1Jak wygląda subjunctive
Present subjunctive w angielskim to po prostu forma podstawowa czasownika (bezokolicznik bez to). Jest taka sama dla wszystkich osób, więc w trzeciej osobie liczby pojedynczej nie ma -s, a be pozostaje be przy każdym podmiocie. Nie zmienia się też wraz z czasem: tej samej formy używamy, niezależnie od tego, czy czasownik główny jest w czasie teraźniejszym, czy przeszłym. W większości zdań subjunctive widać tylko przy he/she/it, przy czasowniku be albo w przeczeniu.
| Tryb oznajmujący (zwykły) | Subjunctive |
|---|---|
| She arrives on time. | …that she arrive on time. |
| He is informed. | …that he be informed. |
| They are not late. | …that they not be late. |
| The rule was changed. | …that the rule be changed. |
We współczesnym angielskim są trzy rodzaje subjunctive. Mandative subjunctive występuje po słowach wyrażających żądanie lub konieczność (główny temat tej lekcji). Formulaic subjunctive pojawia się w stałych wyrażeniach (Long live…, Be that as it may). Were-subjunctive to nierzeczywista forma przeszła, którą znasz z okresów warunkowych i życzeń (If I were you…; I wish he were here); krótko powtórzymy ją na końcu.
2Mandative subjunctive po czasownikach
Mandative subjunctive występuje po czasownikach wyrażających to, czego ktoś chce: żądanie, prośbę, zalecenie, propozycję albo polecenie. Zdanie z that opisuje czynność pożądaną, a nie fakt. Dlatego czasownik nie pokazuje czasu ani osoby: czynność jeszcze się nie wydarzyła i może się nigdy nie wydarzyć (podobnie jak w polskim zdaniu z „żeby”).
| Czasownik | Przykład |
|---|---|
| insist | The doctor insisted that he rest for at least a week. |
| recommend | The report recommends that the library remain open on Sundays. |
| suggest / propose | I propose that the meeting be postponed until March. |
| demand | Residents demanded that the council repair the bridge. |
| request / ask | The museum requests that visitors not touch the exhibits. (formalne ogłoszenia) |
| require | The regulations require that every passenger wear a seat belt. |
| urge / advise | We urge that the matter be treated with the utmost seriousness. |
- ✓
The judge ordered that the documents be returned to their owner.
- ✓
Her teacher suggested that she apply to the Royal College of Music.
- ✓
It was proposed that the new bridge be named after a local engineer.
- ✓
The coach insisted that nobody leave before the end of training.
- ✗
They demanded that he apologises.
W formalnym angielskim użyj subjunctive: that he apologise (albo that he should apologise).
3Po przymiotnikach i rzeczownikach
Ta sama konstrukcja występuje po przymiotnikach wyrażających konieczność i ważność (zwykle w schemacie It is + przymiotnik + that…) oraz po rzeczownikach pokrewnych powyższym czasownikom. Ten schemat jest bardzo częsty w dokumentach urzędowych, tekstach naukowych, tekstach prawnych i oficjalnych przemówieniach.
| Przymiotnik / rzeczownik | Przykład |
|---|---|
| essential, vital, crucial | It is essential that every participant sign the consent form. |
| imperative, necessary | It is imperative that the patient not eat before the operation. |
| important, advisable, desirable | It is advisable that luggage be labelled clearly. |
| the recommendation that | The recommendation that the school be closed was rejected. |
| the insistence / demand that | Her insistence that every detail be checked saved the project. |
| on condition that | He was released on condition that he report to the police daily. |
- ✓
It is crucial that the experiment be repeated under controlled conditions.
- ✓
It is vital that nobody enter the building until it has been inspected.
- ✓
The requirement that applicants be over eighteen was strictly enforced.
- ✓
It is important that she knows about this.
też poprawne: tryb oznajmujący po important jest częsty w codziennym brytyjskim angielskim
4Formy przeczące i bierne
Przeczący subjunctive tworzymy za pomocą not + forma podstawowa, bez czasownika posiłkowego do. Not stoi bezpośrednio przed czasownikiem. Bierny subjunctive to be + past participle, a jego przeczenie to not be + past participle. Właśnie w tych dwóch formach zaawansowani uczniowie najczęściej popełniają błędy, bo wyglądają one bardzo nietypowo.
| Forma | Przykład |
|---|---|
| strona czynna | We recommend that he take the earlier flight. |
| strona czynna, przeczenie | We recommend that he not take the earlier flight. |
| strona bierna | We recommend that the flight be cancelled. |
| strona bierna, przeczenie | We recommend that the flight not be cancelled. |
- ✓
The committee proposed that the fee not be increased this year.
- ✓
The doctor advised that she not drive for six weeks.
- ✓
It is essential that all data be stored securely.
- ✗
They insisted that the vote doesn't take place.
Formalnie: that the vote not take place. Z subjunctive nigdy nie używamy do.
- ✗
They asked that the results be not published.
Not stoi przed be: that the results not be published.
5Subjunctive, should czy tryb oznajmujący? Rejestr w brytyjskim angielskim
Po tych czasownikach, przymiotnikach i rzeczownikach brytyjski angielski daje trzy możliwości. Subjunctive jest formalny i obecnie jest normą w tekstach urzędowych, naukowych i prawnych po obu stronach Atlantyku (bardziej rozpowszechniony w amerykańskim angielskim). Should + forma podstawowa to typowo brytyjska alternatywa, naturalna zarówno w stylu formalnym, jak i neutralnym. Zwykły tryb oznajmujący (czas teraźniejszy lub przeszły) jest częsty w nieformalnym brytyjskim angielskim, ale unika się go w starannym piśmie.
| Konstrukcja | Rejestr | Przykład |
|---|---|---|
| subjunctive | formalny; prawny, naukowy, urzędowy | They recommended that she take a break. |
| should + forma podstawowa | od neutralnego do formalnego; bardzo brytyjski | They recommended that she should take a break. |
| tryb oznajmujący | nieformalny brytyjski | They recommended that she took a break. |
| inne konstrukcje | w mowie często naturalniejsze | They recommended taking a break. / They advised her to take a break. |
Subjunctive i formy z should mają to samo znaczenie i są wymienne. Subjunctive jest jednak najbezpieczniejszym wyborem na egzaminach i w piśmie formalnym, bo jest akceptowany wszędzie i nie brzmi nieformalnie jak tryb oznajmujący. W rozmowie większość Brytyjczyków w ogóle unika zdania z that: The doctor told him to rest. They suggested meeting later.
6Bez następstwa czasów: ta sama forma w kontekście przeszłym
Ponieważ subjunctive nie ma czasu, nie zmienia się, gdy czasownik główny jest w czasie przeszłym. Inaczej jest w mowie zależnej, gdzie czasowniki zwykle „cofają się” w czasie (backshift). Uczniowie, których starannie nauczono następstwa czasów, często błędnie stosują je również tutaj.
| Czasownik główny w czasie teraźniejszym | Czasownik główny w czasie przeszłym |
|---|---|
| The rules require that she be present. | The rules required that she be present. (✗ was) |
| I insist that he come with us. | I insisted that he come with us. (✗ came, w formalnym angielskim) |
| It is vital that they not know. | It was vital that they not know. (✗ didn't know) |
- ✓
The headteacher asked that every pupil bring a packed lunch on the trip.
- ✓
In 1900 it was considered essential that a young lady be accompanied in public.
- ✓
The council resolved that the old cinema be turned into a community centre.
7Insist i suggest: dwa znaczenia, dwie konstrukcje
Insist i suggest mają po dwa znaczenia i tylko jedno z nich łączy się z subjunctive. Gdy insist znaczy „domagać się, żeby coś się stało”, łączy się z subjunctive. Gdy znaczy „stanowczo twierdzić, że coś jest prawdą”, łączy się ze zwykłym trybem oznajmującym, z normalnym czasem i następstwem czasów. Tak samo suggest w znaczeniu „proponować działanie” łączy się z subjunctive, a suggest w znaczeniu „wskazywać, sugerować” — z trybem oznajmującym.
| Żądać / proponować → subjunctive | Twierdzić / wskazywać → tryb oznajmujący |
|---|---|
| He insisted that she stay for dinner. (domagał się tego) | He insisted that she was innocent. (stanowczo twierdził, że to prawda) |
| I suggest that he be told immediately. (moja propozycja) | The evidence suggests that he was at home. (na to wskazują dowody) |
| The judge insisted that the witness answer the question. | The witness insisted that he had answered the question. |
- ✓
Her silence suggested that she disagreed.
wskazywać → tryb oznajmujący
- ✓
My mum insisted that I phone her as soon as I landed.
żądać → subjunctive
- ✗
The data suggest that the treatment be effective.
Suggest = wskazywać → tryb oznajmujący: the treatment is effective.
8Formulaic subjunctive: stałe wyrażenia
Formulaic subjunctive przetrwał w wielu stałych wyrażeniach odziedziczonych po dawnej angielszczyźnie. Ich gramatyki nie można zmieniać ani rozszerzać na inne czasowniki: nie da się tworzyć nowych zdań według tego samego schematu. Większość z nich jest formalna lub literacka; niektóre (Be that as it may, Suffice it to say, Come what may) wciąż są częste w starannej mowie i w dziennikarstwie.
| Wyrażenie | Znaczenie i przykład |
|---|---|
| God save the King | hymn narodowy i tradycyjna formuła lojalności; stałe wyrażenie |
| Long live…! | życzenie długiego życia lub istnienia (pol. „Niech żyje…!”): Long live the free press! |
| Come what may | cokolwiek się stanie (pol. „niech się dzieje, co chce”, „cokolwiek by się działo”): Come what may, we'll finish the marathon. |
| Be that as it may | mimo to, tak czy inaczej: The plan is expensive. Be that as it may, it is the only option. |
| Suffice it to say | powiem tylko tyle (pol. „wystarczy powiedzieć”): Suffice it to say, the meeting did not go well. |
| Far be it from me to… | nie chcę krytykować, ale… (pol. „daleki jestem od tego, by…”): Far be it from me to tell you what to do, but… |
| Perish the thought | oby to się nigdy nie stało (często żartobliwie; pol. „broń Boże”): Me, give a speech? Perish the thought! |
| So be it | akceptuję to, nawet jeśli mi się nie podoba (pol. „niech tak będzie”): If that's your decision, so be it. |
| If need be | w razie potrzeby: We can work late, if need be. |
- ✓
Far be it from me to criticise your cooking, but this soup could do with a little salt.
- ✓
The company has lost money for three years. Be that as it may, the owners refuse to sell.
- ✓
If need be, we'll hire a minibus.
- ✓
Come what may, I'll be there for you.
teksty piosenek, przemówienia, obietnice
9Przyzwalające be: be it…, whether it be…
W formalnym angielskim subjunctive be na początku zdania albo po whether wyraża „nieważne, czy to X, czy Y”. Ta konstrukcja jest literacka i formalna; w codziennym angielskim używamy whether it's albo whatever.
| Formalnie (subjunctive) | Codzienny odpowiednik |
|---|---|
| Every citizen, be they rich or poor, has the right to vote. | Every citizen, whether they're rich or poor, … |
| Any change, be it large or small, must be approved. | Any change, whether it's large or small, … |
| Whether it be a novel or a poem, she reads it twice. | Whether it's a novel or a poem, … |
- ✓
All writing, be it fiction or journalism, benefits from careful editing.
- ✓
The museum welcomes every visitor, be they five or ninety-five.
10Were-subjunctive i lest
Past subjunctive przetrwał tylko jako were, używane dla wszystkich osób w warunkach nierzeczywistych i życzeniach. W formalnym angielskim preferuje się were (If I were you…, I wish she were here), a w mowie częste jest was. Niektóre stałe wyrażenia dopuszczają tylko were: as it were (= so to speak, pol. „że tak powiem”), if I were you, were it not for, were he to + czasownik (formalny okres warunkowy z inwersją).
- ✓
If I were you, I'd apply for the scholarship.
- ✓
He became, as it were, the family's unofficial historian.
as it were = so to speak (pol. „że tak powiem”)
- ✓
Were it not for the volunteers, the festival could not take place.
Lest to bardzo formalny spójnik znaczący „aby nie” albo „z obawy, że”. Po nim stoi subjunctive albo should. Pojawia się w napisach upamiętniających (Lest we forget), w literaturze i w formalnych ostrzeżeniach. W codziennym angielskim używaj in case albo so that… not.
| Formalnie | Na co dzień |
|---|---|
| She wrote the date down lest she forget it. | She wrote it down so that she wouldn't forget it. |
| He spoke quietly lest he should wake the baby. | He spoke quietly so that he wouldn't wake the baby. |