Eenglish-tests.com
C1

Eksiltme ve yerine koyma (Ellipsis and substitution)

Akıcı konuşanlar, dinleyicinin zaten bildiği sözcükleri nadiren tekrarlar. Bunun yerine ya sözcükleri tamamen atarlar (ellipsis, eksiltme) ya da onların yerine so, not, one veya do gibi kısa bir sözcük koyarlar (substitution, yerine koyma). 'Will the train be late?' 'I hope not.' 'Can you drive?' 'No, but my brother can.' 'Would you like to come?' 'I'd love to.' Bu küçük araçlar konuşmayı doğal, yazıyı ise bağlantılı ve akıcı gösterir; bunlardan kaçınmak, konuşanın başka bir dilden çeviri yaptığının en belirgin işaretlerinden biridir. Bu derste yardımcı fiillerin, to'nun, so, not, one, ones ve do so'nun daha uzun öbeklerin yerini nasıl tuttuğunu, gündelik cümlelerin başında eksiltmenin nasıl işlediğini, seçimin üsluba göre nasıl değiştiğini ve ileri düzey öğrencilerin hâlâ hangi hataları yaptığını öğreneceksiniz.

1Eksiltme ve yerine koyma nedir?

İki araç da aynı amaçla vardır: anlam bağlamdan kolayca anlaşılabiliyorsa tekrardan kaçınmak. Eksiltmede sözcükler basitçe atılır ve dinleyici boşluğu zihninde doldurur. Yerine koymada ise kısa bir "yerine geçen sözcük" (pro-form) daha uzun bir öbeğin yerini alır. İkisi çoğu zaman aynı konuşmada birlikte kullanılır.

Tam biçim (tekrarlı)Doğal biçim
I can't swim, but my sister can swim.I can't swim, but my sister can. (eksiltme)
'Is it going to rain?' 'I think it is going to rain.''Is it going to rain?' 'I think so.' (yerine koyma)
I don't need a new phone, but Sam needs a new phone.I don't need a new phone, but Sam needs one. (yerine koyma)
'Would you like to join us?' 'I'd love to join you.''Would you like to join us?' 'I'd love to.' (eksiltme)

Temel bilgileri daha alt düzeylerde zaten gördünüz: kısa cevaplar (Yes, I have. No, she isn't.), question tag'ler (onay soruları) ve so ile neither kullanarak katılma (So do I. Neither have we.). Bunların hepsi eksiltmenin biçimleridir: yardımcı fiil kalır, fiil öbeğinin geri kalanı kaybolur. C1 düzeyinde, daha az belirgin durumlar ve konuşma ile yazı dili arasındaki farklar da dahil olmak üzere, bütün sisteme hâkim olmanız gerekir.

2Yardımcı fiillerden ve kip fiillerinden sonra eksiltme

… + auxiliary / modal (the rest of the verb phrase is left out)

Bir fiil öbeği tekrarlandığında yalnızca ilk yardımcı fiili ya da kip fiilini tutar, ondan sonraki her şeyi atarız. Yardımcı fiil yeni cümleciğin zamanına ve öznesine uymalıdır; bu yüzden çoğu zaman ilk cümlecikteki yardımcı fiilden farklıdır. İlk cümlecikte yardımcı fiil yoksa (Present Simple ya da Past Simple) do, does ya da did kullanırız.

  • ✓

    I haven't finished the report yet, but Anna has.

  • ✓

    Most of the team voted for the proposal, although a few didn't.

  • ✓

    She said she would phone the airline, and she did.

  • ✓

    I wasn't expecting the results to be so good, but my supervisor was.

  • ✓

    We can't guarantee delivery by Friday, but we will if we possibly can.

  • ✓

    'You should apply for that scholarship.' 'I know I should.'

Perfect ve continuous biçimlerde birden fazla yardımcı fiil tutabiliriz. İki biçim de doğrudur; iki yardımcı fiil tutmak biraz daha vurgulu ya da daha kesindir.

SoruOlası cevaplar
Has the parcel arrived?It may have. / It may have done. (İngiliz İngilizcesi)
Has she been told about the change?She should have been. / She should have.
Will the work be finished by June?It should be. / It should.

3To'yu korumak: I'd like to, I didn't mean to

verb + to (the infinitive after to is left out)

Bir to'lu mastar daha önce söylenmişse fiili atabiliriz, ama to sözcüğünü genellikle koruruz. Bu, want, would like, would love, hope, try, mean, need, have, ought, used, be able, be going ve benzeri fiillerden sonra çok yaygındır. To olmadan cümle İngilizcede eksik gibi durur; oysa Türkçede "Çok isterdim ama…" ya da "İstemiyorsan yapma" demek tamamen normaldir.

  • ✓

    'Are you coming to the leaving party?' 'I'd love to, but I'm working that evening.'

  • ✓

    You don't have to give a speech if you don't want to.

  • ✓

    'You've deleted the whole file!' 'Sorry — I didn't mean to.'

  • ✓

    I wanted to study medicine, but my grades weren't high enough for me to be able to.

  • ✓

    She doesn't play the violin much now, but she used to.

  • ✓

    'Have you booked the tickets?' 'No, but I'm going to this evening.'

Atılan fiil be ise ya da fiil perfect biçimindeyse to'dan sonra be ya da have'i koruruz: 'Is she qualified?' 'She claims to be.' 'Did he check the figures?' 'He was supposed to have.' Burada be'yi atmak cümleyi dil bilgisi açısından yanlış yapar.

4So ve not ile yerine koyma: I hope so, I'm afraid not

Bazı düşünme ve söyleme fiillerinden sonra that'li bir cümleciğin tamamının yerine so (olumlu) ya da not (olumsuz) koyarız. 'Will the flight be on time?' 'I think so.' cümlesi "Uçağın zamanında olacağını düşünüyorum" anlamına gelir. Bu, konuşma dilindeki en sık kalıplardan biridir. Türkçedeki "Sanırım öyle", "Umarım öyledir", "Korkarım öyle" ifadelerine benzer.

So ve not ile kullanılan fiiller

OlumluOlumsuz
I think so.I don't think so. (I think not resmîdir)
I expect so.I don't expect so. / I expect not.
I suppose so.I don't suppose so. / I suppose not.
I believe so.I don't believe so. / I believe not. (resmî)
I imagine so.I don't imagine so. / I imagine not.
I hope so.I hope not. (asla I don't hope so değil)
I'm afraid so.I'm afraid not. (asla I'm not afraid so değil)
It seems / appears so.It seems / appears not.

Think, expect, suppose, believe ve imagine ile olumsuz hâl normalde don't + fiil + so ile yapılır; not'lu biçim daha resmî ya da eski modadır. Hope ve be afraid ile yalnızca not'lu biçim mümkündür. I'm afraid so ve I'm afraid not, kötü bir haberi kibarca vermenin yollarıdır: 'Is the museum closed today?' 'I'm afraid so.' (Evet, ne yazık ki.)

  • ✓

    'Will we need our passports?' 'I imagine so — it's an international flight.'

  • ✓

    'Is the shop open on bank holidays?' 'I don't think so.'

  • ✓

    'Do we have to resubmit the whole application?' 'I'm afraid so.'

  • ✓

    'Will the storm cause any damage?' 'Let's hope not.'

  • ✓

    'Has the decision been made yet?' 'It appears not.'

5So ve not'un kullanılamadığı yerler

Her düşünme fiili so almaz. Know, be sure, be certain ve agree ile ya fiili tek başına kullanır ya da yardımcı fiilli kısa bir cümlecik tekrarlarız. Bunlardan sonra so kullanmak ileri düzeyde bile tipik bir hatadır.

YanlışDoğru
'The deadline's tomorrow.' 'I know so.''The deadline's tomorrow.' 'I know.' / 'I know it is.'
'Will she pass?' 'I'm sure so.''Will she pass?' 'I'm sure she will.'
'Is he right?' 'I agree so.''Is he right?' 'I agree.' / 'I think so.'

So, işitme ve görünme fiilleriyle kısa bir cevabın başına da gelebilir. Bu kalıp, bilginin sizin için yeni olmadığını ya da size söylenen bir şeyi aktardığınızı gösterir ("Öyle duydum", "Öyle görünüyor"): 'The new manager starts on Monday.' 'So I hear.' / 'So I've been told.' / 'So it seems.'

6İsimlerin yerine koyma: one ve ones

Sayılabilen bir ismi tekrarlamamak için onun yerine one (tekil) ya da ones (çoğul) koyarız. One/ones genellikle bir sıfattan, the, this/that, which, each, every ya da another'dan sonra gelir veya bir ilgi cümleciğinden ya da edat öbeğinden önce gelir. Anlam "a/an + isim" olduğunda yalnızca one yeterlidir. Türkçede bu durumda isim çoğu zaman atılır ya da "-ini, -si" gibi eklerle karşılanır ("Daha büyüğü var mı?"), İngilizcede ise one/ones gerekir.

  • ✓

    These trainers are too small. Have you got any bigger ones?

  • ✓

    My laptop is much slower than the one you bought last year.

  • ✓

    'Which flat did you choose?' 'The one with the balcony.'

  • ✓

    I left my umbrella on the bus, so I'll have to buy one.

  • ✓

    Of all the proposals we received, this one is the most realistic.

One/ones ne zaman kullanılmaz

KuralÖrnek
Sayılamayan isimlerle kullanılmaz: ismi atmanız yeterlidir.I prefer brown bread to white. (white one değil)
Bir sayıdan sonra kullanılmaz: yalnızca sayıyı kullanın.I needed some apples, so I bought three. (three ones değil)
Belirsiz çoğul için kullanılmaz: some ya da any kullanın.I've run out of pens. Can you lend me some? (ones değil)
İyelikten sonra genellikle kullanılmaz: mine, yours, Anna's kullanın.This isn't my coat — it's Anna's. (Anna's one değil)

7Fiil öbeklerinin yerine koyma: do so, do it, do that

Bir fiil öbeğinin yerine do so, do it ya da do that konabilir. Anlamları yakındır ama üslup ve odak bakımından farklıdırlar. Do so nötr ile resmî arasındadır; raporlarda, talimatlarda ve akademik yazılarda standart seçimdir. Do it ve do that daha çok konuşma diline aittir; do that çoğu zaman vurgu ya da karşıtlık katar ve ikisi de genellikle bilinçli, belirli bir eylemi anlatır.

  • ✓

    The minister promised to publish the report, and she did so the following week.

  • ✓

    Passengers who wish to change their booking may do so online.

  • ✓

    Applicants are advised to apply early, and those who do so will receive a reply within ten days.

  • ✓

    'Someone needs to tell him the news.' 'I'll do it.'

  • ✓

    'He just walked out of the meeting.' 'Why did he do that?'

Do so normalde durumların değil, eylemlerin yerini alır. 'She knows the answer and I do so too' diyemeyiz; bunun yerine yardımcı fiil kullanırız: She knows the answer, and so do I / and I do too.

8Konuşmada ve yazıda eksiltme

Gündelik sohbette cümlenin başındaki sözcükleri sık sık atarız: özneyi, yardımcı fiili ya da ikisini birden, bazen de tanımlığı (article). Bu "durumsal eksiltme" yalnızca eksik sözcükler açıkça anlaşılıyorsa mümkündür. Sohbetlere, kısa mesajlara ve arkadaşlar arasındaki e-postalara özgüdür, ama resmî yazıda kaçınılmalıdır. Türkçede özne zaten sık sık düşer, bu yüzden bu tür eksiltme size doğal gelebilir; ama İngilizcede yalnızca gündelik dilde kabul edilir.

Gündelik (eksiltmeli)Tam biçim
Sounds great!That sounds great!
Seen Tom anywhere?Have you seen Tom anywhere?
Want a lift to the station?Do you want a lift to the station?
Don't know, sorry.I don't know, sorry.
Coming?Are you coming?
Told you so!I told you so!

Yazı dilinde farklı türden, cümle içi bir eksiltme kullanılır. İki cümlecik and, but ya da or ile bağlandığında tekrarlanan özne, yardımcı fiil ya da fiil atılabilir. İkinci cümlecikte fiili atmak (buna gapping denir) özellikle resmî ve zarif bir etki yaratır.

  • ✓

    The researchers collected the samples and (they) analysed them in the laboratory.

  • ✓

    Some delegates travelled by train; others, by coach.

  • ✓

    The first group was given written instructions, the second, a short video.

  • ✓

    Someone has borrowed my charger, but I've no idea who.

9Resmî ve gündelik üslup

Eksiltme ve yerine koyma her üslupta görülür, ama hangi aracı seçtiğiniz çoğu zaman metnin ne kadar resmî olduğunu gösterir. Sohbette kısa cevaplar, cümle başı eksiltme ve do it/do that tercih edilir. Resmî yazıda ise do so, if so/if not, gapping ve I believe not gibi not'lu biçimler tercih edilir.

Gündelik / sözlüResmî / yazılı
'Will it be ready?' 'Don't think so.''Will the work be completed on time?' 'I believe not.'
Want to come? If you do, let me know.Do you wish to attend? If so, please complete the form.
She said she'd fix it and she did it.She undertook to resolve the issue and did so promptly.
'Has he paid?' 'He might've done.'It is possible that payment has been made.
Some went by bus, some went by train.Some travelled by bus, others by train.

10İleri düzey öğrencilerin tipik hataları

Eksiltme ve yerine koyma (Ellipsis and substitution): testler

Testler İngilizce: böylece İngilizce pratik yaparsınız.

GameFix the mistake: Ellipsis and substitutionFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bu ders işinize yaradı mı? Bir arkadaşınızla ya da sınıfınızla paylaşın.