1Zanim zaczniesz: jak zachowują się te czasowniki
Tak jak w lekcji o codziennych phrasal verbs, każdy czasownik w tej lekcji jest oznaczony. Pamiętaj, że oznaczenie mówi ci, gdzie stoi dopełnienie, a ma to największe znaczenie, gdy dopełnieniem jest zaimek, taki jak it, them albo her.
| Oznaczenie | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| S (rozdzielny) | Dopełnienie może stać w środku; zaimek musi stać w środku. | Set up a meeting. / Set it up. |
| I (nierozdzielny) | Dopełnienie zawsze stoi po partykule. | I'll deal with it. / She looks up to her mum. |
| — (bez dopełnienia) | Nie ma dopełnienia. | My parents broke up when I was five. |
Kilka czasowników w tej lekcji składa się z trzech części: czasownik + partykuła + przyimek, np. get on with, keep up with i look up to. Takie trzyczłonowe czasowniki są zawsze nierozdzielne: dopełnienie stoi na samym końcu.
2Rozpoczynanie i organizowanie pracy
Te czasowniki opisują, jak zaczynają się i jak są prowadzone projekty, firmy i obowiązki. Carry out jest szczególnie częste w formalnym i naukowym angielskim: we carry out research, a survey, an experiment albo a plan.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| set up (S) | założyć firmę albo organizację; zorganizować | She set up her own company at 25. / Can you set up a meeting? |
| carry out (S) | przeprowadzić, wykonać zadanie, plan albo badanie | The scientists carried out a series of experiments. |
| take on (S) | podjąć się pracy albo obowiązku; zatrudnić | I've taken on too much this term. / The shop is taking on new staff. |
| take over (S) | przejąć coś od kogoś | When the manager left, Sarah took over the team. |
| hand out (S) | rozdać coś każdej osobie w grupie | The teacher handed out the exam papers. / She handed them out. |
| sign up for (I) | oficjalnie zapisać się na kurs albo zajęcia | I've signed up for an evening course in photography. |
- ✓
Our class carried out a survey about how students travel to school.
- ✓
If you take on another project, you won't have any free time.
- ✓
A large international company has taken over the local bakery.
3Rozwiązywanie problemów i pomysły
Kiedy coś idzie nie tak, trzeba się tym zająć: deal with it. Te czasowniki opisują kolejne kroki: badanie sprawy, zrozumienie jej i wreszcie znalezienie rozwiązania.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| deal with (I) | zająć się problemem; poradzić sobie z czymś | Who's going to deal with the complaint? / I'll deal with it. |
| look into (I) | zbadać, przyjrzeć się sprawie | The council is looking into the problem of noise in the park. |
| come up with (I) | wymyślić pomysł, plan albo odpowiedź | We need to come up with a name for our band. |
| figure out (S) | zrozumieć albo rozwiązać po namyśle, rozgryźć | I can't figure out how this app works. / I can't figure it out. |
| work out (S) | obliczyć; znaleźć odpowiedź | Can you work out how much we owe? |
| point out (S) | zwrócić komuś uwagę na fakt, którego nie zauważył | My teacher pointed out a mistake in my essay. |
- ✓
Thank you for your email. We are looking into the matter and will contact you soon.
- ✓
She came up with a brilliant plan to raise money for the school trip.
- ✓
It took me an hour to figure out the answer to the last maths problem.
4Czas, terminy i nadążanie
Uczniowie i pracownicy zdają się ciągle walczyć z czasem. Niektóre z tych czasowników opisują opóźnienia w pracy (put off, fall behind), a inne — nadrabianie zaległości (catch up, keep up with).
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| put off (S) | przełożyć; odkładać zrobienie czegoś | Don't put off your revision until the last minute. / Don't put it off. |
| hand in (S) | oddać pracę nauczycielowi albo szefowi | You must hand in your essays by Friday. / Hand them in. |
| fall behind (— / I) | nie nadążać za innymi albo za planem, mieć zaległości | I was ill for a week and fell behind with my homework. |
| catch up (— / with) | dogonić innych, nadrobić zaległości | I'll stay late to catch up. / She ran to catch up with her friends. |
| keep up with (I) | nadążać za kimś albo czymś | The lessons are so fast that I can't keep up with the class. |
| drop out (of) (—) | rzucić szkołę albo kurs, wycofać się z wyścigu przed końcem | He dropped out of university after a year. |
| get through (I) | przebrnąć przez dużą ilość pracy; przetrwać trudny okres | We got through twenty pages in one lesson. |
- ✓
I keep putting off phoning the dentist.
- ✓
If you fall behind, it's hard to catch up, so ask for help early.
- ✓
Two runners dropped out of the race because of the heat.
- ✓
Have you handed in your project yet?
5Nauka i sprawdzanie
Te czasowniki przydają się, gdy mówimy o uczeniu się, powtarzaniu materiału i dbaniu o swoją pracę.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| go over (I) | dokładnie sprawdzić albo powtórzyć materiał | Let's go over the main points again before the test. / Let's go over them. |
| read through / run through (I) | przeczytać albo przećwiczyć od początku do końca | Read through your answers before you hand them in. |
| back up (S) | zrobić kopię zapasową plików; wesprzeć kogoś | Always back up your files. / My friends backed me up. |
| brush up on (I) | odświeżyć umiejętność, którą się częściowo zapomniało | I need to brush up on my French before the holiday. |
| take up (S) | zacząć nowe hobby albo zajęcie | My dad has taken up yoga. |
- ✓
The teacher went over the grammar rules once more.
- ✓
I lost my essay because I hadn't backed it up.
- ✓
Since she took up the piano, she has practised every day.
6Przyjaciele i dogadywanie się
Teraz przechodzimy od pracy do ludzi. Get on with (także get along with) to jeden z najprzydatniejszych czasowników do opisywania relacji: jeśli dobrze się z kimś dogadujesz (get on well with someone), lubicie się i macie przyjazne stosunki.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| get on with / get along with (I) | dogadywać się, mieć z kimś dobre relacje | I get on really well with my cousins. / Do you get on with him? |
| hang out (with) (—) | spędzać razem wolny czas (nieformalnie) | We usually hang out at the park after school. |
| get together (—) | spotkać się towarzysko | Let's get together at the weekend. |
| fall out (with) (—) | pokłócić się i przestać się przyjaźnić | Jack has fallen out with his best friend. |
| make up (—) | pogodzić się po kłótni | They argued, but they made up the next day. |
| cheer up (— / S) | rozchmurzyć się; pocieszyć kogoś | Cheer up! It's nearly the holidays. / Let's cheer her up. |
| open up (—) | otworzyć się, zacząć mówić o swoich uczuciach | It took him months to open up to his new friends. |
- ✓
My brother and I didn't get on when we were younger, but now we're close.
- ✓
They fell out over something silly, but they've made up now.
- ✓
We bought her some flowers to cheer her up.
7Miłość i randki
Historie miłosne też opowiada się za pomocą phrasal verbs. Oto one w typowej kolejności wydarzeń.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| ask out (S) | zaprosić kogoś na randkę | He finally asked her out. |
| go out with (I) | chodzić z kimś, być z kimś w związku | Is Anna going out with Tom? |
| break up (with) (—) | rozstać się, zakończyć związek | They broke up after two years. |
| get over (I) | dojść do siebie po czymś smutnym albo po chorobie | It took her months to get over the break-up. |
| settle down (—) | ustatkować się, zacząć spokojne życie, często z partnerem i własnym domem | He wants to settle down and have a family. |
- ✓
They had been going out for three years before they got married.
- ✓
She broke up with her boyfriend just before the summer.
- ✓
I've had a terrible cold, but I'm getting over it now.
8Rodzina, dorastanie i szacunek
Bring up i grow up często się mylą. Rodzice wychowują dzieci: bring up (S, z dopełnieniem), a dzieci dorastają: grow up (bez dopełnienia). O kimś, kto was brought up in Wales, powiemy też, że grew up in Wales.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| bring up (S) | wychowywać dziecko; poruszyć temat | She was brought up by her grandparents. / Don't bring up that topic at dinner. |
| grow up (—) | dorosnąć, dorastać | I grew up in a small village near York. |
| take after (I) | być podobnym z wyglądu albo zachowania do starszego krewnego | Lucy takes after her dad: they're both very calm. |
| look up to (I) | podziwiać i szanować | Many young players look up to her. |
| look down on (I) | patrzeć na kogoś z góry | He looks down on people who don't go to university. |
- ✓
What do you want to be when you grow up?
- ✓
I've always looked up to my older sister; she's so brave.
- ✓
It's wrong to look down on people because of the job they do.
9Wsparcie i rozczarowanie
Dobrzy przyjaciele cię wspierają, a czasem ludzie cię rozczarowują. Te czasowniki opisują obie strony.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| count on / rely on (I) | liczyć na kogoś, polegać na kimś | You can always count on me. / I'm counting on you. |
| stand by (I) | wspierać kogoś w trudnej sytuacji | Her family stood by her when she lost her job. |
| let down (S) | zawieść kogoś, nie robiąc tego, co się obiecało | I promised to help, and I won't let you down. |
| put up with (I) | znosić coś nieprzyjemnego bez narzekania | I can't put up with this noise any longer. |
| turn down (S) | odrzucić ofertę albo zaproszenie | She turned down the job because the pay was low. / She turned it down. |
| stick up for (I) | bronić kogoś, kogo krytykują, stanąć w czyjejś obronie | Thanks for sticking up for me in the meeting. |
- ✓
He let his team down by not turning up to the final.
- ✓
I don't know how you put up with your noisy neighbours.
- ✓
They offered him a place in the band, but he turned it down.
10Szyk: podsumowanie
Podzielmy czasowniki z tej lekcji na trzy grupy. Jeśli nie masz pewności, pamiętaj, że czasowniki trzyczłonowe są zawsze nierozdzielne, a przy czasownikach rozdzielnych zaimek zawsze stoi w środku.
| Grupa | Czasowniki | Przykład z zaimkiem |
|---|---|---|
| S | set up, carry out, take on, take over, put off, hand in, back up, bring up, let down, turn down, ask out, figure out | put it off, hand it in, let her down |
| I (dwie części) | deal with, look into, go over, get over, count on, stand by, take after | deal with it, get over it, count on me |
| I (trzy części) | come up with, keep up with, get on with, look up to, look down on, put up with, go out with | put up with it, look up to him |
| — | grow up, fall out, make up, break up, drop out, settle down, catch up | They broke up. |
- ✓
The deadline is tomorrow. Don't put it off any longer.
- ✓
I don't like the noise, but I put up with it.
- ✗
Don't put off it.
put off jest rozdzielny: put it off.
- ✗
I'll deal it with.
deal with jest nierozdzielny: I'll deal with it.