1Krótka powtórka: czym jest phrasal verb?
Krótkie słówko po czasowniku nazywamy partykułą (ang. particle). Wygląda jak przyimek albo przysłówek, ale razem z czasownikiem tworzy jedną całość znaczeniową. Czasem znaczenie łatwo odgadnąć: come back = wrócić, sit down = usiąść. Bardzo często jednak znaczenie jest idiomatyczne, czyli nie da się go wywnioskować z dwóch części: give up nie ma nic wspólnego z dawaniem, a run out of — z bieganiem. Trochę przypomina to polskie przedrostki: „wy-chodzić”, „za-chodzić”, „pod-chodzić” to zupełnie różne czasowniki.
Phrasal verbs zachowują się na trzy różne sposoby, a w tej lekcji każdy czasownik jest oznaczony, abyś wiedział, do której grupy należy. Ma to największe znaczenie, gdy dopełnieniem jest zaimek, taki jak it, them, him albo her.
Trzy grupy (oznaczenia używane we wszystkich tabelach poniżej)
| Oznaczenie | Co oznacza | Przykład |
|---|---|---|
| S (rozdzielny) | Jest dopełnienie i może stać przed partykułą albo po niej. Zaimek musi stać w środku. | Turn on the light. / Turn the light on. / Turn it on. |
| I (nierozdzielny) | Jest dopełnienie, ale zawsze stoi po partykule, nawet gdy jest zaimkiem. | I'm looking for my keys. / I'm looking for them. |
| — (bez dopełnienia) | Czasownik w ogóle nie przyjmuje dopełnienia. | I usually get up at seven. |
2Poranna rutyna
Twój dzień jest pełen phrasal verbs od chwili, gdy otwierasz oczy. Zwróć uwagę na różnicę między wake up (obudzić się) a get up (wstać z łóżka). Możesz obudzić się o siódmej, a wstać dopiero o wpół do ósmej!
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| wake up (— / S) | obudzić się; obudzić kogoś | I woke up before my alarm went off. / Please wake me up at six. |
| get up (—) | wstać z łóżka | On Saturdays I don't get up until ten. |
| go off (—) | zadzwonić (o budziku) | My alarm goes off at 6.45 every morning. |
| put on (S) | założyć ubranie, buty; zrobić makijaż | Put on a warm jumper. / Put it on. |
| take off (S) | zdjąć ubranie albo buty | Please take your shoes off in the hall. / Take them off. |
| do up (S) | zapiąć guzik, zamek albo pas | Do up your coat, it's freezing. / Do it up. |
| hurry up (—) | pospieszyć się | Hurry up! We'll miss the bus. |
| get on / get off (I) | wsiąść do / wysiąść z autobusu, pociągu, samolotu; wsiąść na / zsiąść z roweru | I get on the bus at the corner and get off at the school. |
- ✓
I always wake up early, but I find it hard to get up in winter.
- ✓
He put on his school uniform, did up his tie and ran out of the door.
- ✓
When you get off the train, turn left and walk to the main square.
3W domu
Wiele phrasal verbs związanych z domem dotyczy urządzeń i prac domowych. Przy urządzeniach on i off znaczą „włączyć” i „wyłączyć”, a up i down — „więcej” i „mniej”: turn the heating up, jeśli ci zimno, turn the music down, jeśli jest za głośno. Switch to popularna w brytyjskim angielskim alternatywa dla turn przy światłach i urządzeniach elektrycznych.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| turn on / switch on (S) | włączyć urządzenie albo światło | Can you turn on the oven? / Turn it on. |
| turn off / switch off (S) | wyłączyć urządzenie albo światło | Switch the lights off when you leave the room. |
| turn up (S) | podgłośnić, podkręcić ogrzewanie albo moc | Turn up the radio, I love this song! |
| turn down (S) | ściszyć, skręcić ogrzewanie albo moc | Could you turn it down? The baby's asleep. |
| tidy up (— / S) | posprzątać, zrobić porządek | We tidied up the living room before the guests arrived. |
| put away (S) | odłożyć coś na miejsce | Put your clothes away before bedtime. / Put them away. |
| throw away / throw out (S) | wyrzucić coś do kosza | Don't throw away that box! / Don't throw it away. |
| wash up (—) | pozmywać naczynia po posiłku | I cooked, so it's your turn to wash up. |
| hang up (S) | powiesić ubranie na wieszaku albo haczyku | Hang up your coat in the hall. / Hang it up. |
| look after (I) | opiekować się osobą, zwierzęciem albo rzeczą | My neighbour looks after our cat when we're away. / She looks after it. |
- ✓
It's boiling in here. Shall I turn the heating down?
- ✓
Once you've finished playing, please put the games away and tidy up your room.
- ✓
My grandma has looked after me every Wednesday since I was little.
4Zakupy
Na zakupach — w sklepie czy w internecie — używamy wielu czasowników z up, on, out i back. Zwróć uwagę na run out of: ma dwie partykuły i zawsze jest nierozdzielny. Rzecz, której już nie mamy, stoi na końcu.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| look for (I) | szukać | I'm looking for a present for my dad. / I'm looking for one. |
| try on (S) | przymierzyć ubranie | Can I try on these trainers? / Can I try them on? |
| pick up (S) | podnieść; odebrać | She picked up a basket at the entrance. / I'll pick it up later. |
| run out of (I) | zużyć coś do końca, tak że nic nie zostaje | We've run out of bread. / We've run out of it. |
| sell out (—) | zostać całkowicie wyprzedanym | The concert tickets sold out in an hour. |
| take back (S) | oddać coś do sklepu, zwrócić | The jeans were too long, so I took them back. |
| queue up (—) | stać w kolejce | We queued up for twenty minutes to pay. |
| pay back (S) | oddać pożyczone pieniądze | Can you lend me a fiver? I'll pay you back tomorrow. |
- ✓
I tried on three jackets, but none of them fitted me.
- ✓
If the shop has run out of your size, you can order it online.
- ✓
The new game had already sold out by the time we got there.
- ✓
I'll pick up some milk on my way home.
5Wyjścia i podróże
Podróże są pełne phrasal verbs o wyjeżdżaniu, przyjeżdżaniu i wracaniu. Set off jest szczególnie przydatny: znaczy „wyruszyć w drogę” i tak właśnie mówią Brytyjczycy zamiast bardziej formalnego depart.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| go out (—) | wyjść z domu dla przyjemności | We're going out for a pizza tonight. |
| eat out (—) | zjeść w restauracji | We don't eat out very often; we prefer cooking. |
| come back / get back (—) | wrócić | What time did you get back last night? |
| set off (—) | wyruszyć w drogę | We set off at dawn to avoid the traffic. |
| check in (—) | zameldować się w hotelu albo odprawić się na lotnisku | You must check in two hours before the flight. |
| check out (—) | zapłacić i wymeldować się z hotelu | We have to check out of the room by eleven. |
| pick up (S) | odebrać kogoś, zwykle samochodem | Mum will pick us up from the station. |
| drop off (S) | podwieźć kogoś gdzieś i tam wysadzić | Can you drop me off at the corner? |
| take off (—) | wystartować (o samolocie) | The plane took off forty minutes late. |
| break down (—) | zepsuć się (o samochodzie albo maszynie) | Our car broke down on the motorway. |
- ✓
If we set off at eight, we'll get there in time for lunch.
- ✓
After we had checked in, we went straight to the beach.
- ✓
My dad drops me off at school and my mum picks me up.
- ✓
The coach broke down, so we had to wait two hours for a new one.
6Technologia i telefon
Współczesne życie stworzyło mnóstwo nowych phrasal verbs, a wiele starych zyskało nowe znaczenia. Zwróć uwagę na log in / log out (także log on / log off) i sign up, które widzisz niemal na każdej stronie internetowej i w każdej aplikacji.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| log in / log out (—) | zalogować się / wylogować się z konta | Log in with your email and password. / Don't forget to log out. |
| sign up (—) | założyć konto albo zapisać się do klubu | I signed up for a free trial. |
| plug in (S) | podłączyć do prądu | Plug in your laptop. / Plug it in. |
| charge up (S) | naładować baterię | I need to charge up my phone before we go. |
| call back / ring back (S) | zadzwonić do kogoś ponownie albo oddzwonić | I'm driving. Can I call you back? |
| hang up (—) | rozłączyć się, zakończyć rozmowę telefoniczną | He hung up before I could explain. |
| look up (S) | sprawdzić informację w książce albo w internecie | If you don't know a word, look it up. |
| print out (S) | wydrukować | Please print out your boarding pass. / Print it out. |
| top up (S) | doładować telefon albo kartę miejską | I need to top up my phone. I've got no credit. |
- ✓
I couldn't log in because I'd forgotten my password.
- ✓
She looked up the train times on her phone.
- ✓
Sorry, I'm in a meeting. I'll ring you back in ten minutes.
7Plany, informacje i problemy
Ta grupa zawiera jedne z najczęstszych phrasal verbs w angielskim. Używa się ich w domu, w szkole i w pracy, w mowie i w nieformalnych tekstach. Naucz się ich szczególnie dobrze: find out, give up i sort out usłyszysz codziennie.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| find out (S) | dowiedzieć się, odkryć informację | I found out the truth yesterday. / How did you find out? |
| give up (S) | przestać coś robić; poddać się | He gave up chocolate for a month. / Don't give up! |
| sort out (S) | rozwiązać problem; uporządkować | Don't worry, I'll sort it out. |
| fill in (S) | wypełnić formularz | Fill in this form, please. / Fill it in. |
| work out (— / S) | ćwiczyć; znaleźć odpowiedź, rozgryźć | I work out at the gym. / Can you work out the answer? |
| call off (S) | odwołać wydarzenie | They called off the match because of the snow. |
| turn up (—) | pojawić się, często niespodziewanie albo z opóźnieniem | Only five people turned up to the meeting. |
| come round / come over (—) | wpaść do kogoś w odwiedziny | Do you want to come round on Saturday? |
| carry on (—) | kontynuować, robić coś dalej | Carry on reading while I make some tea. |
| calm down (— / S) | uspokoić się; uspokoić kogoś | Calm down, it's only a game! |
- ✓
I've just found out that the museum is closed on Mondays.
- ✓
If I were you, I wouldn't give up the guitar. You're getting much better.
- ✓
Could you fill in your name and address at the top of the page?
- ✓
The trip was called off because of the storm.
8Szyk z dopełnieniami i zaimkami
Teraz przyjrzyjmy się najważniejszej kwestii gramatycznej: gdzie stoi dopełnienie. Przy czasowniku rozdzielnym i rzeczowniku masz wybór. Przy zaimku nie masz wyboru: musi on stać w środku. Przy czasowniku nierozdzielnym dopełnienie zawsze stoi na końcu.
| Czasownik | Z rzeczownikiem | Z zaimkiem |
|---|---|---|
| pick up (S) | pick up the bag / pick the bag up | pick it up |
| throw away (S) | throw away the boxes / throw the boxes away | throw them away |
| wake up (S) | wake up the children / wake the children up | wake them up |
| look for (I) | look for my phone | look for it |
| look after (I) | look after my sister | look after her |
| get off (I) | get off the bus | get off it |
| run out of (I) | run out of petrol | run out of it |
- ✓
Your toys are on the stairs. Please pick them up.
- ✓
I can't find my headphones. Have you seen them? I've been looking for them all morning.
- ✗
Pick up them.
Zaimek musi stać między czasownikiem a partykułą: pick them up.
- ✗
I'm looking my keys for.
look for jest nierozdzielny: I'm looking for my keys.
9Typowe błędy
Polacy często tłumaczą słowo po słowie, więc używają prostego czasownika tam, gdzie angielski potrzebuje partykuły, albo mylą czasowniki, które wyglądają podobnie. Oto najczęstsze problemy.
10Phrasal verb czy czasownik jednowyrazowy?
Większość codziennych phrasal verbs ma bardziej formalny odpowiednik jednowyrazowy. Oba są poprawne, ale używa się ich w różnych sytuacjach. W rozmowie, SMS-ach i nieformalnych mailach phrasal verb brzmi naturalnie i przyjaźnie. W oficjalnym liście, raporcie albo komunikacie często lepszy jest czasownik jednowyrazowy. Dlatego od przyjaciela usłyszysz „We set off at six”, ale na dworcu — „The train departs at 6.00”.
| Phrasal verb (nieformalnie) | Czasownik jednowyrazowy (bardziej formalnie) |
|---|---|
| find out | discover |
| give up | stop, quit |
| set off | depart, leave |
| come back | return |
| call off | cancel |
| turn up | arrive, appear |
| fill in | complete (formularz) |
| carry on | continue |
| look for | search for, seek |
| throw away | discard |
- ✓
Informal: Sorry, the party's been called off.
- ✓
Formal: We regret to inform you that the event has been cancelled.
- ✓
Informal: Can you fill in this form?
- ✓
Formal: Please complete the attached form.