1Vurgulu ve vurgusuz kelimeler
Herhangi bir İngilizce konuşanı dinlediğinizde bir tür ritim duyarsınız: güçlü – zayıf – zayıf – güçlü – zayıf – güçlü. Güçlü vuruşlar vurgulu kelimelerdir. Aralarındaki zayıf kelimeler hızlı ve alçak sesle söylenir; vuruşların arasındaki zamana sıkıştırılır. İngilizcenin öğrencilere çok hızlı gelmesinin nedeni budur: küçük kelimeler neredeyse kaybolur.
Bu derste vurgulu kelimeler BÜYÜK harflerle yazılmıştır. Örnekleri yüksek sesle okuyun ve büyük harfli kelimeleri daha yüksek sesle ve daha uzun söyleyin.
- ✓
I WANT to GO to the CINema.
- ✓
She's GOT a NEW BIKE.
- ✓
We were WAITing for the BUS.
- ✓
WHERE do you LIVE?
- ✓
I can SPEAK a LITtle FRENCH.
2İçerik kelimeleri ve işlev kelimeleri
Hangi kelimeler vurgulanır? Genellikle içerik kelimeleri (content words): anlamı taşıyan kelimeler. Yalnızca içerik kelimelerini duysanız bile mesajı yine de anlayabilirsiniz (kısa bir mesajdaki gibi: WANT GO CINEMA). İşlev kelimeleri (function words) ise dil bilgisi kelimeleridir. Normalde vurgusuzdurlar.
| İçerik kelimeleri (genellikle vurgulu) | İşlev kelimeleri (genellikle vurgusuz) |
|---|---|
| isimler: book, London, teacher | artikeller: a, an, the |
| ana fiiller: go, eat, understand | yardımcı fiiller: do, does, have, was, can, will |
| sıfatlar: big, interesting | edatlar (preposition): to, of, for, at, from |
| zarflar: quickly, often, here | zamirler: I, you, him, them, us |
| soru kelimeleri: what, where, why | bağlaçlar: and, but, or, that |
| olumsuzluk kelimeleri: not, can't, don't, never | be fiili: am, is, are, was, were |
- ✓
My BROTHER is a DOCtor. (brother, doctor = nouns)
- ✓
She DIDn't underSTAND the QUEStion. (didn't = negative)
- ✓
WHAT are you DOing at the WEEKend?
- ✓
It was a REALly GOOD FILM.
3Vurgulu hece
Bir içerik kelimesinin iki veya daha fazla hecesi varsa ana vurguyu yalnızca bir hece alır. Cümlede en net duyduğumuz hece budur. Diğer heceler zayıftır ve onların ünlüleri de çoğu zaman /ə/ olur. Sözlükler vurguyu, vurgulu hecenin önüne konan ˈ işaretiyle gösterir.
| Kelime | Vurgu | IPA |
|---|---|---|
| teacher | TEAcher | /ˈtiːtʃə/ |
| banana | baNAna | /bəˈnɑːnə/ |
| computer | comPUter | /kəmˈpjuːtə/ |
| photograph | PHOtograph | /ˈfəʊtəɡrɑːf/ |
| photographer | phoTOgrapher | /fəˈtɒɡrəfə/ |
| understand | underSTAND | /ˌʌndəˈstænd/ |
- ✓
I bought some baNAnas at the SUpermarket.
- ✓
My comPUter is TOO SLOW.
- ✓
She WANTS to be a phoTOgrapher.
4Zayıf biçimler: /ə/ sesi
Birçok işlev kelimesinin iki söylenişi vardır: bir güçlü biçim (kelimeyi tek başına söylediğimizde ya da vurguladığımızda) ve bir zayıf biçim (normal, hızlı konuşmada). Zayıf biçimde ünlü genellikle /ə/ olur — schwa denen kısa, gevşek ses. İngilizcedeki en yaygın ses budur.
| Kelime | Zayıf biçim (normal) | Örnek |
|---|---|---|
| a | /ə/ | a cup of tea /ə ˈkʌp əv ˈtiː/ |
| an | /ən/ | an apple /ən ˈæpəl/ |
| the | /ðə/ (ünlü bir sesten önce: /ði/) | the bus /ðə ˈbʌs/, the end /ði ˈend/ |
| to | /tə/ (ünlü bir sesten önce: /tu/) | go to school /ɡəʊ tə ˈskuːl/ |
| of | /əv/ | a lot of people /ə ˈlɒt əv ˈpiːpəl/ |
| for | /fə/ | a present for Mum /fə ˈmʌm/ |
| and | /ənd/, /ən/ veya /n/ | fish and chips /ˌfɪʃ ən ˈtʃɪps/ |
| from | /frəm/ | a letter from Tom /frəm ˈtɒm/ |
| at | /ət/ | at home /ət ˈhəʊm/ |
| some | /səm/ | some milk /səm ˈmɪlk/ |
5Fiillerin zayıf biçimleri: can, was, were, do you
Yardımcı fiillerin ve be fiilinin de zayıf biçimleri vardır. Bunlar çok önemlidir, çünkü neredeyse her cümlede bulunurlar.
| Kelime | Güçlü biçim | Zayıf biçim (normal) |
|---|---|---|
| can | /kæn/ | /kən/ — I can swim. /aɪ kən ˈswɪm/ |
| was | /wɒz/ | /wəz/ — It was cold. /ɪt wəz ˈkəʊld/ |
| were | /wɜː/ | /wə/ — They were late. /ðeɪ wə ˈleɪt/ |
| do you | /duː juː/ | /djə/ — Do you like it? /djə ˈlaɪk ɪt/ |
| have | /hæv/ | /həv/ veya /əv/ — Where have you been? |
| are | /ɑː/ | /ə/ — Where are you going? |
| does | /dʌz/ | /dəz/ — What does he want? |
- ✓
I can /kən/ play the PIano.
- ✓
WHERE was /wəz/ the PARty?
- ✓
We were /wə/ at HOME.
- ✓
WHAT do you /djə/ WANT for DINner?
6Can mı, can't mı?
Birçok öğrenci can ile can't arasındaki farkı duymakta zorlanır, çünkü can't'ın sonundaki t çoğu zaman çok hafif söylenir. İngiliz İngilizcesinde en iyi ipucu ünlü ses ve vurgudur. Olumlu can zayıftır: /kən/, kısa bir schwa ile söylenir ve ondan sonraki ana fiil vurgulanır. Olumsuz can't ise güçlüdür: /kɑːnt/, uzun bir ünlüyle söylenir ve vurgulanır.
| Olumlu | Olumsuz |
|---|---|
| I can SWIM. — /aɪ kən ˈswɪm/ | I CAN'T SWIM. — /aɪ ˈkɑːnt ˈswɪm/ |
| She can COME. — /ʃi kən ˈkʌm/ | She CAN'T COME. — /ʃi ˈkɑːnt ˈkʌm/ |
| We can HELP. — /wi kən ˈhelp/ | We CAN'T HELP. — /wi ˈkɑːnt ˈhelp/ |
7Güçlü biçimi ne zaman kullanırız?
İşlev kelimeleri birkaç durumda güçlü biçimlerini korur. En önemlileri şunlardır: cümlenin ya da kısa cevabın sonunda, kelime tek başına söylendiğinde ve kelimeyi vurgu için ya da bir karşıtlık göstermek için vurguladığımızda.
| Durum | Örnek |
|---|---|
| cümlenin sonunda | Where are you from? /frɒm/ |
| cümlenin sonunda | Who are you waiting for? /fɔː/ |
| cümlenin sonunda | What are you looking at? /æt/ |
| kısa cevap | 'Can you swim?' 'Yes, I can.' /kæn/ |
| kısa cevap | 'Were they there?' 'Yes, they were.' /wɜː/ |
| vurgu | I CAN do it! (Don't say I can't!) /kæn/ |
| vurgu | It WAS a good idea, really! /wɒz/ |
- ✓
I'm from SPAIN. (/frəm/ — weak) → WHERE are you from? (/frɒm/ — strong, at the end)
- ✓
I was /wəz/ TIRED. → 'Were you TIRED?' 'Yes, I was.' /wɒz/
- ✓
I've GOT to GO to /tə/ SCHOOL. → I don't WANT to. /tuː/
8Karşıtlık vurgusu: I said BLUE, not green
Bazen bir karşıtlık göstermek ya da birini düzeltmek için bir kelimeye ekstra vurgu yaparız. Bu kelime, bir işlev kelimesi olsa bile cümledeki en güçlü kelime olur. Vurgunun yerini değiştirmek mesajı da değiştirebilir.
- ✓
'Is your new car green?' 'No, it's BLUE.'
- ✓
I said TUESday, not Thursday.
- ✓
'Did Tom break the window?' 'No, I did. Sorry!'
- ✓
I'd like tea AND cake, please — not tea or cake!
- ✓
It's not MY phone. It's YOUR phone.
Tek cümle, farklı mesajlar
| Cümle | Mesaj |
|---|---|
| I didn't take your pen. | Onu başka biri aldı. |
| I didn't take YOUR pen. | Başka birinin kalemini aldım. |
| I didn't take your PEN. | Senin başka bir eşyanı aldım. |
| I DIDN'T take your pen. | Gerçekten almadım! Yanılıyorsun. |
9Alıştırma: zayıftan doğala
Alıştırma yapmanın iyi bir yolu önce vurgulu kelimeleri net bir ritimle söylemektir. Sonra aralarına zayıf kelimeleri, ritmi bozmadan, çok hızlı ve alçak sesle ekleyin.
| 1. adım: yalnızca vuruşlar | 2. adım: cümlenin tamamı |
|---|---|
| CUP … TEA | a CUP of TEA /ə ˈkʌp əv ˈtiː/ |
| GO … SHOPS | I'm GOing to the SHOPS. |
| WAITing … BUS | We were WAITing for the BUS. |
| WHAT … WANT | WHAT do you WANT? |
| SPEAK … FRENCH | I can SPEAK FRENCH. |