1Czasowniki wprowadzające pytania
Najczęstszym czasownikiem, za pomocą którego przekazujemy pytania, jest ask. Możemy go użyć z osobą albo bez niej: He asked (me) … Możemy też użyć want to know („chcieć wiedzieć”) i wonder (= zastanawiać się, zadawać sobie pytanie). Do przekazywania pytań nie używamy say ani tell.
| Czasownik | Przykład |
|---|---|
| ask | She asked where the station was. |
| ask + person | She asked me where the station was. |
| want to know | The teacher wanted to know why we were late. |
| wonder | I wondered what time it was. |
2Pytania z wh-: szyk zdania oznajmującego
W pytaniu w mowie niezależnej czasownik posiłkowy stoi przed podmiotem: Where do you live? Where is the bank? W pytaniu w mowie zależnej ten szyk pytający znika. Zostawiamy słowo pytające (where, what, why, when, how…), a potem stosujemy zwykły szyk zdania oznajmującego: podmiot + orzeczenie. Czasownik posiłkowy do / does / did całkowicie znika, a czasy przesuwamy (backshift) tak samo jak w zdaniach oznajmujących w mowie zależnej.
| Pytanie w mowie niezależnej | Pytanie w mowie zależnej |
|---|---|
| 'Where do you live?' | He asked where I lived. |
| 'What are you doing?' | She asked what I was doing. |
| 'Why is she crying?' | Dad asked why she was crying. |
| 'When did you arrive?' | They asked when we had arrived. |
| 'How much does it cost?' | I asked how much it cost. |
| 'Where have you been?' | Mum asked where I had been. |
| 'What time will the train leave?' | I wanted to know what time the train would leave. |
- ✓
The tourist asked me where the museum was.
- ✓
My teacher asked why I hadn't done my homework.
- ✓
She asked how old my sister was.
- ✗
He asked where did I live.
Bez did i bez szyku pytającego: He asked where I lived.
- ✗
She asked me what was my name.
Szyk zdania oznajmującego: She asked me what my name was.
3Pytania typu tak/nie: if albo whether
Niektóre pytania nie mają słowa pytającego; odpowiedź brzmi tak albo nie: Are you tired? Do you like pizza? Żeby je przekazać, dodajemy if albo whether (po polsku „czy”). W tym znaczeniu oba słowa znaczą to samo. if jest częstsze w rozmowie, whether jest trochę bardziej formalne. Po if / whether stosujemy szyk zdania oznajmującego, tak jak w pytaniach z wh-.
| Pytanie w mowie niezależnej | Pytanie w mowie zależnej |
|---|---|
| 'Are you tired?' | She asked if I was tired. |
| 'Do you like pizza?' | He asked me whether I liked pizza. |
| 'Can you help me?' | My friend asked if I could help her. |
| 'Have you seen my keys?' | Dad asked if I had seen his keys. |
| 'Will you be at home?' | She asked whether we would be at home. |
| 'Did you enjoy the film?' | They asked if we had enjoyed the film. |
- ✓
The shop assistant asked if I needed a bag.
- ✓
I wondered whether they were at home.
- ✓
My grandma asked if I was hungry.
- ✗
He asked me do I like football.
Użyj if / whether i szyku zdania oznajmującego: He asked me if I liked football.
- ✗
She asked that I was ready.
Nie that, tylko if / whether: She asked if I was ready.
4Zmiany czasów, zaimków i określeń czasu
Pytania w mowie zależnej podlegają tym samym zasadom co zdania oznajmujące w mowie zależnej. Po asked (czas przeszły) czas zwykle przesuwa się w przeszłość: teraźniejszy → przeszły, will → would, can → could, Past Simple i Present Perfect → Past Perfect. Zaimki i słowa takie jak tomorrow czy here zmieniają się, jeśli sytuacja jest inna. Po polsku czasu nie zmieniamy („Zapytała, czy jestem jutro wolny”), więc pamiętaj o tej różnicy.
| Pytanie w mowie niezależnej | Pytanie w mowie zależnej |
|---|---|
| 'Are you free tomorrow?' | She asked if I was free the next day. |
| 'What did you do yesterday?' | He asked what I had done the day before. |
| 'Can I sit here?' | The girl asked if she could sit there. |
| 'Is this your bag?' | The guard asked if that was my bag. |
5Bez znaku zapytania
Pytanie w mowie zależnej jest częścią zdania oznajmującego, więc kończy się kropką, a nie znakiem zapytania. Jedyny wyjątek to sytuacja, gdy całe zdanie jest prawdziwym pytaniem, na przykład uprzejmym pytaniem pośrednim: Could you tell me where the station is? (Takie uprzejme pytania są bardzo częste i w nich też stosujemy szyk zdania oznajmującego).
- ✓
She asked me where I worked.
- ✗
She asked me where I worked?
Pytanie w mowie zależnej kończy się kropką.
- ✓
Do you know what time it is?
Prawdziwe pytanie do słuchacza, a w środku szyk zdania oznajmującego.
- ✓
Can you tell me where the toilets are, please?
6Polecenia: tell + osoba + bezokolicznik z to
Rozkaz albo polecenie (tryb rozkazujący, np. 'Sit down!' albo 'Be quiet!') przekazujemy za pomocą tell + osoba + bezokolicznik z to. Nie używamy that i nie musimy zmieniać czasu, bo bezokolicznik nie ma czasu. Zaimki i określenia czasu oraz miejsca nadal się zmieniają.
| Polecenie w mowie niezależnej | Polecenie w mowie zależnej |
|---|---|
| Nauczyciel: 'Sit down!' | The teacher told us to sit down. |
| Mama: 'Tidy your room!' | Mum told me to tidy my room. |
| Trener: 'Run faster!' | The coach told the players to run faster. |
| Lekarz: 'Stay in bed for two days.' | The doctor told him to stay in bed for two days. |
| Policjant: 'Show me your licence.' | The police officer told her to show him her licence. |
7Polecenia przeczące: not to
Żeby przekazać polecenie przeczące (Don't …!), stawiamy not przed to. W poleceniach w mowie zależnej nie używamy don't.
| Polecenie w mowie niezależnej | Polecenie w mowie zależnej |
|---|---|
| 'Don't touch it!' | She told me not to touch it. |
| 'Don't be late!' | Dad told us not to be late. |
| 'Don't run in the corridor!' | The teacher told the children not to run in the corridor. |
| 'Don't tell anyone.' | My friend told me not to tell anyone. |
- ✓
The lifeguard told us not to swim too far.
- ✗
She told me don't worry.
Użyj not to: She told me not to worry.
8Prośby: ask + osoba + bezokolicznik z to
Uprzejmą prośbę (Can you…? Could you…? Please…) przekazujemy za pomocą ask + osoba + (not) bezokolicznik z to. Słowo please znika, bo ask już pokazuje, że mówiący był uprzejmy. Porównaj: tell = polecenie, mówiący oczekuje, że to zrobisz; ask = prośba, mówiący ma nadzieję, że to zrobisz.
| Prośba w mowie niezależnej | Prośba w mowie zależnej |
|---|---|
| 'Can you open the window, please?' | She asked me to open the window. |
| 'Could you help me with my bag?' | An old man asked us to help him with his bag. |
| 'Please don't make so much noise.' | Our neighbour asked us not to make so much noise. |
| 'Will you lend me your pen?' | Tom asked me to lend him my pen. |
Polecenie czy prośba?
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| 'Close the door!' (polecenie) | She told me to close the door. |
| 'Could you close the door, please?' (prośba) | She asked me to close the door. |
9Inne czasowniki: advise, remind, warn, invite
Niektóre inne czasowniki mają tę samą konstrukcję: czasownik + osoba + (not) bezokolicznik z to. Pokazują one intencję mówiącego dokładniej niż tell czy ask: advise („radzić”), remind („przypominać”), warn („ostrzegać”), invite („zapraszać”).
| Mowa niezależna | Mowa zależna |
|---|---|
| 'You should see a doctor.' | He advised me to see a doctor. |
| 'Don't forget to call Grandma.' | Mum reminded me to call Grandma. |
| 'Don't go near the edge!' | The guide warned us not to go near the edge. |
| 'Would you like to come to my party?' | Ella invited me to come to her party. |