1Definiujące i niedefiniujące: podstawowa idea
Na poziomie B1 poznałeś zdania przydawkowe definiujące: The woman who lives next door is a vet. Bez tego zdania nie wiedzielibyśmy, o którą kobietę chodzi. Zdanie niedefiniujące jest inne. Osoba lub rzecz jest już jasno określona, często dlatego, że ma imię lub nazwę albo stoi przy niej zaimek dzierżawczy (my mum, our flat, London), a zdanie dodaje tylko szczegół „przy okazji”. Jeśli usuniesz zdanie niedefiniujące, całe zdanie nadal ma pełny sens. Uwaga: po polsku przecinek stawiamy przed każdym „który”, a po angielsku przecinki mają tylko zdania niedefiniujące — dlatego Polacy często stawiają je tam, gdzie nie trzeba.
Dwa rodzaje zdań względnych
| Definiujące | Niedefiniujące |
|---|---|
| mówi nam, o który chodzi | dodaje dodatkową informację |
| bez przecinków | przecinki (albo nawiasy/myślniki) wokół niego |
| The man who called was very polite. | Mr Jones, who called this morning, was very polite. |
| można użyć that | nigdy nie używa that |
| zaimek w funkcji dopełnienia można pominąć | zaimka nigdy nie można pominąć |
- ✓
My grandmother, who is 92, still goes swimming every week.
Mam tylko jedną babcię w wieku 92 lat — to zdanie jest dodatkową informacją.
- ✓
Edinburgh, which is the capital of Scotland, hosts a huge arts festival every August.
- ✓
Our new teacher, whose husband is a pilot, has travelled all over the world.
- ✓
We stayed at the Grand Hotel, where my parents had their wedding reception.
2Zaimki względne: who, which, whose, where, when
W zdaniach niedefiniujących używamy tych samych słów względnych co w zdaniach definiujących, z jednym ważnym wyjątkiem: that jest niedozwolone. Wybierz zaimek w zależności od tego, do czego się odnosi.
| Zaimek | Odnosi się do | Przykład |
|---|---|---|
| who | osób | Lucy, who works in a bank, gave me some advice. |
| whom | osób w funkcji dopełnienia (formalnie) | Mr Patel, whom I met last year, is now the head teacher. |
| which | rzeczy, zwierząt, idei | My laptop, which I bought in May, has already broken. |
| whose | przynależności (osób lub rzeczy) | Sam, whose sister is a singer, got us free tickets. |
| where | miejsc | Bath, where I grew up, is famous for its Roman baths. |
| when | czasu | In 2019, when we moved to Bristol, I started a new school. |
- ✓
The Eiffel Tower, which was built in 1889, was meant to be temporary.
- ✓
My aunt, who has lived in Spain for years, speaks Spanish fluently.
- ✓
Our neighbours, whose garden is beautiful, won a local prize.
- ✓
I'll never forget last summer, when we camped in the Lake District.
- ✓
Cornwall, where we spend most holidays, has wonderful beaches.
3Bez „that” i bez pomijania zaimka
W zdaniach definiujących często możemy użyć that zamiast who lub which i możemy całkowicie pominąć zaimek w funkcji dopełnienia (The book I read was great). W zdaniu niedefiniującym żadna z tych rzeczy nie jest możliwa. Zaimek musi zawsze się pojawić i musi to być who, whom, which, whose, where lub when.
- ✓
My phone, which I bought last month, keeps freezing.
- ✗
My phone, that I bought last month, keeps freezing.
Po przecinku nie ma that → which.
- ✗
My phone, I bought last month, keeps freezing.
Zaimka nie można pominąć → which I bought.
- ✓
Emma, who you met at the party, is my cousin.
- ✗
Emma, you met at the party, is my cousin.
→ Emma, who (albo whom) you met at the party, …
4Przecinki i jak je wymawiać
W piśmie zdanie niedefiniujące w środku zdania wymaga dwóch przecinków: jednego przed nim i jednego po nim. Na końcu zdania potrzebny jest tylko jeden przecinek przed nim. Zapominanie o drugim przecinku to bardzo częsty błąd. W tekstach formalnych tę samą funkcję mogą też pełnić myślniki lub nawiasy.
- ✓
Mr Brown, who teaches us chemistry, is retiring this year.
w środku: dwa przecinki
- ✓
We had lunch with Mr Brown, who teaches us chemistry.
na końcu: jeden przecinek
- ✗
Mr Brown, who teaches us chemistry is retiring this year.
Brakuje drugiego przecinka.
- ✓
The concert (which lasted four hours) was the highlight of the trip.
Nawiasy: też możliwe
5Which odnoszące się do całego zdania
Szczególnym zastosowaniem which jest komentowanie całej poprzedniej myśli, a nie tylko jednego rzeczownika. Takie zdanie zawsze stoi na końcu, po przecinku. Często wyraża naszą opinię lub skutek: coś było irytujące, zaskakujące, było dobrą wiadomością itd. Możliwe jest tu tylko which — nie what, nie that i nie it. Po polsku mówimy w takich zdaniach „co” („Spóźnił się, co wszystkich zdenerwowało”), ale po angielsku nie wolno tłumaczyć tego jako what.
- ✓
He arrived an hour late, which annoyed everyone.
which = to, że się spóźnił
- ✓
She passed all her exams, which was a great relief to her parents.
- ✓
The train was cancelled, which meant we had to take a taxi.
- ✓
It rained all weekend, which is typical of a British bank holiday.
- ✗
They didn't reply to my email, what was rather rude.
→ which was rather rude.
- ✗
He failed his driving test again, it was a shame.
Dwa zdania połączone samym przecinkiem → which was a shame (albo kropka: … again. It was a shame).
Przydatne schematy
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| which means / meant (that)… | The shop is closed on Mondays, which means we'll have to go tomorrow. |
| which is why… | I missed the bus, which is why I was late. |
| which surprised / annoyed / pleased … | She remembered my birthday, which really pleased me. |
| which was a pity / a shame / a relief | The match was postponed, which was a pity. |
6Przecinki zmieniają znaczenie
Czasem te same słowa mogą tworzyć zdanie definiujące albo niedefiniujące, a przecinki całkowicie zmieniają znaczenie. Bez przecinków zdanie mówi nam, o który element chodzi, więc sugeruje, że są też inne. Z przecinkami zdanie jest tylko dodatkową informacją o jedynym elemencie albo o wszystkich.
| Bez przecinków (definiujące) | Z przecinkami (niedefiniujące) |
|---|---|
| My sister who lives in Paris is a designer. | My sister, who lives in Paris, is a designer. |
| → Mam więcej niż jedną siostrę; chodzi mi o tę w Paryżu. | → Mam tylko jedną siostrę i, nawiasem mówiąc, mieszka w Paryżu. |
| The students who had revised passed the test. | The students, who had revised, passed the test. |
| → Powtórzyła materiał tylko część uczniów i tylko oni zdali. | → Wszyscy uczniowie powtórzyli materiał i wszyscy zdali. |
| The flats which have balconies are more expensive. | The flats, which have balconies, are more expensive. |
| → Tylko niektóre mieszkania mają balkony. | → Wszystkie mieszkania mają balkony (i są droższe niż inne w okolicy). |
- ✓
My brother who works in Manchester is coming to visit.
Mam co najmniej dwóch braci.
- ✓
My brother, who works in Manchester, is coming to visit.
Mam jednego brata.
- ✗
My father who is a pilot travels a lot.
Masz tylko jednego ojca, więc zdanie musi być niedefiniujące → My father, who is a pilot, travels a lot.
7Przyimki z whom i which (styl formalny)
Po wielu czasownikach i przymiotnikach stoi przyimek (talk to, rely on, interested in). W zdaniu względnym przyimek może stać w dwóch miejscach. W codziennym angielskim stoi na końcu zdania. W formalnym angielskim stoi na początku, przed whom (osoby) lub which (rzeczy) — tak jak w polskim „z którym”, „na którym”. Po przyimku trzeba użyć whom lub which — nigdy who ani that.
| Nieformalnie: przyimek na końcu | Formalnie: przyimek + whom/which |
|---|---|
| Mrs Clark, who I spoke to yesterday, was very helpful. | Mrs Clark, to whom I spoke yesterday, was very helpful. |
| The report, which we're relying on, is out of date. | The report, on which we are relying, is out of date. |
| My cousins, who I'm staying with, live in York. | My cousins, with whom I am staying, live in York. |
| This project, which I've worked on for months, is nearly finished. | This project, on which I have worked for months, is nearly finished. |
Określenia ilości + of whom / of which
| Schemat | Przykład |
|---|---|
| some / many / most of whom | There were 30 applicants, most of whom were very well qualified. |
| all / none / both of which | She wrote three novels, all of which became bestsellers. |
| neither / one / half of whom | He has two brothers, neither of whom lives nearby. |
- ✓
I've got two cousins, both of whom are doctors.
- ✓
We visited several museums, the best of which was the Science Museum.
- ✓
The manager, to whom the letter was addressed, never replied.
- ✗
The manager, to who the letter was addressed, never replied.
Po przyimku → whom.
- ✗
I've got two cousins, both of them are doctors.
To łączy dwa zdania samym przecinkiem → both of whom are doctors.
8Where, when i whose dokładniej
Where może zastąpić „in which / at which” w odniesieniu do miejsc, a when — „in which / on which” w odniesieniu do czasu. Whose zastępuje his, her, its lub their. Pamiętaj, że where jest poprawne tylko wtedy, gdy zdanie względne ma własny podmiot i orzeczenie; jeśli miejsce jest podmiotem lub dopełnieniem tego zdania, użyj which.
| where / when / whose | Formalna alternatywa |
|---|---|
| Oxford, where she studied, is an hour from London. | Oxford, in which she studied, … |
| 1 May, when the shop opens, is a Saturday. | 1 May, on which the shop opens, … |
| Tom, whose dad is a chef, cooks brilliantly. | (Tom — his dad is a chef — cooks brilliantly.) |
- ✓
We visited York, which has a beautiful cathedral.
York jest podmiotem „has” → which
- ✗
We visited York, where has a beautiful cathedral.
Zdanie potrzebuje podmiotu → which has…
- ✓
We visited York, where we saw the cathedral.
podmiotem jest „we” → where jest w porządku
- ✓
The author, whose latest book won a prize, is giving a talk tonight.
- ✗
The author, who's latest book won a prize, …
who's = who is. Przynależność → whose.