Eenglish-tests.com
C2

Przedimki: niuanse i styl

Na poziomie B2 opanowałeś zasady: nazwy geograficzne, instytucje, generyczne the i brak przedimka (zero article). Na poziomie C2 przedimki przestają być kwestią reguł, a stają się kwestią wyboru. Ten sam rzeczownik może mieć a, the albo nie mieć przedimka, a każdy wybór mówi coś innego o tym, jak mówiący widzi świat: jako kategorię, znaną wspólną rzeczywistość, pojedynczy przykład albo abstrakcyjną ideę. W tej lekcji przyjrzymy się granicom trzech form generycznych, przedimkom z imionami i nazwiskami (a Mr Patel, the young Darwin, a Picasso), rzeczownikom abstrakcyjnym, które nagle potrzebują a/an, oraz szczególnej „gramatyce przedimków” w nagłówkach, notatkach, tytułach i początkach utworów literackich. To obszary, po których często da się rozpoznać nawet prawie bezbłędnie mówiących Polaków — w polskim przecież przedimków nie ma.

1Przedimek jako punkt widzenia

Przedimek nie należy do rzeczownika; należy do konkretnego użycia tego rzeczownika w konkretnym kontekście. A/an wprowadza coś jako jednego z przedstawicieli klasy, jeszcze nieokreślonego. The sygnalizuje, że mówiący i słuchacz mogą zidentyfikować, o co chodzi — bo już o tym była mowa, bo jest to coś jedynego w swoim rodzaju albo bo należy do świata, który obaj znają. Brak przedimka przedstawia rzeczownik w liczbie mnogiej albo niepoliczalny jako ogólną kategorię lub nieograniczoną ilość. Na poziomie C2 zwróć uwagę, że pisarze czasem wybierają przedimek dla efektu: bliskości, dystansu, ironii, napięcia.

WybórCo przekazujemy słuchaczowiPrzykład
a / anjeden z klasy; nowy w wypowiedziA fox had been visiting the garden at night.
themożesz to zidentyfikować (z kontekstu, wiedzy albo sytuacji)The fox had left muddy prints on the patio.
brak przedimkacała kategoria albo nieograniczona ilośćFoxes have adapted remarkably well to city life.

2Odniesienie generyczne: granice a, the i braku przedimka

Wszystkie trzy formy mogą uogólniać, ale nie są wymienne. Liczba mnoga bez przedimka jest najbardziej elastyczna. Generyczne the + liczba pojedyncza traktuje klasę jako jeden typ i jest typowe dla stylu formalnego i naukowego. Generyczne a/an + liczba pojedyncza znaczy „dowolny pojedynczy przedstawiciel”, więc działa tylko w stwierdzeniach prawdziwych dla każdego osobnika. Nie można go użyć, gdy stwierdzenie dotyczy klasy jako całości: jej występowania, liczebności, historii albo wynalezienia.

prawdziwe dla każdego przedstawiciela
Liczba mnoga, bez przedimka
✓ Owls hunt at night.
The + liczba pojedyncza
✓ The owl hunts at night.
A + liczba pojedyncza
✓ An owl hunts at night.
o całej klasie
Liczba mnoga, bez przedimka
✓ Dodos are extinct.
The + liczba pojedyncza
✓ The dodo is extinct.
A + liczba pojedyncza
✗ A dodo is extinct.
wynalazek / historia
Liczba mnoga, bez przedimka
✓ Printing presses changed Europe.
The + liczba pojedyncza
✓ The printing press changed Europe.
A + liczba pojedyncza
✗ A printing press changed Europe. (= jedna konkretna maszyna)
występowanie / liczebność
Liczba mnoga, bez przedimka
✓ Red squirrels are rare in England.
The + liczba pojedyncza
✓ The red squirrel is rare in England.
A + liczba pojedyncza
✗ A red squirrel is rare in England.

Generyczne the ma też użycie kulturowe: odnosi się do instytucji, dziedziny sztuki albo medium jako całości. We go to the theatre or the cinema (dziedzina sztuki albo przeżycie, a nie budynek), we play the violin, we read about something in the press, and we blame the media. Porównaj to z brakiem przedimka przy przedmiocie studiów lub dziedzinie: She studies theatre. He works in television.

  • ✓

    The novel as we know it emerged in the eighteenth century.

    gatunek jako typ

  • ✓

    A novel needs conflict; without it, nothing moves.

    prawdziwe dla każdej pojedynczej powieści

  • ✓

    Novels were once considered a dangerous influence on young readers.

    neutralne uogólnienie

  • ✓

    She's played the cello since she was six.

  • ✗

    A computer has transformed the way we work.

    O wynalazku jako całości → The computer has transformed… / Computers have transformed…

3Przedimki z imionami i nazwiskami

Imiona i nazwiska zwykle nie mają przedimka, bo samo imię już identyfikuje osobę. Angielski używa jednak przedimków z imionami, aby wyrazić bardzo konkretne znaczenia, a te są częste w literaturze, dziennikarstwie i w uprzejmej rozmowie.

KonstrukcjaZnaczenie i przykład
a + tytuł + nazwiskoosoba, której nie znam, „ktoś o nazwisku”, „jakaś”: A Mrs Okafor rang while you were out.
the (akcentowane /ðiː/) + imię i nazwiskota słynna osoba: You met Ruth Ashdown? Not the Ruth Ashdown?
the + nazwa + of / zdanie względnekonkretna „wersja” osoby lub miejsca: the Paris of the 1920s; the Dickens who wrote Bleak House
the + przymiotnik + imię lub nazwiskoetap życia albo opis: the young Darwin, the late Professor Hughes, the ever-cheerful Mrs Lee
a + przymiotnik + imięjedna „wersja” albo strona danej osoby: a very nervous Tom arrived at the interview.
the + nazwisko w liczbie mnogiejcała rodzina: The Robinsons are moving to Bristol.
a + nazwisko artystyjego dzieło: The museum has bought a Turner. (obraz)
a + słynne nazwiskoktoś taki jak on lub ona: She's a future Marie Curie.
  • ✓

    The young Mozart toured Europe as a child performer.

  • ✓

    A tired but delighted Emma crossed the finishing line just after noon.

    typowa konstrukcja dziennikarska

  • ✓

    There's a Mr Harding at reception — he says you're expecting him.

  • ✓

    The London of Dickens's novels was crowded, foggy and full of contrasts.

  • ✗

    The Shakespeare wrote 39 plays.

    Brak przymiotnika, brak wyrażenia z of, nic, co odróżniałoby jednego Szekspira od drugiego → Shakespeare wrote…

4Dziennikarstwo: novelist Clare Holloway czy the novelist Clare Holloway?

Gdy nazwa zawodu lub opis stoi obok imienia i nazwiska, możliwych jest kilka konstrukcji, a każda ma swój rejestr. Konstrukcja bez przedimka przed nazwiskiem jest typowa dla dziennikarstwa informacyjnego, gdzie miejsce jest cenne. Konstrukcja z the jest neutralna i sugeruje, że osoba jest znana. Umieszczenie opisu po nazwisku z a przedstawia osobę jako jedną z grupy, często kogoś, kogo czytelnik nie zna.

KonstrukcjaRejestr i wydźwięk
Novelist Clare Holloway said…dziennikarski, zwięzły; częsty w brytyjskich gazetach
The novelist Clare Holloway said…neutralny; to znana postać
Clare Holloway, the novelist, said…wskazuje, o którą Clare Holloway chodzi; jest dobrze znana
Jane Ellis, a nurse from Leeds, said…zwykła osoba przedstawiona czytelnikowi

W tekstach prasowych the + opis służy też do ponownego odniesienia się do osoby już wymienionej z nazwiska, dzięki czemu autor unika powtarzania nazwiska: Sam Reed won again yesterday. The 34-year-old said afterwards that… Czytelnik rozumie, że the 34-year-old to Reed, bo przedimek określony odsyła go do kogoś już zidentyfikowanego.

5Rzeczowniki abstrakcyjne z a/an

Niepoliczalne rzeczowniki abstrakcyjne (knowledge, education, understanding, love, silence, beauty) w znaczeniu ogólnym nie mają przedimka. Często jednak przyjmują a/an, gdy przymiotnik albo następujące po nich wyrażenie opisuje jeden szczególny rodzaj lub przejaw danej cechy. Rzeczownik staje się wtedy „tymczasowo policzalny”: mówimy o pewnym rodzaju wiedzy, pewnym rodzaju ciszy. Jest to bardzo częste w starannym języku pisanym, a w polskim nie ma odpowiednika, więc uczniowie zwykle pomijają przedimek.

Ogólnie: bez przedimkaJeden rodzaj lub przejaw: a / an
Knowledge is power.She has a detailed knowledge of medieval history.
Education should be free.They gave their children an excellent education.
Silence is golden.A strange silence fell over the room.
Understanding takes time.We reached an understanding about the deadlines.
Courage is admired.It took a great deal of courage to speak.
Life is short.He led a quiet life in the country.
  • ✓

    The job requires a good command of written English.

  • ✓

    She spoke with a warmth that surprised everyone.

  • ✓

    He has a fear of heights / an interest in astronomy / a passion for jazz.

  • ✓

    There was a sense of relief when the results were announced.

  • ✓

    She has excellent knowledge of Spanish.

    też poprawne: sam przymiotnik może pozostawić rzeczownik ogólnym; z „of + temat” a/an jest częstsze

  • ✗

    He has good command of French.

    Command (= biegła znajomość) w tej konstrukcji wymaga a → a good command of French.

6Posiłki, pory dnia, pory roku i okazje

Posiłki, pory dnia i pory roku tworzą osobny mały system. W znaczeniu ogólnym nie mają przedimka. Gdy opisujemy jedną konkretną okazję przymiotnikiem, używamy a/an. Gdy wskazujemy konkretną, używamy the.

Ogólnie / rutynowoOpisane albo wskazane
We have dinner at seven.We had a lovely dinner at the harbour. / The dinner was delicious.
I'll see you at breakfast.The breakfast they served was huge.
at night, by day, at dawn, at duskduring the night, in the morning, in the afternoon
in winter / in (the) winter (obie formy dobre)in the winter of 1963 (konkretna zima)
Christmas, Easter, New Year (święta)the Christmas we spent in Wales; a quiet Christmas
  • ✓

    Lunch is served from twelve until two.

  • ✓

    It was a bitterly cold night, and the stars were very bright.

  • ✓

    I woke up twice during the night.

  • ✓

    We met at the dinner on Friday.

    poprawne, jeśli chodzi o konkretną, zorganizowaną kolację (wydarzenie)

  • ✗

    Let's have the breakfast in the garden.

    Rutynowy posiłek → Let's have breakfast in the garden.

7Brak przedimka w parach i stałych wyrażeniach

Rzeczowniki policzalne w liczbie pojedynczej zwykle potrzebują określnika, ale angielski ma wiele stałych wyrażeń, w których występują same. Większość z nich to pary albo powtórzone rzeczowniki, wyrażenia z by określające środek transportu lub komunikacji oraz wyrażenia przyimkowe opisujące funkcję lub stan. Nie można ich dowolnie zmieniać: tracą przedimek dlatego, że są utarte, a nie z powodu reguły, którą można rozszerzać.

TypPrzykłady
pary współrzędnehusband and wife, mother and child, knife and fork, from top to bottom, from start to finish
powtórzone rzeczownikiday after day, face to face, side by side, hand in hand, step by step, back to back
by + transport / komunikacjaby car, by train, by bike, by email, by post (ale: in the car, on the train)
wyrażenia przyimkoweon foot, at sea, on duty, in charge, on purpose, by heart, in person, at hand
  • ✓

    Both mother and baby are doing well.

  • ✓

    The two scientists worked side by side for decades.

  • ✓

    I'd rather discuss this face to face than by email.

  • ✗

    We travelled by the train.

    By + środek transportu nie ma przedimka → by train. Z the train: on the train.

  • ✗

    She learnt the poem by the heart.

    Stałe wyrażenie → by heart.

8Nagłówki, notatki, instrukcje i tytuły

Niektóre rodzaje tekstów mają własną gramatykę przedimków. Nagłówki prasowe, notatki, etykiety, instrukcje, przepisy kulinarne, definicje słownikowe i podpisy pod zdjęciami często pomijają przedimki (i czasowniki posiłkowe), aby zaoszczędzić miejsce. Nie upoważnia to do pomijania przedimków w zwykłej prozie: gdy nagłówek przechodzi w tekst artykułu, wracają normalne zasady.

Rodzaj tekstuPrzykład
nagłówekTeenager finds Roman coin in garden → A teenager has found a Roman coin in her garden.
instrukcjeRemove lid and stir well. Store in cool, dry place.
notatki / dziennikMet Sam for coffee. Long chat about new job.
znaki i etykietyExit. Lift out of order. Emergency exit only.
podpisy pod zdjęciamiAbove: view from summit of Ben Nevis.

Z tytułami jest jeszcze inaczej. Tytuły książek i filmów ustalają ich autorzy i trzeba je przytaczać dokładnie: Pride and Prejudice (bez przedimka), The Hobbit (z the), A Christmas Carol (z a). Niektóre gazety mają przedimek w nazwie — The Times, The Guardian, The Economist — a inne nie (Daily Mail, Financial Times, choć w zdaniu zwykle mówimy „the Financial Times”).

9Efekty literackie i naukowe

Pisarze wykorzystują przedimki dla efektu stylistycznego. Powieść, która zaczyna się od the zamiast a, umieszcza czytelnika w świecie, który już jest znajomy, jakby już tam kiedyś był: The house stood at the end of the lane, half hidden by the yews. Efekt jest bliski i bezpośredni. Początek z a przypomina raczej gawędziarza, który przedstawia coś nowego: There was once a house at the end of a lane…

  • ✓

    The woman in the grey coat had been waiting since dawn.

    czytelnik zostaje umieszczony w scenie bez wprowadzenia

  • ✓

    A woman in a grey coat had been waiting since dawn.

    wprowadzenie nowej postaci

Teksty naukowe mają własne konwencje. Autorzy mówią o własnej pracy: the present study, this paper albo the author(s). Dekady mają the: in the 1990s, in the late nineteenth century. Dziedziny i dyscypliny nie mają przedimka (research in psychology), ale konkretne teorie, podejścia czy modele zwykle mają the, gdy są nazwane: the theory of relativity, the Marxist approach, the Big Bang model. Teorie nazwane od osoby w formie dzierżawczej nie mają przedimka: Darwin's theory, Newton's laws.

Z theBez przedimka
the theory of evolutionDarwin's theory of evolution
the 1960s, the early modern periodin 1965, during wartime
the present study suggests…Research suggests… (ogólnie)
the French RevolutionEuropean history

10Typowe błędy zaawansowanych uczniów

Przedimki: niuanse i styl: testy

Testy są po angielsku — w ten sposób ćwiczysz angielski.

GameFix the mistake: Articles: nuance and styleFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →GameSort it: Articles: nuance and stylePut every card in the right group.Play →

Ta lekcja była przydatna? Udostępnij ją znajomemu lub swojej klasie.