1Vurgu yapmanın yolları: kısa bir tekrar
Konuşmada vurgu yapmanın en basit yolu vurgu ve tonlamadır: I LOVED that film. Yazıda ise bunun yerine dil bilgisine ve sözcük bilgisine ihtiyaç duyarız. B2 düzeyinde birkaç araç öğrendiniz: pekiştiriciler (really, absolutely, so, such), yardımcı fiillerle kısa cevaplar (Yes, I do) ve temel it-cleft yapısı (It was Sam who called). C1 düzeyinde daha hassas teknikler ekliyorsunuz. Bu sayfa vurgulayıcı do'ya ve öne almaya odaklanıyor; devrik yapıların (inversion) ve cleft cümlelerin kendi sayfaları var.
| Teknik | Örnek |
|---|---|
| Pekiştiriciler (B2 tekrarı) | The view was absolutely stunning. |
| so / such (B2 tekrarı) | It was such a relief to get home. |
| Vurgulayıcı do | I do understand your concerns. |
| Vurgulu yardımcı fiil | I have finished — look! |
| Nesneyi öne alma | That I really can't believe. |
| Sıfat + as / though | Tired as she was, she kept working. |
| Vurgu sözcükleri | There's no excuse whatsoever. |
2Vurgulayıcı do, does, did
Present simple ya da past simple zamanındaki olumlu bir cümlede normalde yardımcı fiil bulunmaz: I like it. She works hard. We enjoyed it. Vurgu eklemek için, tıpkı soru ve olumsuz cümlelerde yaptığımız gibi, ana fiilden önce do, does ya da did koyabiliriz. Bu durumda ana fiil yalın hâline döner. Konuşmada yardımcı fiil güçlü biçimde vurgulanır: I DO like it. Türkçede aynı etkiyi çoğu zaman "gerçekten", "cidden" gibi sözcüklerle ya da vurgulu bir tonlamayla veririz: "Yeni saç kesimini gerçekten beğendim!"
| Nötr | Vurgulu |
|---|---|
| I like your new haircut. | I do like your new haircut! |
| She works hard. | She does work hard. |
| We enjoyed the concert. | We did enjoy the concert. |
| He looks tired. | He does look tired, doesn't he? |
Vurgulayıcı do yalnızca present simple ya da past simple zamanındaki olumlu cümlelerde kullanılır. Fiil öbeğinde zaten bir yardımcı fiil ya da kip fiili (have, be, will, can, should) varsa onun yerine o yardımcı fiili vurgularız. Be fiilinde ise be'nin kendisini vurgularız: She IS clever (She does be clever değil).
3Vurgulayıcı do'nun kullanımları
Vurgulayıcı do, bir cümleyi sadece "daha güçlü" yapmakla kalmaz. Genellikle bir şeye tepki verir: bir şüpheye, yanlış bir düşünceye, olumsuz bir yoruma ya da bir beklentiye. Bu işlevleri bilmek, onu rastgele değil doğal bir şekilde kullanmanıza yardım eder.
| İşlev | Örnek |
|---|---|
| Yanlış bir düşünceye itiraz etmek | You never help! — That's not fair. I do help — I cooked dinner yesterday. |
| Beklenen bir şeyi doğrulamak | I said the bus would be late, and it did arrive twenty minutes late. |
| Ödünleme: "ama"dan önce bir noktayı kabul etmek | I do see your point, but I still think we should wait. |
| Güçlü duygu | I do wish you'd told me earlier. |
| Olumsuz bir şeyle karşıtlık | I don't eat meat, but I do eat fish. |
| Kibar, sıcak ısrar (emir kipi) | Do sit down. Do help yourself to biscuits. |
Emir kipiyle kullanımı kibar İngiliz İngilizcesine özgüdür: Do come in! Do have another piece of cake. Do let me know if you need anything. Kulağa buyurgan değil, samimi ve misafirperver gelir; Türkçedeki "Buyurun, lütfen içeri girin!" gibi. Uyarılarda Do be careful, sadece Be careful demekten daha şefkatli gelir. Olumsuz emir kipinde ise yalnızca don't'u vurgulayın: DON'T touch that — it's hot!
- ✓
I know the instructions look complicated, but they do make sense once you start.
- ✓
The medicine does have some side effects, so read the leaflet carefully.
- ✓
She did apologise in the end, which I appreciated.
- ✓
Do take a seat — the manager will be with you in a moment.
- ✗
I do am interested in the job.
Be fiilinde be'nin kendisini vurgulayın: I AM interested in the job.
4Diğer yardımcı fiilleri vurgulama
Fiil öbeğinde zaten bir yardımcı fiil (have, be, will) ya da kip fiili (can, must, should, would) varsa do eklemeyiz. Bunun yerine yardımcı fiilin kısaltılmamış tam biçimini kullanır ve konuşmada onu vurgularız. Yazıda tam biçim zaten vurguyu gösterir: I have finished, I've finished'ten daha güçlüdür. Bazen really, certainly ya da indeed de ekleriz.
| Kısaltılmış / nötr | Vurgulu |
|---|---|
| I've finished my homework. | I have finished my homework! You can check. |
| She's coming tonight. | She is coming — she promised. |
| I'll call you, don't worry. | I will call you, I promise. |
| You can do it. | You can do it — I believe in you. |
| It's important to rest. | It is important to rest, especially before an exam. |
5Nesneleri ve tümleçleri öne alma
Öne alma (fronting), cümlede genellikle fiilden sonra gelen bir öğeyi (nesne, tümleç, zarf tümleci) en başa taşımaktır. Bu, ona ek bir önem kazandırır ve çoğu zaman onu az önce söylenene bağlar ya da başka bir şeyle karşılaştırır. Olumsuz devrik yapıdan farklı olarak, sıradan öne alma özne ile fiilin sırasını değiştirmez: This I can't accept (This can't I accept değil). Türkçede söz dizimi serbesttir ve vurgulanan öğe genellikle yüklemin hemen önüne gelir; İngilizcede ise vurgulanan öğe cümlenin başına geçer, geri kalan sıra ise değişmez.
| Normal sıra | Öne alınmış |
|---|---|
| I can't accept this. | This I can't accept. |
| I don't believe that for a moment. | That I don't believe for a moment. |
| I liked some of the songs; I found others boring. | Some of the songs I liked; others I found boring. |
| The evening was a great success. | A great success the evening certainly was. |
| I had never seen such a crowd. | Such a crowd I had never seen. |
Öne alma özellikle karşıtlık için, yani iki şey paralel cümleciklerde karşılaştırıldığında çok doğaldır: His novels I enjoy; his poetry I find difficult. Bir önceki cümledeki konuyu devralmak için de kullanılır: We've been asked to cut costs by 30 per cent. That we simply cannot do. Konuşmada öne alınan öğeden sonra çoğu zaman kısa bir duraklama olur.
- ✓
Maths I could always manage; chemistry I never really understood.
- ✓
What he did next nobody could have predicted.
- ✓
The first part of the exam was easy. The second part I found much harder.
- ✗
This can't I accept.
Nesneyi öne almak devrik yapıya yol açmaz: This I can't accept.
6Strange as it seems: sıfat + as / though
Çok zarif bir C1 kalıbı, bir sıfatı, zarfı ya da fiili cümleciğin başına koyar ve ardından as ya da though getirir. Although gibi ödünleme anlamı taşır: Strange as it seems = Although it seems strange. Türkçedeki "Ne kadar garip görünse de", "Yorgun olmasına rağmen" yapılarına karşılık gelir. Ana cümlecik bize şaşırtıcı ya da karşıt bir şey söyler. Öne alınan sözcük tanımlık (article) almaz; bu kalıp gazetecilikte, kompozisyonlarda ve öykülerde yaygındır.
| Although ile | Öne alınmış kalıp |
|---|---|
| Although it may seem strange, it's true. | Strange as it may seem, it's true. |
| Although she was tired, she kept working. | Tired as she was, she kept working. |
| Although the task was difficult, we finished it. | Difficult though the task was, we finished it. |
| Although he tried hard, he couldn't open the jar. | Hard as he tried, he couldn't open the jar. |
İki kalıplaşmış çeşitlemeyi öğrenmeye değer. Much as + cümlecik "… çok … olsa da" anlamına gelir: Much as I'd love to come, I'm working that evening. Try as + özne + might / may "biri ne kadar uğraşsa da" demektir: Try as I might, I couldn't remember her name. Konuşmada yaygın olan As strange as it may seem biçimini de duyabilirsiniz; ilk as'in olmadığı biçim daha resmîdir.
- ✓
Surprising as it may sound, octopuses have three hearts.
- ✓
Much as I admire her work, I don't agree with her conclusions.
- ✓
Try as they might, the rescuers couldn't reach the village before dark.
- ✓
Exhausted though they were, the volunteers stayed to tidy up.
- ✗
As tired as she was, but she kept working.
But eklemeyin: as'li cümlecik zaten karşıtlığı gösterir. Şöyle deyin: Tired as she was, she kept working.
7Fiil öbeklerini ve zarf tümleçlerini öne alma
Daha edebî ya da vurgulu bir üslupta bütün bir fiil öbeği öne alınabilir; özellikle söz verilen ya da beklenen bir şeyin gerçekten olduğunu doğrulamak için. Bu kalıp önceki cümlecikteki düşünceyi tekrarlar ve bir yardımcı fiille biter: He said he would finish the marathon, and finish it he did. Sahneyi kurmak için zaman, yer ve biçim zarf tümleçlerini de öne alabiliriz; bu, haberlerde ve öykü anlatımında çok yaygındır.
| Tür | Örnek |
|---|---|
| Fiil öbeği + yardımcı fiil | She promised to pass the exam, and pass it she did. |
| Fiil öbeği + kip fiili | We wanted to win, and win we would. |
| Zaman zarf tümleci | For years the building stood empty. |
| Biçim zarf tümleci | Slowly and carefully, the surgeon removed the splinter. |
| Yer + ana fiilin devrik olması | At the top of the hill stood a tiny chapel. |
8Diğer vurgu araçları
Bazı sözcük ve öbekler cümlenin belirli bir bölümüne vurgu katar. Hem konuşmada hem yazıda işe yararlar ve very ile really'yi sürekli tekrarlamak yerine doğal konuşmanıza yardım ederler. Her birinin kendi dil bilgisi vardır.
| Araç | Örnek |
|---|---|
| the very + isim (tam o / en uç) | That's the very book I was looking for! |
| soru sözcüklerinden sonra on earth / ever | What on earth happened here? How ever did you manage it? |
| olumsuzluklardan sonra at all / whatsoever | There's no evidence whatsoever. I don't mind at all. |
| dönüşlü zamir (o kişi, başkası değil) | The head teacher herself came to congratulate us. |
| by far / easily + en üstünlük | It's by far the best café in town. |
| not in the least / not a bit | I'm not in the least surprised. |
| such / so + sonuç | It was such a good film that I saw it twice. |
- ✓
The minister himself answered the students' questions.
- ✓
Why on earth did you leave your phone on the train?
- ✓
She had no intention whatsoever of giving up.
- ✓
At the very end of the film, everything finally made sense.
9Üslup: resmî ve gündelik
Vurgulayıcı do, vurgulu yardımcı fiiller, on earth ve the very günlük konuşmada yaygındır. Do + emir kipi (Do come in) kibar ve biraz resmîdir; ev sahiplerine ve resepsiyon görevlilerine özgüdür. Öne alınmış nesneler hem konuşmada hem yazıda görülür, özellikle karşıtlık için. Sıfat + as / though kalıbı, Much as… ve Try as I might… resmî ya da edebîdir; kompozisyonlarda, eleştirilerde ve makalelerde mükemmel durur. Fiil öbeğini öne alma (and finish it he did) edebîdir ve sohbette nadirdir.
| Gündelik / sözlü | Resmî / yazılı |
|---|---|
| I really do like it! | I do appreciate your efforts. |
| It sounds weird, but it's true. | Strange as it may seem, it is true. |
| I'd love to come, but I can't. | Much as I would like to attend, I am unable to. |
| I tried really hard but couldn't do it. | Try as I might, I was unable to complete it. |
| What on earth is that? | What exactly is the purpose of this proposal? |
10İleri düzey öğrencilerin tipik hataları
Türkçede vurgu için serbest söz dizimi ve "de/da", "ki", "işte" gibi sözcükler kullanılır; bu yüzden öğrenciler sözcükleri başa taşıyıp sonra bir zamirle tekrarlayabilir ya da gerekmeyen yerde devrik yapı kurabilir. Vurgulayıcı do ile ilgili başlıca hatalar ana fiilde -s ya da -ed'i bırakmak ve do'yu be ile ya da başka bir yardımcı fiille kullanmaktır. As kalıbında ise Türkçedeki "-masına rağmen…, ama…" alışkanlığıyla öğrenciler çoğu zaman although ya da but ekler.