1Phrasal verb nedir?
Phrasal verb = bir fiil + bir parçacık (particle). Parçacık up, down, on, off, in, out, away, back, over ya da after gibi küçük bir kelimedir. Başka cümlelerde bu kelimeler edat ya da zarftır, ama bir phrasal verb'de fiilin bir parçasıdırlar. Fiil normal şekilde değişir (get, gets, got, getting), parçacık ise hiç değişmez.
- ✓
I usually get up at seven.
- ✓
She got up late yesterday and missed the bus.
- ✓
Please turn off your phones before the film starts.
- ✓
My grandma looks after us when Mum is at work.
- ✓
We're going to give back the books tomorrow.
2Gerçek anlamlar ve deyimsel anlamlar
Bazı phrasal verb'leri anlamak kolaydır, çünkü fiil ve parçacık normal anlamlarını korur. Bu gerçek (literal) bir anlamdır: sit down, come in, go out, take off your coat. Diğer phrasal verb'lerin ise deyimsel (idiomatic) bir anlamı vardır: onu iki kelimeden tahmin edemezsiniz. Örneğin give up "vazgeçmek, denemeyi bırakmak" demektir; get on with somebody ise "biriyle iyi geçinmek" demektir.
| Gerçek anlam (tahmini kolay) | Deyimsel anlam (yeni bir anlam) |
|---|---|
| Please sit down. | The plane took off at six. (= yerden havalandı) |
| Come in! The door's open. | I get on well with my sister. (= iyi geçiniriz) |
| He went out to buy bread. | Don't give up! (= vazgeçme) |
| Pick up your toys, please. | I'll pick you up at the station. (= seni arabayla alırım) |
| Take off your shoes. | The new phone has really taken off. (= çok popüler oldu) |
Gördüğünüz gibi, bir phrasal verb'ün birden fazla anlamı olabilir. Take off gerçek anlamda (giysiyi çıkarmak) ya da deyimsel anlamda (bir uçağın havalanması) kullanılabilir. Hangi anlamın doğru olduğunu bağlam gösterir.
31. tür: nesnesiz (geçişsiz)
Bazı phrasal verb'lerin nesneye ihtiyacı yoktur. Fiil ve parçacık bir arada kalır ve arkalarından hiçbir şey gelmez (ya da yalnızca bir zaman veya yer ifadesi gelir).
| Phrasal verb | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| get up | yataktan kalkmak | I get up at seven on school days. |
| wake up | uyanmak | I woke up in the middle of the night. |
| sit down | oturmak | Please sit down. |
| go out | eğlenmek için dışarı çıkmak | We're going out tonight. |
| come back | geri dönmek | When are you coming back? |
| grow up | büyümek, yetişkin olmak | I grew up in a small village. |
| break down | bozulmak (araba, makine) | Our car broke down on the motorway. |
| hurry up | acele etmek | Hurry up! We're late. |
| set off | yola çıkmak | We set off early in the morning. |
42. tür: ayrılabilen fiiller
Birçok phrasal verb'ün bir nesnesi vardır. Ayrılabilen (separable) fiillerde nesne parçacıktan sonra ya da fiil ile parçacığın arasına gelebilir. Nesne bir isim olduğunda iki konum da doğrudur.
Ama nesne bir zamir (it, them, him, her, me, us, you) olduğunda ortaya gelmek zorundadır. Zamir parçacıktan sonra gelemez. Bu, bu dersin en önemli kuralıdır.
| İsimle (ikisi de olur) | Zamirle (tek bir yol) |
|---|---|
| Turn on the light. / Turn the light on. | Turn it on. |
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Pick up the children. / Pick the children up. | Pick them up. |
| Write down the address. / Write the address down. | Write it down. |
| Call back your mum. / Call your mum back. | Call her back. |
5Yaygın ayrılabilen fiiller
| Phrasal verb | Anlamı | Zamirli örnek |
|---|---|---|
| turn on / off | bir makineyi ya da ışığı açmak / kapatmak | It's dark. Turn it on. |
| turn up / down | sesini açmak / kısmak | I love this song. Turn it up! |
| put on | giymek | It's cold. Put your scarf on. |
| take off | (giysi) çıkarmak | Your shoes are wet. Take them off. |
| pick up | yerden almak, kaldırmak; birini (bir yerden) almak | Your bag is on the floor. Pick it up. |
| put away | her zamanki yerine kaldırmak | Put your toys away, please. |
| throw away | çöpe atmak | This milk is old. Throw it away. |
| try on | olup olmadığını görmek için giysiyi denemek | Can I try these jeans on? |
| fill in | bir formu doldurmak | Please fill this form in. |
| look up | sözlükte ya da internette aramak | I don't know this word. I'll look it up. |
| give back | sahibine geri vermek | Here's your pen. I'm giving it back. |
| wake up | birini uyandırmak | Don't wake the baby up! |
63. tür: ayrılamayan fiiller
Ayrılamayan (inseparable) phrasal verb'lerde nesne — isim de olsa zamir de olsa — her zaman parçacıktan sonra gelir. Fiil ile parçacığın arasına hiçbir şey koyamayız.
| Phrasal verb | Anlamı | Örnek |
|---|---|---|
| look after | bakmak, ilgilenmek | Can you look after my cat? / look after it |
| look for | aramak, bulmaya çalışmak | I'm looking for my keys. / looking for them |
| get on / off | otobüse, trene, uçağa binmek / inmek | We got on the train in York. / got off it |
| get over | bir hastalığı ya da üzücü bir olayı atlatmak | She soon got over her cold. |
| come across | tesadüfen bulmak | I came across an old photo of you. |
| run into | tesadüfen karşılaşmak | I ran into Tom at the shops. / ran into him |
| take after | büyük bir akrabaya benzemek (görünüş ya da davranış olarak) | He takes after his dad. |
| go through | zor bir şey yaşamak; dikkatle gözden geçirmek | We went through the answers together. |
7Hangi türden olduğunu nasıl bilirim?
Ne yazık ki basit bir kural yoktur. İyi bir sözlük türü gösterir. Öğrenci sözlükleri genellikle şöyle yazar: turn sth on (ayrılabilen — 'sth' ortada) ve look after sb (ayrılamayan — 'sb' sonda). Sth = something (bir şey), sb = somebody (biri).
| Sözlükteki madde | Size ne söylüyor |
|---|---|
| get up | nesne yok |
| turn sth off | ayrılabilen: turn the TV off / turn it off |
| look for sb/sth | ayrılamayan: look for it |
| look forward to sth | üç kelime, ayrılamayan |
8Phrasal verb'ler nasıl öğrenilir?
Binlerce phrasal verb vardır, bu yüzden uzun bir alfabetik listeyi ezberlemeye çalışmayın. Şu fikirler çok daha iyi sonuç verir.
| Fikir | Örnek |
|---|---|
| Onları bütün bir cümle içinde öğrenin. | Sadece 'look after' değil, 'I look after my little brother.' |
| Onları konulara göre gruplayın. | Sabah: wake up, get up, put on, set off. |
| Onları parçacıklara göre gruplayın. | up = daha fazla / bitmiş: turn up, eat up, tidy up, fill up. |
| Okurken ve dinlerken onları fark edin. | Yenilerini bir deftere bir örnekle birlikte yazın. |
| Yanına türünü yazın. | pick sth up (ayrılabilen), look for sth (ayrılamayan). |
Bazı parçacıkların tipik bir anlamı vardır
| Parçacık | Tipik anlamı | Örnekler |
|---|---|---|
| up | daha fazla, daha yukarı ya da tamamen | turn up, grow up, eat up, tidy up |
| down | daha az, daha aşağı | turn down, sit down, slow down |
| off | uzağa, durmak, çıkarmak | turn off, take off, set off |
| back | geri dönmek | come back, give back, call back |
| out | dışarı ya da bitmiş | go out, find out, run out |
9Sık yapılan hatalar
- ✓
I can't find my glasses. Have you seen them? I'm looking for them.
- ✗
I'm looking them for.
Look for ayrılamaz: looking for them.
- ✓
It's cold. Put your jacket on.
- ✗
It's cold. Put on it.
Zamir ortaya gelir: put it on.
- ✓
What time did you get up?
- ✗
What time did you got up?
did'den sonra fiil yalın hâldedir: get up. Yalnızca fiil değişir, parçacık asla değişmez.
- ✓
Can you pick me up at six?
- ✗
Can you pick up me at six?
Pick up ayrılabilir, bu yüzden zamir ortaya gelir.