1Dlaczego łagodzimy wypowiedzi
Bardzo niewiele stwierdzeń o rzeczywistym świecie jest w stu procentach pewnych. Naukowiec, który przebadał 500 pacjentów, nie może twierdzić, że coś jest prawdą dla wszystkich; dziennikarz, który nie potwierdził informacji, nie może przedstawiać jej jako faktu; współpracownik, który nie zgadza się z planem, nie chce zabrzmieć niegrzecznie. Hedging pozwala powiedzieć dokładnie, na ile jesteśmy pewni. To nie jest oznaka słabości: w angielskim naukowym i zawodowym twierdzenie bez żadnego złagodzenia często brzmi naiwnie, arogancko albo po prostu nieprecyzyjnie.
| Za mocno | Złagodzone |
|---|---|
| Social media causes depression in teenagers. | Heavy use of social media may contribute to depression in some teenagers. |
| This method is better. | This method appears to be more effective in most cases. |
| Your plan won't work. | I'm not sure the plan would work in its current form. |
| The company is in trouble. | The company is reported to be in financial difficulty. |
Mamy tu dwie powiązane idee. Hedging dotyczy siły twierdzenia: na ile jest pewne, ogólne i pełne. Distancing dotyczy odpowiedzialności: kto właściwie coś twierdzi? Konstrukcje takie jak „It is said that…” i „apparently” pozwalają autorowi przekazać informację, nie gwarantując osobiście jej prawdziwości. W praktyce oba zjawiska często występują razem.
2Szybka powtórka: czasowniki modalne i przysłówki możliwości
Najprostsze narzędzia łagodzenia znasz już z poziomu B2: czasowniki modalne wyrażające możliwość i przysłówki prawdopodobieństwa. Pamiętaj, że may, might i could wyrażają możliwość; might i could są nieco ostrożniejsze niż may. Would sprawia, że stwierdzenie jest bardziej hipotetyczne, a więc łagodniejsze. Przysłówki takie jak probably, possibly i perhaps pokazują stopień pewności.
Od pewności do ostrożności
| Siła | Przykład |
|---|---|
| pewne | The results are reliable. |
| bardzo prawdopodobne | The results are almost certainly reliable. |
| prawdopodobne | The results are probably reliable. / The results should be reliable. |
| możliwe | The results may / could be reliable. |
| ostrożniej | The results might possibly be reliable. |
3Seem i appear
Seem i appear to najważniejsze czasowniki łagodzące w angielskim. Przedstawiają stwierdzenie jako wrażenie oparte na przesłankach, a nie jako pewny fakt (podobnie jak polskie „wydaje się”, „wygląda na to, że”). Appear jest nieco bardziej formalne niż seem. Obu używamy w trzech głównych konstrukcjach: z bezosobowym it + zdanie z that, z podmiotem osobowym + bezokolicznik z to oraz z there + to be.
| Konstrukcja | Przykład |
|---|---|
| It seems / appears that + zdanie | It seems that the train has been cancelled. |
| podmiot + seem / appear to + bezokolicznik | The new system appears to work well. |
| There seems / appears to be + rzeczownik | There appears to be a problem with your booking. |
| podmiot + seem + przymiotnik | The minister seemed uncomfortable during the interview. |
Bezokolicznik po seem i appear może zmieniać formę, aby pokazać czas i aspekt. Użyj bezokolicznika perfect (to have + imiesłów bierny) dla czegoś, co wydarzyło się wcześniej, a bezokolicznika ciągłego (to be + -ing) dla czegoś, co jest w toku. Dzięki temu możesz bardzo precyzyjnie złagodzić wypowiedź w jednym wyrażeniu czasownikowym.
| Bezokolicznik | Przykład |
|---|---|
| prosty: to + czasownik | The drug seems to reduce inflammation. |
| ciągły: to be + -ing | Prices appear to be rising again. |
| perfect: to have + imiesłów bierny | The fire seems to have started in the kitchen. |
| bierny: to have been + imiesłów bierny | The painting appears to have been damaged in transit. |
- ✓
It would seem that the original estimate was too optimistic.
would sprawia, że brzmi to jeszcze ostrożniej
- ✓
There seem to be several mistakes in the translation.
rzeczownik w liczbie mnogiej → seem, a nie seems
- ✓
The two events do not appear to be connected.
- ✓
He doesn't seem to have understood the question.
4Konstrukcje bezosobowe: it is thought that, is said to
Na poziomie B2 poznałeś stronę bierną z czasownikami relacjonującymi. Na poziomie C1 staje się ona kluczowym narzędziem dystansowania się, bo pozwala przekazać, w co wierzą „ludzie” albo „eksperci”, nikogo nie wymieniając i nie mówiąc, że się z tym zgadzasz (podobnie jak polskie „uważa się, że”, „mówi się, że”). Typowe czasowniki to believe, think, say, report, claim, estimate, expect, consider, know, understand i allege. Są dwie konstrukcje.
| It is … that | Podmiot + is … to |
|---|---|
| It is believed that the painting is a fake. | The painting is believed to be a fake. |
| It is estimated that 2,000 people attended. | 2,000 people are estimated to have attended. |
| It was reported that the talks were going well. | The talks were reported to be going well. |
| It is thought that the ship sank in a storm. | The ship is thought to have sunk in a storm. |
W drugiej konstrukcji bezokolicznik musi oddawać czas pierwotnego wydarzenia względem czasownika relacjonującego. Jeśli wydarzenie nastąpiło przed momentem relacjonowania, użyj bezokolicznika perfect: „It is thought that the ship sank” → „The ship is thought to have sunk”. Zapominanie o tym to jeden z najczęstszych błędów w wypracowaniach na poziomie C1.
- ✓
The castle is said to be haunted, although nobody has ever proved it.
- ✓
It is widely accepted that regular exercise improves mood.
- ✓
The suspect is understood to have left the country last week.
- ✓
There are thought to be fewer than a hundred of these birds left in the wild.
5Ostrożne czasowniki i rzeczowniki: suggest, indicate, tend to
Autorzy tekstów naukowych i zawodowych rzadko piszą, że dane czegoś „dowodzą”. Zamiast tego wybierają czasowniki, które pokazują, że dane wskazują pewien kierunek: suggest, indicate, imply, point to. Opisują też tendencje, a nie reguły, za pomocą tend to, a twierdzenia zamieniają w rzeczowniki: „there is evidence that…”, „there is a possibility that…”, „the likelihood of…”.
| Ostrożny język | Przykład |
|---|---|
| suggest / indicate that | The findings suggest that sleep plays a key role in memory. |
| tend to + bezokolicznik | Older drivers tend to have fewer accidents. |
| there is evidence that | There is some evidence that the treatment works. |
| it is possible / likely that | It is likely that demand will fall next year. |
| be likely / unlikely to | The strike is unlikely to last more than a week. |
| the likelihood / possibility of | This reduces the likelihood of errors. |
- ✓
These figures may indicate a gradual shift in public opinion.
- ✓
The survey seems to suggest that young people are reading more, not less.
- ✓
Students who work part-time tend to manage their time better.
- ✓
There is a strong possibility that the launch will be delayed.
6To some extent: ograniczanie zasięgu twierdzenia
Innym sposobem łagodzenia jest ograniczenie zakresu stwierdzenia: jest prawdziwe, ale tylko częściowo, tylko czasami albo tylko w odniesieniu do niektórych osób. Wyrażenia takie jak to some extent, to a certain degree, in some cases oraz przysłówki takie jak largely, broadly, relatively i somewhat sprawiają, że ogólne stwierdzenie staje się dokładniejsze.
| Wyrażenie | Przykład |
|---|---|
| to some extent / to a certain degree | I agree with the author to some extent. |
| to a large extent / largely | The project's success was largely due to the volunteers. |
| in some cases / in many cases | In some cases, the side effects can be serious. |
| broadly / generally speaking | Broadly speaking, the public supports the plan. |
| relatively / fairly / somewhat | The risks are relatively low. |
| more or less / almost | The work is more or less finished. |
| not entirely / not necessarily | Higher prices do not necessarily mean better quality. |
- ✓
To a certain extent, every generation complains about the next one.
- ✓
The town centre has changed somewhat since the new shopping centre opened.
- ✓
For the most part, the reviews have been positive.
- ✓
I'm not entirely convinced by his argument.
7Dystansowanie się: apparently, allegedly, reportedly
Niektóre przysłówki i wyrażenia pokazują, że informacja pochodzi z innego źródła i że mówiący nie bierze za nią odpowiedzialności. Są niezbędne w dziennikarstwie, gdzie informacja może jeszcze nie być potwierdzona, i w codziennej rozmowie, gdy przekazujemy usłyszane wiadomości. Każde z nich ma nieco inny odcień znaczeniowy.
| Słowo | Co pokazuje | Przykład |
|---|---|---|
| apparently | słyszałem albo czytałem o tym; nie jestem pewien, czy to prawda (pol. „podobno”) | Apparently, the café is closing down. |
| reportedly | media o tym poinformowały (pol. „według doniesień”) | The singer is reportedly planning a world tour. |
| allegedly | ktoś tak twierdzi, ale nie zostało to udowodnione (często o przestępstwach; pol. „rzekomo”) | The goods were allegedly stolen from a warehouse. |
| supposedly | ludzie tak mówią, ale wątpię w to (pol. „niby”, „rzekomo”) | This cream supposedly removes wrinkles. |
| according to | podaje źródło informacji (pol. „według”) | According to the forecast, it'll rain all weekend. |
| seemingly | tak to wygląda, ale może być inaczej (pol. „pozornie”) | The seemingly simple task took hours. |
- ✓
Apparently she's moving to Canada — that's what Tom told me, anyway.
- ✓
The company is reportedly in talks with several investors.
- ✓
According to a recent study, two thirds of adults read the news on their phones.
- ✓
The bridge was supposedly designed to last 200 years, but it's already showing cracks.
8Łagodzenie w rozmowie
W mowie łagodzenie dotyczy głównie uprzejmości. Kiedy się nie zgadzamy, krytykujemy, odmawiamy albo wyrażamy opinię, łagodzące wyrażenia sprawiają, że brzmimy życzliwie i otwarcie, a nie agresywnie. Brytyjski angielski słynie z tego: mówiący często wyrażają się oględniej, niż naprawdę myślą. Typowe narzędzia to wyrażenia wprowadzające (I'd say, I tend to think), pytania przeczące (Wouldn't it be better…?) i drobne słowa takie jak a bit, slightly, sort of i kind of.
| Bezpośrednio | Łagodniej |
|---|---|
| That's wrong. | I'm not sure that's quite right. |
| Your essay is too long. | Your essay is a bit on the long side. |
| We should leave now. | Wouldn't it be better to leave now? |
| I disagree. | I see what you mean, but I'd say… |
| The film was boring. | The film wasn't really my kind of thing. |
| That's a bad idea. | I wonder if that's the best idea. |
- ✓
I'd say it's about a twenty-minute walk from here.
- ✓
I tend to think that online courses suit some people better than others.
- ✓
It's sort of a mix between a café and a bookshop.
nieformalnie
- ✓
I might be wrong, but isn't the deadline on Thursday?
9Rejestr: łagodzenie formalne i nieformalne
Łagodzenie występuje w każdym rejestrze, ale narzędzia są różne. W piśmie formalnym używamy konstrukcji bezosobowych, ostrożnych czasowników i wyrażeń rzeczownikowych; w rozmowie — wyrażeń osobowych, łagodzących przysłówków i form pytających. Nieformalne wyrażenia typu „sort of” w eseju brzmią niedbale, a „It is thought that” w rozmowie ze znajomymi brzmi dziwnie sztywno.
| Styl nieformalny / mówiony | Styl formalny / pisany |
|---|---|
| I think it's kind of true. | This would appear to be true to some extent. |
| Apparently, they're going to close the factory. | The factory is reported to be facing closure. |
| It looks like there's a problem. | There appears to be a problem. |
| People say he's really rich. | He is said to be extremely wealthy. |
| Maybe it's because of the weather. | This may be partly attributable to the weather. |
| Usually, older people sleep less. | Older people tend to sleep less. |
10Typowe błędy zaawansowanych uczniów
W polskim są konstrukcje bezosobowe znaczące „wydaje się”, „mówi się” i „uważa się”, więc uczniowie często tłumaczą je słowo w słowo. Angielskie konstrukcje mają jednak ścisłe schematy: seem nigdy nie występuje w stronie biernej, bezokolicznik wymaga to, a strona bierna z czasownikami relacjonującymi wymaga właściwej formy bezokolicznika.