1Co to jest zdanie czasowe?
Zdanie czasowe zaczyna się od słowa określającego czas (spójnika), takiego jak when, as soon as, before, after, until czy once. Ma własny podmiot i orzeczenie, ale nie może występować samodzielnie: potrzebuje zdania głównego. Zdanie główne mówi, co się wydarzy, a zdanie czasowe — kiedy.
| Zdanie główne | Zdanie czasowe |
|---|---|
| I'll call you | when I get home. |
| We'll have dinner | after Dad arrives. |
| Wait here | until I come back. |
| Text me | as soon as you hear the news. |
2Złota zasada: czas teraźniejszy, nie will
W zdaniu czasowym o przyszłości używamy Present Simple (albo Present Perfect — patrz niżej), chociaż czynność dotyczy przyszłości. Will stawiamy tylko w zdaniu głównym. Słowo określające czas już pokazuje, że mówimy o chwili w przyszłości, więc angielski nie potrzebuje will po raz drugi.
- ✓
I'll phone you when I arrive.
- ✗
I'll phone you when I will arrive.
Po when nie ma will.
- ✓
She'll be very happy when she sees her present.
- ✓
Before you go out, please close the windows.
- ✓
We'll start the meeting as soon as everyone is here.
3Słowa określające czas
Każde z tych słów pokazuje inną relację między dwiema czynnościami. Naucz się ich znaczeń razem z przykładami.
| Słowo | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| when | wtedy, gdy; kiedy | I'll tell her when I see her. |
| as soon as | od razu, gdy; jak tylko | I'll call you as soon as I land. |
| before | wcześniej niż; zanim | Have a shower before you go to bed. |
| after | później niż; po tym, jak | We'll go for a walk after we have lunch. |
| until / till | aż do tego momentu, potem koniec; dopóki (nie) | I'll wait until you come. |
| once | po tym, jak / jak tylko (kiedy coś jest już zrobione) | Once you learn to swim, you never forget. |
- ✓
As soon as the bell rings, the students will run outside.
- ✓
I'll do my homework after I eat.
- ✓
Don't open your presents until everyone arrives.
- ✓
Once the paint is dry, we can put the pictures back on the wall.
- ✓
Before we leave, I'll check that the doors are locked.
4Kolejność zdań i przecinek
Zdanie czasowe może stać na początku albo na końcu. Znaczenie się nie zmienia. Jeśli zdanie czasowe stoi na początku, stawiamy po nim przecinek. Jeśli najpierw jest zdanie główne, zwykle nie stawiamy przecinka. Uwaga: w języku polskim przecinek przed „kiedy” stawiamy zawsze, w angielskim przed when — zwykle nie.
| Najpierw zdanie czasowe | Najpierw zdanie główne |
|---|---|
| When I get home, I'll call you. | I'll call you when I get home. |
| As soon as the rain stops, we'll go out. | We'll go out as soon as the rain stops. |
| Before you leave, turn off the lights. | Turn off the lights before you leave. |
5Present Perfect: kiedy coś jest skończone
Po when, as soon as, after, once i until możemy też użyć Present Perfect (have / has + imiesłów bierny, czyli trzecia forma czasownika). Podkreśla on, że pierwsza czynność będzie całkowicie zakończona, zanim zacznie się druga. Nadal nie używamy will. Po polsku często oddaje to czasownik dokonany: „Kiedy skończę lekcje, zadzwonię”.
- ✓
When I've finished my homework, I'll call you.
- ✓
As soon as she's saved enough money, she'll buy a laptop.
- ✓
You can go out once you've tidied your room.
- ✓
I won't decide until I've spoken to my parents.
- ✓
After we've eaten, we'll go to the park.
| Present Simple | Present Perfect |
|---|---|
| When I read the book, I'll make notes. | When I've read the book, I'll lend it to you. |
| = w tym samym czasie: będę czytać i robić notatki | = najpierw skończę książkę, potem ci ją pożyczę |
Często obie formy są możliwe, a różnica jest bardzo mała: I'll call you when I finish / when I've finished. Ale jeśli dwie czynności dzieją się w tym samym czasie, użyj Present Simple: When I see her, I'll say hello (a nie when I've seen her).
6until czy by?
Until i by często się mylą, bo po polsku oba można przetłumaczyć jako „do” („do szóstej”, „do piątku”). Mają jednak różne znaczenia. Until znaczy, że czynność albo sytuacja trwa aż do określonego momentu, a potem się kończy. By znaczy nie później niż w określonym momencie: czynność dzieje się w jakiejś chwili przed tym momentem albo dokładnie wtedy.
| until (trwa aż do) | by (nie później niż) |
|---|---|
| I'll be at work until six. (Będę tam cały czas, od teraz do szóstej). | I'll be home by six. (o szóstej albo wcześniej) |
| You can keep the book until Friday. | Please return the book by Friday. |
| We'll wait until ten o'clock. | The film will finish by ten o'clock. |
Until może być przyimkiem (until Friday) albo spójnikiem ze zdaniem (until you come back). By jest tylko przyimkiem. Przed zdaniem używamy by the time: By the time we arrive, the shop will be closed.
- ✓
Stay in bed until you feel better.
- ✓
I need to finish this essay by Monday.
- ✓
By the time you get here, I'll have dinner ready.
- ✓
I won't know my results until August.
not until = nie stanie się to przed sierpniem (dopiero w sierpniu).
7when czy if?
Zarówno po when, jak i po if używamy czasu teraźniejszego dla przyszłości, ale znaczą one co innego. When pokazuje, że jesteśmy pewni, że czynność się wydarzy („kiedy”). If pokazuje, że jest ona tylko możliwa („jeśli”).
| when (pewne) | if (niepewne) |
|---|---|
| I'll phone you when I get to London. | I'll phone you if I have any problems. |
| When the film ends, we'll get a taxi. | If the film is boring, we'll leave early. |
| When you're eighteen, you can vote. | If you pass your driving test, you can borrow my car. |
8Co może stać w zdaniu głównym?
Zdanie główne wyraża przyszłość w zwykły sposób. Najczęściej jest to will, ale możemy też użyć be going to, can, might albo trybu rozkazującego. Specjalna zasada z czasem teraźniejszym dotyczy tylko zdania czasowego.
- ✓
When I leave school, I'm going to travel for a year.
- ✓
As soon as you finish, you can go home.
- ✓
When you get to the station, call me.
- ✓
I might go for a run after it gets cooler.
- ✓
Don't cross the road until the green man appears.
Oba zdania mogą też mówić o ogólnych przyzwyczajeniach, jak w zerowym okresie warunkowym: When I get home from school, I always have a snack. Tutaj oba czasowniki są w Present Simple.
9Uwaga: when w pytaniach
Zasada z czasem teraźniejszym dotyczy tylko zdań czasowych. Kiedy when jest słowem pytającym albo zaczyna pytanie zależne (I don't know when…, Do you know when…?), używamy will normalnie. Zadaj sobie pytanie: czy when znaczy „wtedy, gdy” (zdanie czasowe → czas teraźniejszy), czy „kiedy? o której?” (pytanie → will)?
| Pytanie: will jest w porządku | Zdanie czasowe: czas teraźniejszy |
|---|---|
| When will you arrive? | Call me when you arrive. |
| I don't know when she'll be back. | I'll tell her when she's back. |
| Do you know when the results will be ready? | I'll email you when the results are ready. |