1Tanımlayan ve tanımlamayan: temel fikir
B1 seviyesinde tanımlayan sıfat cümleciklerini (defining relative clauses) gördünüz: The woman who lives next door is a vet. Bu cümlecik olmasaydı hangi kadını kastettiğimizi bilemezdik. Tanımlamayan cümlecik ise farklıdır. Kişi ya da şey zaten bellidir; çoğu zaman bir adı ya da bir iyelik sözcüğü vardır (my mum, our flat, London). Cümlecik yalnızca "bu arada" türünden bir ayrıntı ekler. Tanımlamayan bir cümleciği çıkarırsanız cümle yine tamamen anlamlı kalır.
İki tür sıfat cümleciği
| Tanımlayan (defining) | Tanımlamayan (non-defining) |
|---|---|
| hangisi olduğunu söyler | ek bilgi verir |
| virgül yok | çevresinde virgül (ya da parantez/tire) var |
| The man who called was very polite. | Mr Jones, who called this morning, was very polite. |
| that kullanılabilir | that asla kullanılmaz |
| nesne zamiri düşebilir | zamir asla düşmez |
- ✓
My grandmother, who is 92, still goes swimming every week.
92 yaşında tek bir büyükannem var — cümlecik ek bilgidir.
- ✓
Edinburgh, which is the capital of Scotland, hosts a huge arts festival every August.
- ✓
Our new teacher, whose husband is a pilot, has travelled all over the world.
- ✓
We stayed at the Grand Hotel, where my parents had their wedding reception.
2İlgi zamirleri: who, which, whose, where, when
Tanımlamayan cümleciklerde tanımlayan cümleciklerdeki ilgi sözcüklerinin aynısı kullanılır; yalnızca önemli bir istisna vardır: that kullanılamaz. Zamiri, neyi gösterdiğine göre seçin.
| Zamir | Neyi gösterir? | Örnek |
|---|---|---|
| who | insanlar | Lucy, who works in a bank, gave me some advice. |
| whom | nesne konumundaki insanlar (resmî) | Mr Patel, whom I met last year, is now the head teacher. |
| which | eşyalar, hayvanlar, düşünceler | My laptop, which I bought in May, has already broken. |
| whose | sahiplik (insanlar ya da eşyalar) | Sam, whose sister is a singer, got us free tickets. |
| where | yerler | Bath, where I grew up, is famous for its Roman baths. |
| when | zamanlar | In 2019, when we moved to Bristol, I started a new school. |
- ✓
The Eiffel Tower, which was built in 1889, was meant to be temporary.
- ✓
My aunt, who has lived in Spain for years, speaks Spanish fluently.
- ✓
Our neighbours, whose garden is beautiful, won a local prize.
- ✓
I'll never forget last summer, when we camped in the Lake District.
- ✓
Cornwall, where we spend most holidays, has wonderful beaches.
3That kullanılmaz, zamir düşürülmez
Tanımlayan cümleciklerde çoğu zaman who ya da which yerine that kullanabilir, nesne zamirini de tamamen düşürebiliriz (The book I read was great). Tanımlamayan cümlecikte bunların hiçbiri mümkün değildir. Zamir her zaman bulunmalı ve who, whom, which, whose, where ya da when olmalıdır.
- ✓
My phone, which I bought last month, keeps freezing.
- ✗
My phone, that I bought last month, keeps freezing.
Virgülden sonra that gelmez → which.
- ✗
My phone, I bought last month, keeps freezing.
Zamir düşürülemez → which I bought.
- ✓
Emma, who you met at the party, is my cousin.
- ✗
Emma, you met at the party, is my cousin.
→ Emma, who (ya da whom) you met at the party, …
4Virgüller ve konuşmada nasıl gösterildikleri
Yazıda, cümlenin ortasındaki tanımlamayan bir cümlecik iki virgül ister: biri önünde, biri arkasında. Cümlenin sonundaysa önüne yalnızca bir virgül konur. İkinci virgülü unutmak çok sık yapılan bir hatadır. Resmî yazılarda aynı işi tirelerin ya da parantezlerin gördüğünü de görebilirsiniz.
- ✓
Mr Brown, who teaches us chemistry, is retiring this year.
ortada: iki virgül
- ✓
We had lunch with Mr Brown, who teaches us chemistry.
sonda: bir virgül
- ✗
Mr Brown, who teaches us chemistry is retiring this year.
İkinci virgül eksik.
- ✓
The concert (which lasted four hours) was the highlight of the trip.
Parantez de olur
5Bütün bir cümleyi gösteren which
Which sözcüğünün özel bir kullanımı da tek bir ismi değil, önceki düşüncenin tamamını yorumlamaktır. Bu cümlecik her zaman cümlenin sonunda, bir virgülden sonra gelir. Çoğu zaman görüşümüzü ya da bir sonucu anlatır: can sıkıcı, şaşırtıcı, iyi haber vb. Türkçede bunu çoğu zaman "…ve bu…" ya da "…ki bu…" diye söyleriz: "Bir saat geç geldi, bu da herkesi kızdırdı." Burada yalnızca which kullanılabilir — what, that ya da it kullanılamaz.
- ✓
He arrived an hour late, which annoyed everyone.
which = onun geç gelmiş olması
- ✓
She passed all her exams, which was a great relief to her parents.
- ✓
The train was cancelled, which meant we had to take a taxi.
- ✓
It rained all weekend, which is typical of a British bank holiday.
- ✗
They didn't reply to my email, what was rather rude.
→ which was rather rude.
- ✗
He failed his driving test again, it was a shame.
İki cümle yalnızca virgülle birleştirilmiş → which was a shame (ya da nokta: … again. It was a shame).
Yararlı kalıplar
| Kalıp | Örnek |
|---|---|
| which means / meant (that)… | The shop is closed on Mondays, which means we'll have to go tomorrow. |
| which is why… | I missed the bus, which is why I was late. |
| which surprised / annoyed / pleased … | She remembered my birthday, which really pleased me. |
| which was a pity / a shame / a relief | The match was postponed, which was a pity. |
6Virgüller anlamı değiştirir
Bazen aynı sözcükler hem tanımlayan hem de tanımlamayan bir cümlecik oluşturabilir ve virgüller anlamı tamamen değiştirir. Virgül yoksa cümlecik hangisini kastettiğimizi söyler; yani başkalarının da olduğunu düşündürür. Virgül varsa cümlecik yalnızca tek olan hakkında ya da hepsi hakkında ek bilgidir.
| Virgülsüz (tanımlayan) | Virgüllü (tanımlamayan) |
|---|---|
| My sister who lives in Paris is a designer. | My sister, who lives in Paris, is a designer. |
| → Birden fazla kız kardeşim var; Paris'te olanı kastediyorum. | → Tek bir kız kardeşim var ve bu arada, kendisi Paris'te yaşıyor. |
| The students who had revised passed the test. | The students, who had revised, passed the test. |
| → Yalnızca bazı öğrenciler tekrar yapmıştı ve yalnızca onlar geçti. | → Bütün öğrenciler tekrar yapmıştı ve hepsi geçti. |
| The flats which have balconies are more expensive. | The flats, which have balconies, are more expensive. |
| → Yalnızca bazı dairelerin balkonu var. | → Bütün dairelerin balkonu var (ve bölgedeki diğer dairelerden daha pahalılar). |
- ✓
My brother who works in Manchester is coming to visit.
En az iki erkek kardeşim var.
- ✓
My brother, who works in Manchester, is coming to visit.
Tek bir erkek kardeşim var.
- ✗
My father who is a pilot travels a lot.
Tek bir babanız vardır, bu yüzden cümlecik tanımlamayan olmalıdır → My father, who is a pilot, travels a lot.
7Whom ve which ile edatlar (resmî)
Pek çok fiil ve sıfattan sonra bir edat gelir (talk to, rely on, interested in). Sıfat cümleciğinde edat iki yerde bulunabilir. Günlük İngilizcede cümleciğin sonuna gelir. Resmî İngilizcede ise başa, whom (insanlar) ya da which (eşyalar) sözcüğünün önüne gelir. Edattan sonra whom ya da which kullanmalısınız — asla who ya da that değil.
| Resmî olmayan: edat sonda | Resmî: edat + whom/which |
|---|---|
| Mrs Clark, who I spoke to yesterday, was very helpful. | Mrs Clark, to whom I spoke yesterday, was very helpful. |
| The report, which we're relying on, is out of date. | The report, on which we are relying, is out of date. |
| My cousins, who I'm staying with, live in York. | My cousins, with whom I am staying, live in York. |
| This project, which I've worked on for months, is nearly finished. | This project, on which I have worked for months, is nearly finished. |
Miktar sözcükleri + of whom / of which
| Kalıp | Örnek |
|---|---|
| some / many / most of whom | There were 30 applicants, most of whom were very well qualified. |
| all / none / both of which | She wrote three novels, all of which became bestsellers. |
| neither / one / half of whom | He has two brothers, neither of whom lives nearby. |
- ✓
I've got two cousins, both of whom are doctors.
- ✓
We visited several museums, the best of which was the Science Museum.
- ✓
The manager, to whom the letter was addressed, never replied.
- ✗
The manager, to who the letter was addressed, never replied.
Edattan sonra → whom.
- ✗
I've got two cousins, both of them are doctors.
Bu, iki cümleyi yalnızca bir virgülle birleştiriyor → both of whom are doctors.
8Where, when ve whose ayrıntılı olarak
Where yerler için "in which / at which" yerine, when ise zamanlar için "in which / on which" yerine kullanılabilir. Whose, his, her, its ya da their sözcüklerinin yerini alır. Unutmayın: where yalnızca cümleciğin kendi öznesi ve yüklemi varsa doğrudur; yer, cümleciğin öznesi ya da nesnesiyse which kullanın.
| where / when / whose | Resmî seçenek |
|---|---|
| Oxford, where she studied, is an hour from London. | Oxford, in which she studied, … |
| 1 May, when the shop opens, is a Saturday. | 1 May, on which the shop opens, … |
| Tom, whose dad is a chef, cooks brilliantly. | (Tom — his dad is a chef — cooks brilliantly.) |
- ✓
We visited York, which has a beautiful cathedral.
York, has fiilinin öznesidir → which
- ✗
We visited York, where has a beautiful cathedral.
Cümleciğin bir özneye ihtiyacı var → which has…
- ✓
We visited York, where we saw the cathedral.
Özne we → where doğru
- ✓
The author, whose latest book won a prize, is giving a talk tonight.
- ✗
The author, who's latest book won a prize, …
who's = who is. Sahiplik → whose.