1Formy
Każdy zaimek osobowy ma swoją formę zwrotną. W liczbie pojedynczej dodajemy -self, a w liczbie mnogiej -selves. Zwróć uwagę, że dla you są dwie formy: yourself, gdy mówimy do jednej osoby, i yourselves, gdy mówimy do dwóch lub więcej osób. W polskim mamy jedno słowo „się” (albo „siebie”, „sobie”) dla wszystkich osób, a w angielskim forma zmienia się w zależności od podmiotu.
| Zaimek osobowy (podmiot) | Zaimek zwrotny |
|---|---|
| I | myself |
| you (jedna osoba) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (więcej niż jedna osoba) | yourselves |
| they | themselves |
| one (forma oficjalna) | oneself |
Przyjrzyj się uważnie pierwszej części słowa. Niektóre formy tworzymy od zaimka dzierżawczego (myself, yourself, ourselves), a inne od zaimka w funkcji dopełnienia (himself, themselves). Dlatego uczący się często popełniają błędy przy he i they.
2Zastosowanie 1: podmiot i dopełnienie to ta sama osoba
Zaimków zwrotnych używamy przede wszystkim wtedy, gdy osoba, która wykonuje czynność, jest też osobą, na którą ta czynność jest skierowana. Porównaj: Tom hurt him (Tom zranił kogoś innego) i Tom hurt himself (Tom zranił siebie). Bez zaimka zwrotnego zdanie mówi o kimś innym.
| Dopełnienie to inna osoba | Dopełnienie to ta sama osoba |
|---|---|
| She looked at her in the photo. (inna kobieta) | She looked at herself in the mirror. |
| I cut him a piece of cake. | I cut myself with a knife. Ouch! |
| They introduced us to the teacher. | They introduced themselves to the teacher. |
| He taught me to play chess. | He taught himself to play chess. |
- ✓
Be careful with that knife! Don't cut yourself.
- ✓
The cat is washing itself.
- ✓
I burnt myself on the oven.
- ✓
Did you two hurt yourselves?
- ✓
Mia blamed herself for the mistake.
- ✓
We introduced ourselves to our new neighbours.
3Zastosowanie 2: podkreślenie — I did it myself
Zaimka zwrotnego możemy też użyć dla podkreślenia — żeby powiedzieć „właśnie ta osoba i nikt inny” albo „bez pomocy”, podobnie jak polskie „sam”, „sama”, „osobiście”. Tutaj zaimek zwrotny nie jest dopełnieniem; możemy go usunąć i zdanie nadal będzie poprawne, ale mniej mocne. Zwykle stoi na końcu zdania albo zaraz po rzeczowniku.
- ✓
I made this cake myself.
Nikt mi nie pomagał.
- ✓
Did you paint your room yourself?
- ✓
The headteacher herself came to congratulate us.
Sama pani dyrektor, ważna osoba — a nie jej asystent.
- ✓
The town itself is small, but the countryside around it is beautiful.
- ✓
We built the treehouse ourselves.
- ✓
Don't ask me — ask Ben himself.
4by myself = sam, w pojedynkę
Wyrażenie by + zaimek zwrotny znaczy „sam, w pojedynkę” albo „bez pomocy”. Jest bardzo częste w codziennym angielskim. W tym samym znaczeniu możemy też powiedzieć on my own, on your own itd.
| by + zaimek zwrotny | Znaczenie |
|---|---|
| She lives by herself. | Mieszka sama. |
| I don't like going to the cinema by myself. | Nie lubię chodzić sam. |
| Can you carry it by yourself? | Dasz radę to nieść bez pomocy? |
| The children made breakfast by themselves. | Zrobiły je zupełnie bez pomocy. |
| Did you do this puzzle on your own? | To samo co by yourself. |
5Czasowniki, które w angielskim NIE są zwrotne
W wielu językach (między innymi w polskim, francuskim i hiszpańskim) dużo czasowników jest zwrotnych. W angielskim wiele z nich NIE łączy się z zaimkiem zwrotnym. To jeden z najczęstszych błędów Polaków, którzy chcą przetłumaczyć każde „się” („zrelaksować się”, „czuć się”, „spotkać się”, „pośpieszyć się”). Naucz się tych czasowników bez -self:
| Poprawnie | Nienaturalnie |
|---|---|
| Sit down and relax. | ✗ Relax yourself. |
| I feel tired. | ✗ I feel myself tired. |
| Let's meet at six. | ✗ Let's meet ourselves. |
| Hurry up! We're late. | ✗ Hurry yourself up. |
| I can't concentrate. | ✗ I can't concentrate myself. |
| I remember that day. | ✗ I remember myself that day. |
| Don't worry. | ✗ Don't worry yourself. |
| She got up at seven. | ✗ She got herself up at seven. |
Czasowników opisujących codzienne czynności — wash, shave, dress, change — zwykle używamy BEZ zaimka zwrotnego, choć po polsku mówimy „myć się”, „golić się”, „ubierać się”, „przebierać się”. Zaimek zwrotny dodajemy tylko wtedy, gdy chcemy pokazać, że to trudne lub wyjątkowe, na przykład w przypadku małego dziecka albo osoby chorej.
- ✓
I got up, washed and got dressed.
Zwykła codzienna czynność — bez myself.
- ✓
He shaves every morning.
- ✓
I need to change before the party.
- ✓
My little brother is only three, but he can dress himself now.
Zaimek zwrotny pokazuje, że to nowa umiejętność.
6Przydatne wyrażenia: enjoy yourself, help yourself
Niektóre wyrażenia z zaimkami zwrotnymi są bardzo częste i mają stałą formę. Enjoy zwykle wymaga dopełnienia: cieszymy się czymś (enjoy something) albo dobrze się bawimy (enjoy ourselves). Nie możemy powiedzieć samego I enjoyed. Help yourself to życzliwe zaproszenie, żeby wziąć jedzenie lub picie bez pytania („Częstuj się!”).
| Wyrażenie | Znaczenie i przykład |
|---|---|
| enjoy yourself | dobrze się bawić: Enjoy yourselves at the party! |
| help yourself (to…) | częstować się, brać, co chcesz: Help yourself to sandwiches. |
| make yourself at home | rozgościć się, czuć się swobodnie w moim domu: Come in and make yourself at home. |
| behave yourself | być grzecznym (często do dzieci): Behave yourselves, you two! |
| look after yourself | dbać o zdrowie: Look after yourself! |
| talk to yourself | mówić do siebie, gdy nikt nie słucha: He often talks to himself. |
7each other a themselves
each other to nie to samo co zaimek zwrotny. Pokazuje, że czynność przebiega w obie strony między dwiema lub więcej osobami: A robi coś B, a B robi to samo A — po polsku „siebie nawzajem”, „sobie nawzajem”. Zaimek zwrotny pokazuje, że każda osoba wykonuje czynność wobec samej siebie. one another znaczy to samo co each other, ale jest bardziej formalne. Polskie „się” może mieć oba znaczenia („Oni się kochają”), ale w angielskim trzeba wybrać.
| themselves / ourselves | each other |
|---|---|
| Tom and Lisa looked at themselves in the mirror. (Tom patrzył na siebie, Lisa patrzyła na siebie). | Tom and Lisa looked at each other. (Tom patrzył na Lisę, a Lisa na Toma). |
| They bought themselves new shoes. | They bought each other birthday presents. |
| We introduced ourselves to the class. | We introduced each other to our parents. |
- ✓
My best friend and I phone each other every day.
- ✓
The two teams shook hands and congratulated each other.
- ✓
Do you and your sister help each other with homework?
- ✓
They've known each other since primary school.
- ✓
We write to each other in English.
8Zaimki zwrotne czy zaimki w funkcji dopełnienia?
Nie używaj zaimka zwrotnego, gdy dopełnienie to inna osoba, i nie używaj go jako podmiotu zdania. W oficjalnym lub uprzejmym angielskim niektórzy mówią myself zamiast me (Please contact myself), ale według standardowej gramatyki to niepoprawne — użyj me.
- ✓
My brother and I went to the concert.
- ✗
My brother and myself went to the concert.
Podmiot → I, a nie myself.
- ✓
Please send the form to me.
- ✗
Please send the form to myself.
Podmiotem jest you, a dopełnieniem me → me.
- ✓
She invited Tom and me.