek' anlamına gelebilir: mull over, pore over; ya da 'derine inmeden yüzeyin üzerinden hızla geçmek': gloss over. 'Geçip gitmek' anlamına gelebilir: blow over, tide over (birinin zor bir dönemi atlatmasına yardım etmek). 'Kenardan taşmak' anlamına da gelebilir: boil over, spill over.
| Fiil | Anlam | Örnek |
|---|---|---|
| hand over | kontrolü ya da sorumluluğu birine devretmek | The outgoing manager handed over to her deputy on Friday. |
| win over | birini sizi desteklemeye ikna etmek, kazanmak | Her speech won over even the most sceptical members of the audience. |
| mull over | bir şey hakkında uzun süre dikkatle düşünmek | I need a few days to mull it over. |
| pore over | bir şeyi çok dikkatle incelemek ya da okumak | She spent hours poring over old maps of the city. |
| gloss over | bir sorun hakkında ayrıntılı konuşmaktan kaçınmak, üstünkörü geçmek | The report glosses over the costs of the project. |
| blow over | ciddi bir sonuç doğurmadan geçip gitmek (bir fırtına, bir tartışma) | Don't worry, the argument will soon blow over. |
| tide (sb) over | birinin kısa ve zor bir dönemi atlatmasına yardım etmek | Can you lend me twenty pounds to tide me over until payday? |
| spill over | başka bir alana ya da duruma yayılmak, sıçramak | Stress at work can easily spill over into family life. |
| boil over | (öfke ya da bir durum) kontrolden çıkmak | Tensions finally boiled over at the end of the meeting. |
- ✓
The keys will be handed over to the new owners on Monday.
- ✓
The students pored over the exam results, looking for their names.
- ✓
It's best not to gloss over mistakes — talk about them openly.
- ✓
The storm blew over during the night, and the morning was calm.
7Aynı fiil, farklı edat
Edatların anlamını hissetmenin en iyi yollarından biri, aynı fiili farklı edatlarla karşılaştırmaktır. Fiil temel fikri verir; edat ise yönü ya da sonucu verir. Aşağıdaki çiftler ileri düzey öğrenciler tarafından sık karıştırılır.
| Fiil + edat | Anlam |
|---|---|
| wear off / wear out / wear down | bir etki geçer / bir şey bozulana kadar kullanılır, eskir / sürekli baskıyla birini yormak ya da yıpratmak |
| cool off / cool down | ikisi de sakinleşmek ya da serinlemek anlamına gelebilir; cool off çoğu zaman tazelenmek için mola vermeyi çağrıştırır |
| play down / play up | önemsiz göstermek / önemli göstermek |
| rule out / rule on | bir olasılığı dışarıda bırakmak / bir konuda resmî karar vermek (bir mahkeme) |
| hand over / hand out | kontrolü bir kişiye devretmek / bir şeyleri birçok kişiye dağıtmak |
| sum up / add up | özetlemek / toplamı hesaplamak; mantıklı gelmek |
| step down / step in | bir görevden ayrılmak / yardım etmek için işe karışmak, devreye girmek |
- ✓
The effect of the coffee wore off after an hour.
- ✓
These trainers are completely worn out.
- ✓
The constant noise was wearing us down.
- ✓
When the referee was injured, a fan with a referee's licence stepped in.
8Dil bilgisi: nesneler, sözcük sırası ve üç parçalı fiiller
B2 kurallarını hatırlayın: bazı öbek fiiller nesne almaz (crop up, doze off), bazıları edattan önce ya da sonra gelebilen bir nesne alır (rule out the idea / rule the idea out) ve zamir olan bir nesne fiil ile edatın arasına girmek zorundadır (rule it out, ✗ rule out it). Üç parçalı fiillerde nesne sonda kalır (own up to the mistake, boil down to money).
| Tür | Bu dersteki fiiller |
|---|---|
| nesnesiz | crop up, end up, stand out, pan out, doze off, tail off, die down, step down, back down, blow over, boil over |
| nesneli, ayrılabilen | rule out, phase out, spell out, iron out, lay off, play down, water down, narrow down, track down, hand over, win over, mull over, free up, drum up, tide (sb) over |
| nesne yalnızca edattan sonra | gloss over, pore over |
| üç parçalı | own up to, boil down to, opt out of |
- ✓
That option is too expensive, so we've ruled it out.
- ✓
The police tracked them down within a week.
- ✗
He ruled out it immediately.
Zamir fiil ile edatın arasına girer → ruled it out.
- ✗
She glossed the problem over.
Gloss over ve pore over edatlı fiillerdir (prepositional verbs): nesne over'dan sonra gelir → glossed over the problem.
9Üslup: resmî ve gündelik
Bu fiillerin bazıları nötrdür ve gazetelerde, raporlarda ve iş e-postalarında görülür: rule out, phase out, opt out, map out, step down, hand over. Diğerleri daha gündeliktir ve sohbete aittir: crop up, doze off, show off, pan out, tide over. Çok resmî ya da akademik yazıda bazen Latince kökenli tek sözcüklük bir fiil tercih edilir.
| Öbek fiil (gündelik / nötr) | Resmî karşılığı |
|---|---|
| rule out a possibility | exclude / eliminate a possibility |
| phase out a product | discontinue a product gradually |
| play down a problem | minimise / downplay a problem |
| iron out difficulties | resolve difficulties |
| something cropped up | an issue arose |
| the effect wore off | the effect diminished |
| sales tailed off | sales declined |
| the chairman stepped down | the chairman resigned |
| map out a plan | outline a plan |
- ✓
Informal: Sorry, something's cropped up at work — can we meet tomorrow?
- ✓
Formal: Unfortunately, an urgent matter has arisen and I must postpone our meeting.
- ✓
Informal: I nearly dozed off in the lecture.
- ✓
Neutral (news): The minister has stepped down following the report.
10İleri düzey öğrencilerin tipik hataları
Türkçede öbek fiil yoktur: İngilizcede edatın verdiği anlamı Türkçede çoğu zaman ayrı ve tek bir fiil verir (rule out = olasılık dışı bırakmak, lay off = işten çıkarmak). Bu yüzden Türk öğrenciler öbek fiillerden kaçınmaya, yanlış edatı seçmeye ya da İngilizcenin gerektirmediği bir yerde edat eklemeye eğilimlidir. Diğerleri ise birbirine benzeyen fiilleri karıştırır ya da zamiri yanlış yere koyar.