1Etken ve edilgen: farkı nedir?
Etken (active) bir cümlede özne, eylemi yapan kişi ya da şeydir: Shakespeare wrote Hamlet. Edilgen (passive) bir cümlede ise özne, eylemin başına geldiği kişi ya da şeydir: Hamlet was written by Shakespeare. Anlam aynıdır, ama odak farklıdır. Etken cümle Shakespeare hakkındadır. Edilgen cümle ise oyun hakkındadır.
| Etken (odak: eylemi yapan) | Edilgen (odak: eylem ya da nesne) |
|---|---|
| People speak English all over the world. | English is spoken all over the world. |
| The farmers grow rice here. | Rice is grown here. |
| Someone stole my bike yesterday. | My bike was stolen yesterday. |
| A famous architect designed the museum. | The museum was designed by a famous architect. |
Dikkat edin: etken cümlenin nesnesi (English, rice, my bike, the museum) edilgen cümlenin öznesi olur. Eylemi yapan (people, the farmers, someone) çoğu zaman kaybolur, çünkü önemli değildir ya da onu bilmiyoruz.
2Present Simple passive: am / is / are + past participle
Present Simple passive'i gerçekler, alışkanlıklar ve düzenli olarak ya da her zaman olan şeyler için kullanırız. be fiili özneye göre değişir: I → am, he / she / it ve tekil isimler → is, you / we / they ve çoğul isimler → are. Past participle hiç değişmez.
| Özne | be + past participle | Örnek |
|---|---|---|
| I | am invited | I am invited to every party. |
| He / She / It | is cleaned | The classroom is cleaned every evening. |
| You / We / They | are made | These toys are made in Denmark. |
| Sayılamayan isim | is sold | Bread is sold at the corner shop. |
- ✓
Football is played in almost every country.
- ✓
The post is delivered at about ten o'clock.
- ✓
Our rubbish is collected on Mondays.
- ✓
Most cheese is made from cow's milk.
- ✓
These cars are produced in a factory near Oxford.
- ✓
Breakfast is served from 7 to 10 a.m.
3Past Simple passive: was / were + past participle
Past Simple passive'i geçmişte bitmiş eylemler için, çoğu zaman bir zaman ifadesiyle birlikte kullanırız: in 1900, last year, yesterday, two weeks ago. was ve were kuralı be fiilinin Past Simple'ındakiyle aynıdır: I / he / she / it → was, you / we / they → were.
| Özne | was / were + past participle | Örnek |
|---|---|---|
| I | was born | I was born in Manchester. |
| He / She / It | was built | The castle was built in the 12th century. |
| You / We / They | were told | We were told to wait outside. |
| Çoğul isim | were found | The keys were found under the sofa. |
- ✓
The telephone was invented in the 19th century.
- ✓
My phone was stolen on the bus.
- ✓
The windows were broken in the storm.
- ✓
The match was cancelled because of the rain.
- ✓
These photos were taken by my grandad.
- ✓
We were given a map at the entrance.
Şimdiki mi, geçmiş mi?
| Present Simple passive | Past Simple passive |
|---|---|
| The room is cleaned every day. | The room was cleaned yesterday. |
| Tea is grown in India. | This tea was grown in India last year. |
| The shops are closed on Sundays. | The shops were closed last Sunday. |
4Past participle: hatırlatma
Her edilgen cümle bir past participle (fiilin üçüncü hâli) ister. Düzenli fiillerde past participle, Past Simple ile aynıdır: -ed ile biter (clean → cleaned, invite → invited, stop → stopped, study → studied). Düzensiz fiillerin kendi biçimleri vardır ve onları ezberlemeniz gerekir. Çoğu zaman past participle, Past Simple'dan farklıdır.
| Fiil | Past Simple | Past participle |
|---|---|---|
| build | built | built |
| make | made | made |
| sell | sold | sold |
| write | wrote | written |
| speak | spoke | spoken |
| steal | stole | stolen |
| break | broke | broken |
| take | took | taken |
| give | gave | given |
| eat | ate | eaten |
| drive | drove | driven |
| choose | chose | chosen |
| see | saw | seen |
| know | knew | known |
| grow | grew | grown |
| throw | threw | thrown |
| hide | hid | hidden |
| forget | forgot | forgotten |
| find | found | found |
| teach | taught | taught |
5Edilgen çatıyı neden kullanırız?
Edilgen çatı etken çatıdan "daha iyi" ya da "daha zor" değildir. Onu bir nedenle seçeriz. İşte en yaygın nedenler.
| Neden | Örnek |
|---|---|
| Kimin yaptığını bilmiyoruz. | My bike was stolen last night. (Kim çaldı? Bilmiyorum.) |
| Kimin yaptığı önemli değil. | The streets are cleaned every morning. (Onları kimin temizlediği önemli değil.) |
| Kimin yaptığı belli. | The thief was arrested. (Elbette polis tarafından.) |
| Nesne hakkında konuşmak istiyoruz. | The Mona Lisa was painted by Leonardo da Vinci. |
| Bir süreci anlatıyoruz. | The oranges are picked, washed and packed in boxes. |
| Haberler, raporlar ve tabelalar | Two people were injured in the accident. Dogs are not allowed. |
Edilgen çatı haberlerde, bilimde, tarihte, talimatlarda ve şeylerin nasıl yapıldığını anlatan metinlerde çok yaygındır. Günlük konuşmada genellikle etken çatıyı tercih ederiz, ama eylemi yapan bilinmiyorsa ya da ilginç değilse edilgeni doğal olarak kullanırız: My car was repaired yesterday.
- ✓
First, the milk is heated. Then the bacteria are added, and after a few hours yoghurt is produced.
Bir süreç: önemli olan kimin yaptığı değil, ne olduğudur.
- ✓
The new library was opened last week.
Haber: olay önemlidir.
- ✓
The school was built in 1965.
Tarih: inşa edenlerin adlarını bilmemize gerek yok.
- ✓
Photos are not allowed in the museum.
Bir kural ya da tabela.
6by + eylemi yapan: kim yaptı
Eylemi kimin ya da neyin yaptığını söylemek istersek by + kişi ya da şey ekleriz (Türkçedeki "tarafından" gibi). Bu kişiye ya da şeye agent (eylemi yapan) denir. Agent'ı yalnızca yeni, ilginç ya da önemli bir bilgi olduğunda ekleriz. by + people, someone, somebody, they vb. kullanmayız, çünkü bunlar işe yarar bir bilgi vermez.
- ✓
Harry Potter was written by J. K. Rowling.
Yazar önemli bir bilgidir.
- ✓
The town was destroyed by an earthquake.
Agent yalnızca bir kişi değil, bir şey de olabilir.
- ✓
This song was sung by a ten-year-old girl.
Şaşırtıcı, bu yüzden ekliyoruz.
- ✗
The window was broken by someone.
İşe yarar bir bilgi yok. Kısaca şöyle deyin: The window was broken.
- ✗
English is spoken by people in many countries.
Elbette insanlar tarafından. Şöyle deyin: English is spoken in many countries.
7Olumsuz ve soru cümleleri
Edilgen çatıda yardımcı fiil be'dir (am, is, are, was, were). Bu yüzden olumsuz ve soru cümleleri, tıpkı to be fiilli cümlelerde olduğu gibi be ile yapılır. do, does ya da did kullanmayız.
| Biçim | Present Simple passive | Past Simple passive |
|---|---|---|
| Olumlu | It is made in China. | It was made in China. |
| Olumsuz | It isn't made in China. | It wasn't made in China. |
| Soru | Is it made in China? | Was it made in China? |
| Kısa cevap | Yes, it is. / No, it isn't. | Yes, it was. / No, it wasn't. |
| Wh- sorusu | Where is it made? | When was it made? |
- ✓
Credit cards aren't accepted here. Cash only, please.
- ✓
The tickets weren't sold online.
- ✓
Are the rooms cleaned every day? — Yes, they are.
- ✓
Was anyone hurt in the accident? — No, nobody was.
- ✓
When was this house built?
- ✓
What is this machine used for?
- ✓
Who was the telephone invented by?
- ✗
When did this house built?
Edilgen çatıda did kullanılmaz: When was this house built?
8Etkenden edilgene: adım adım
Etken bir cümleyi edilgen yapmak için şu adımları izleyin. Örneğe bakın: Thousands of people visit the museum every year.
| Adım | Ne yapmalı | Sonuç |
|---|---|---|
| 1 | Etken cümlenin nesnesini bulun. | the museum |
| 2 | Onu yeni cümlenin öznesi yapın. | The museum … |
| 3 | Zamanı koruyun: şimdiki → am / is / are, geçmiş → was / were. | The museum is … |
| 4 | Ana fiilin past participle'ını ekleyin. | The museum is visited … |
| 5 | by + agent'ı yalnızca önemliyse ekleyin. | The museum is visited by thousands of people every year. |
Daha fazla örnek
| Etken | Edilgen |
|---|---|
| They make these chairs by hand. | These chairs are made by hand. |
| The teacher checks our homework every day. | Our homework is checked every day. |
| A dog bit my little brother. | My little brother was bitten by a dog. |
| Somebody left a bag on the train. | A bag was left on the train. |
| The police didn't find the car. | The car wasn't found. |
| Did they invite you? | Were you invited? |
9Yalnızca nesne alan fiiller
Edilgen çatıyı yalnızca nesne alan fiillerden (geçişli fiillerden) yapabiliriz: make something, build something, write something. Nesne almayan fiiller (geçişsiz fiiller) edilgen olamaz: happen, arrive, die, sleep, come, go, stay, appear, fall. Yeni özne olabilecek bir şey yoktur.
- ✓
The accident happened at six o'clock.
Yalnızca etken. happen nesne almaz.
- ✗
The accident was happened at six o'clock.
happen edilgen olamaz.
- ✓
The train arrived late.
- ✓
My grandfather died in 2015.
- ✗
My grandfather was died in 2015.
die geçişsizdir: My grandfather died in 2015.