1Czym jest phrasal verb?
Phrasal verb = czasownik + partykuła. Partykuła to małe słówko, takie jak up, down, on, off, in, out, away, back, over czy after. W innych zdaniach te słowa są przyimkami lub przysłówkami, ale w phrasal verb są częścią czasownika. Czasownik odmienia się normalnie (get, gets, got, getting), a partykuła nigdy się nie zmienia. W polskim podobną rolę często pełnią przedrostki: „wstać”, „włączyć”, „wyłączyć”, „oddać”. W angielskim ta „cząstka” stoi po czasowniku, a nie przed nim.
- ✓
I usually get up at seven.
- ✓
She got up late yesterday and missed the bus.
- ✓
Please turn off your phones before the film starts.
- ✓
My grandma looks after us when Mum is at work.
- ✓
We're going to give back the books tomorrow.
2Znaczenie dosłowne i idiomatyczne
Niektóre phrasal verbs łatwo zrozumieć, bo czasownik i partykuła zachowują swoje zwykłe znaczenie. To znaczenie dosłowne: sit down, come in, go out, take off your coat. Inne phrasal verbs mają znaczenie idiomatyczne: nie da się go odgadnąć z tych dwóch słów. Na przykład give up znaczy „poddać się, przestać próbować”, a get on with somebody znaczy „dogadywać się z kimś”.
| Dosłowne (łatwo odgadnąć) | Idiomatyczne (nowe znaczenie) |
|---|---|
| Please sit down. | The plane took off at six. (= wystartował, oderwał się od ziemi) |
| Come in! The door's open. | I get on well with my sister. (= dobrze się dogadujemy) |
| He went out to buy bread. | Don't give up! (= nie przestawaj próbować) |
| Pick up your toys, please. | I'll pick you up at the station. (= odbiorę cię samochodem) |
| Take off your shoes. | The new phone has really taken off. (= stał się popularny) |
Jak widzisz, jeden phrasal verb może mieć więcej niż jedno znaczenie. Take off może mieć znaczenie dosłowne (zdjąć ubranie) albo idiomatyczne (samolot startuje). Kontekst mówi ci, które znaczenie jest właściwe.
3Typ 1: bez dopełnienia (nieprzechodnie)
Niektóre phrasal verbs nie potrzebują dopełnienia. Czasownik i partykuła stoją razem, a po nich nic nie ma (albo tylko określenie czasu lub miejsca).
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| get up | wstać (z łóżka) | I get up at seven on school days. |
| wake up | obudzić się | I woke up in the middle of the night. |
| sit down | usiąść | Please sit down. |
| go out | wyjść (dla przyjemności, np. do kina) | We're going out tonight. |
| come back | wrócić | When are you coming back? |
| grow up | dorastać, wychowywać się | I grew up in a small village. |
| break down | zepsuć się (o samochodzie, maszynie) | Our car broke down on the motorway. |
| hurry up | pospieszyć się | Hurry up! We're late. |
| set off | wyruszyć (w podróż) | We set off early in the morning. |
4Typ 2: czasowniki rozdzielne
Wiele phrasal verbs ma dopełnienie. W czasownikach rozdzielnych (separable) dopełnienie może stać po partykule albo między czasownikiem a partykułą. Gdy dopełnieniem jest rzeczownik, obie pozycje są poprawne.
Ale gdy dopełnieniem jest zaimek (it, them, him, her, me, us, you), musi stać w środku. Zaimek nie może stać po partykule. To najważniejsza zasada tej lekcji.
| Z rzeczownikiem (obie formy są OK) | Z zaimkiem (tylko jedna forma) |
|---|---|
| Turn on the light. / Turn the light on. | Turn it on. |
| Put on your coat. / Put your coat on. | Put it on. |
| Pick up the children. / Pick the children up. | Pick them up. |
| Write down the address. / Write the address down. | Write it down. |
| Call back your mum. / Call your mum back. | Call her back. |
5Częste czasowniki rozdzielne
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład z zaimkiem |
|---|---|---|
| turn on / off | włączyć / wyłączyć urządzenie lub światło | It's dark. Turn it on. |
| turn up / down | pogłośnić / ściszyć | I love this song. Turn it up! |
| put on | włożyć, założyć (ubranie) | It's cold. Put your scarf on. |
| take off | zdjąć (ubranie) | Your shoes are wet. Take them off. |
| pick up | podnieść; odebrać kogoś | Your bag is on the floor. Pick it up. |
| put away | odłożyć na miejsce | Put your toys away, please. |
| throw away | wyrzucić (do kosza) | This milk is old. Throw it away. |
| try on | przymierzyć | Can I try these jeans on? |
| fill in | wypełnić (formularz) | Please fill this form in. |
| look up | sprawdzić w słowniku lub w internecie | I don't know this word. I'll look it up. |
| give back | oddać (właścicielowi) | Here's your pen. I'm giving it back. |
| wake up | obudzić kogoś | Don't wake the baby up! |
6Typ 3: czasowniki nierozdzielne
W nierozdzielnych (inseparable) phrasal verbs dopełnienie zawsze stoi po partykule — zarówno rzeczownik, jak i zaimek. Między czasownikiem a partykułą nie możemy niczego wstawić.
| Phrasal verb | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| look after | opiekować się | Can you look after my cat? / look after it |
| look for | szukać | I'm looking for my keys. / looking for them |
| get on / off | wsiąść do / wysiąść z autobusu, pociągu, samolotu | We got on the train in York. / got off it |
| get over | dojść do siebie po chorobie lub smutnym wydarzeniu | She soon got over her cold. |
| come across | natknąć się na coś, znaleźć przypadkiem | I came across an old photo of you. |
| run into | wpaść na kogoś, spotkać przypadkiem | I ran into Tom at the shops. / ran into him |
| take after | być podobnym do starszego krewnego (z wyglądu lub zachowania) | He takes after his dad. |
| go through | przejść przez coś trudnego; dokładnie przejrzeć | We went through the answers together. |
7Jak poznać, jakiego typu jest czasownik?
Niestety nie ma prostej zasady. Typ podaje dobry słownik. Słowniki dla uczących się zwykle zapisują to tak: turn sth on (rozdzielny — „sth” jest w środku) i look after sb (nierozdzielny — „sb” jest na końcu). Sth = something (coś), sb = somebody (ktoś).
| Hasło w słowniku | Co ci mówi |
|---|---|
| get up | bez dopełnienia |
| turn sth off | rozdzielny: turn the TV off / turn it off |
| look for sb/sth | nierozdzielny: look for it |
| look forward to sth | trzy słowa, nierozdzielny |
8Jak uczyć się phrasal verbs
Phrasal verbs są tysiące, więc nie próbuj uczyć się długiej listy w kolejności alfabetycznej. Te sposoby działają dużo lepiej.
| Sposób | Przykład |
|---|---|
| Ucz się ich w całych zdaniach. | Nie samo „look after”, ale „I look after my little brother.” |
| Grupuj je według tematu. | Poranek: wake up, get up, put on, set off. |
| Grupuj je według partykuły. | up = więcej / do końca: turn up, eat up, tidy up, fill up. |
| Zwracaj na nie uwagę, gdy czytasz i słuchasz. | Zapisuj nowe w zeszycie razem z przykładem. |
| Zapisuj obok typ czasownika. | pick sth up (rozdzielny), look for sth (nierozdzielny). |
Niektóre partykuły mają typowe znaczenie
| Partykuła | Typowe znaczenie | Przykłady |
|---|---|---|
| up | więcej, wyżej albo całkowicie, do końca | turn up, grow up, eat up, tidy up |
| down | mniej, niżej | turn down, sit down, slow down |
| off | precz, zatrzymanie, usunięcie | turn off, take off, set off |
| back | powrót | come back, give back, call back |
| out | na zewnątrz albo do końca | go out, find out, run out |
9Typowe błędy
- ✓
I can't find my glasses. Have you seen them? I'm looking for them.
- ✗
I'm looking them for.
Look for jest nierozdzielne: looking for them.
- ✓
It's cold. Put your jacket on.
- ✗
It's cold. Put on it.
Zaimek w środku: put it on.
- ✓
What time did you get up?
- ✗
What time did you got up?
Po did czasownik ma formę podstawową: get up. Zmienia się tylko czasownik, nigdy partykuła.
- ✓
Can you pick me up at six?
- ✗
Can you pick up me at six?
Pick up jest rozdzielne, więc zaimek stoi w środku.