1Zaman cümleciği nedir?
Zaman cümleciği when, as soon as, before, after, until ya da once gibi bir zaman kelimesiyle (bir bağlaçla) başlar. Kendi öznesi ve fiili vardır, ama tek başına duramaz: bir ana cümleye ihtiyaç duyar. Ana cümle ne olacağını söyler; zaman cümleciği ise ne zaman olacağını.
| Ana cümle | Zaman cümleciği |
|---|---|
| I'll call you | when I get home. |
| We'll have dinner | after Dad arrives. |
| Wait here | until I come back. |
| Text me | as soon as you hear the news. |
2Altın kural: will değil, present tense
Gelecekle ilgili bir zaman cümleciğinde, eylem gelecekte olsa bile Present Simple (ya da Present Perfect — aşağıya bakın) kullanırız. Will yalnızca ana cümlede yer alır. Zaman kelimesi zaten gelecekteki bir andan söz ettiğimizi gösterir; bu yüzden İngilizcenin bir kez daha will kullanmasına gerek yoktur.
- ✓
I'll phone you when I arrive.
- ✗
I'll phone you when I will arrive.
when'den sonra will kullanılmaz.
- ✓
She'll be very happy when she sees her present.
- ✓
Before you go out, please close the windows.
- ✓
We'll start the meeting as soon as everyone is here.
3Zaman kelimeleri
Her zaman kelimesi iki eylem arasında farklı bir ilişki gösterir. Anlamlarını örneklerle birlikte öğrenin.
| Zaman kelimesi | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| when | o zaman, -dığı zaman (-ınca) | I'll tell her when I see her. |
| as soon as | hemen o anda (-r -mez) | I'll call you as soon as I land. |
| before | daha önce (-madan önce) | Have a shower before you go to bed. |
| after | daha sonra (-dıktan sonra) | We'll go for a walk after we have lunch. |
| until / till | o zamana kadar, sonra durur (-ana kadar) | I'll wait until you come. |
| once | after / as soon as (iş bittiğinde) | Once you learn to swim, you never forget. |
- ✓
As soon as the bell rings, the students will run outside.
- ✓
I'll do my homework after I eat.
- ✓
Don't open your presents until everyone arrives.
- ✓
Once the paint is dry, we can put the pictures back on the wall.
- ✓
Before we leave, I'll check that the doors are locked.
4Cümleciklerin sırası ve virgül
Zaman cümleciği başta ya da sonda olabilir. Anlam değişmez. Zaman cümleciği başta gelirse, ondan sonra bir virgül koyun. Ana cümle başta gelirse, genellikle virgül kullanmayız.
| Önce zaman cümleciği | Önce ana cümle |
|---|---|
| When I get home, I'll call you. | I'll call you when I get home. |
| As soon as the rain stops, we'll go out. | We'll go out as soon as the rain stops. |
| Before you leave, turn off the lights. | Turn off the lights before you leave. |
5Present Perfect: bir şey bittiğinde
when, as soon as, after, once ve until'den sonra Present Perfect (have / has + past participle, yani fiilin üçüncü hâli) da kullanabiliriz. Bu biçim, ilk eylemin ikinci eylem başlamadan önce tamamen bitmiş olacağını vurgular. Yine de will kullanmayız.
- ✓
When I've finished my homework, I'll call you.
- ✓
As soon as she's saved enough money, she'll buy a laptop.
- ✓
You can go out once you've tidied your room.
- ✓
I won't decide until I've spoken to my parents.
- ✓
After we've eaten, we'll go to the park.
| Present Simple | Present Perfect |
|---|---|
| When I read the book, I'll make notes. | When I've read the book, I'll lend it to you. |
| = aynı anda: hem okuyacağım hem not alacağım | = önce kitabı bitireceğim, sonra ödünç vereceğim |
Çoğu zaman iki biçim de çok küçük bir farkla mümkündür: I'll call you when I finish / when I've finished. Ama iki eylem aynı anda oluyorsa Present Simple kullanın: When I see her, I'll say hello (when I've seen her değil).
6until mi, by mı?
Until ve by sık sık karıştırılır, çünkü Türkçede ikisi de çoğu zaman "-e kadar" diye çevrilir. Ama anlamları farklıdır. Until, bir eylemin ya da durumun belli bir zamana kadar devam ettiğini ve sonra durduğunu gösterir. By ise belli bir zamandan daha geç olmamak üzere demektir: eylem o zamandan önceki ya da tam o zamandaki bir anda olur.
| until (o zamana kadar devam eder) | by (en geç) |
|---|---|
| I'll be at work until six. (Şu andan altıya kadar hep işte olacağım.) | I'll be home by six. (saat altıda ya da daha erken) |
| You can keep the book until Friday. | Please return the book by Friday. |
| We'll wait until ten o'clock. | The film will finish by ten o'clock. |
Until bir edat (until Friday) ya da bir cümlecikle kullanılan bir bağlaç (until you come back) olabilir. By ise yalnızca edattır. Bir cümlecikten önce by the time kullanırız: By the time we arrive, the shop will be closed.
- ✓
Stay in bed until you feel better.
- ✓
I need to finish this essay by Monday.
- ✓
By the time you get here, I'll have dinner ready.
- ✓
I won't know my results until August.
not until = ağustostan önce olmayacak.
7when mi, if mi?
when de if de gelecek için present tense alır, ama anlamları farklıdır. When, eylemin olacağından emin olduğumuzu gösterir. If ise bunun yalnızca mümkün olduğunu gösterir.
| when (eminiz) | if (emin değiliz) |
|---|---|
| I'll phone you when I get to London. | I'll phone you if I have any problems. |
| When the film ends, we'll get a taxi. | If the film is boring, we'll leave early. |
| When you're eighteen, you can vote. | If you pass your driving test, you can borrow my car. |
8Ana cümlede ne olabilir?
Ana cümle geleceği her zamanki yollarla gösterir. En yaygını will'dir, ama be going to, can, might ya da emir kipi de kullanabiliriz. Özel present tense kuralı yalnızca zaman cümleciği içindir.
- ✓
When I leave school, I'm going to travel for a year.
- ✓
As soon as you finish, you can go home.
- ✓
When you get to the station, call me.
- ✓
I might go for a run after it gets cooler.
- ✓
Don't cross the road until the green man appears.
İki cümlecik, zero conditional'da olduğu gibi genel alışkanlıklarla da ilgili olabilir: When I get home from school, I always have a snack. Burada iki fiil de Present Simple'dadır.
9Dikkat: sorulardaki when
Present tense kuralı yalnızca zaman cümlecikleri içindir. When bir soru kelimesi olduğunda ya da dolaylı bir soru başlattığında (I don't know when…, Do you know when…?), will'i normal şekilde kullanırız. Kendinize şunu sorun: when burada "-dığı zaman" mı demek (zaman cümleciği → present), yoksa "ne zaman?" mı (soru → will)?
| Soru: will kullanılabilir | Zaman cümleciği: present tense |
|---|---|
| When will you arrive? | Call me when you arrive. |
| I don't know when she'll be back. | I'll tell her when she's back. |
| Do you know when the results will be ready? | I'll email you when the results are ready. |