Eenglish-tests.com
B1

Phrasal verbs: wprowadzenie

Phrasal verb (czasownik frazowy) to czasownik z małym słówkiem po nim, np. get up, turn on albo look after. Razem działają jak jeden czasownik i bardzo często mają nowe znaczenie: look after somebody znaczy „opiekować się kimś”, a nie „patrzeć za kimś”. Anglojęzyczni ludzie używają phrasal verbs bez przerwy, zwłaszcza w codziennej rozmowie, więc potrzebujesz ich, żeby rozumieć innych i brzmieć naturalnie. Z tej lekcji dowiesz się, czym są phrasal verbs, poznasz trzy główne typy gramatyczne (rozdzielne, nierozdzielne i bez dopełnienia), dowiesz się, gdzie postawić zaimek taki jak it czy them, i jak uczyć się nowych phrasal verbs.

1Czym jest phrasal verb?

Phrasal verb = czasownik + partykuła. Partykuła to małe słówko, takie jak up, down, on, off, in, out, away, back, over czy after. W innych zdaniach te słowa są przyimkami lub przysłówkami, ale w phrasal verb są częścią czasownika. Czasownik odmienia się normalnie (get, gets, got, getting), a partykuła nigdy się nie zmienia. W polskim podobną rolę często pełnią przedrostki: „wstać”, „włączyć”, „wyłączyć”, „oddać”. W angielskim ta „cząstka” stoi po czasowniku, a nie przed nim.

verb + particle = phrasal verb: get + up, turn + off, look + after
  • ✓

    I usually get up at seven.

  • ✓

    She got up late yesterday and missed the bus.

  • ✓

    Please turn off your phones before the film starts.

  • ✓

    My grandma looks after us when Mum is at work.

  • ✓

    We're going to give back the books tomorrow.

2Znaczenie dosłowne i idiomatyczne

Niektóre phrasal verbs łatwo zrozumieć, bo czasownik i partykuła zachowują swoje zwykłe znaczenie. To znaczenie dosłowne: sit down, come in, go out, take off your coat. Inne phrasal verbs mają znaczenie idiomatyczne: nie da się go odgadnąć z tych dwóch słów. Na przykład give up znaczy „poddać się, przestać próbować”, a get on with somebody znaczy „dogadywać się z kimś”.

Dosłowne (łatwo odgadnąć)Idiomatyczne (nowe znaczenie)
Please sit down.The plane took off at six. (= wystartował, oderwał się od ziemi)
Come in! The door's open.I get on well with my sister. (= dobrze się dogadujemy)
He went out to buy bread.Don't give up! (= nie przestawaj próbować)
Pick up your toys, please.I'll pick you up at the station. (= odbiorę cię samochodem)
Take off your shoes.The new phone has really taken off. (= stał się popularny)

Jak widzisz, jeden phrasal verb może mieć więcej niż jedno znaczenie. Take off może mieć znaczenie dosłowne (zdjąć ubranie) albo idiomatyczne (samolot startuje). Kontekst mówi ci, które znaczenie jest właściwe.

3Typ 1: bez dopełnienia (nieprzechodnie)

Niektóre phrasal verbs nie potrzebują dopełnienia. Czasownik i partykuła stoją razem, a po nich nic nie ma (albo tylko określenie czasu lub miejsca).

Phrasal verbZnaczeniePrzykład
get upwstać (z łóżka)I get up at seven on school days.
wake upobudzić sięI woke up in the middle of the night.
sit downusiąśćPlease sit down.
go outwyjść (dla przyjemności, np. do kina)We're going out tonight.
come backwrócićWhen are you coming back?
grow updorastać, wychowywać sięI grew up in a small village.
break downzepsuć się (o samochodzie, maszynie)Our car broke down on the motorway.
hurry uppospieszyć sięHurry up! We're late.
set offwyruszyć (w podróż)We set off early in the morning.

4Typ 2: czasowniki rozdzielne

Wiele phrasal verbs ma dopełnienie. W czasownikach rozdzielnych (separable) dopełnienie może stać po partykule albo między czasownikiem a partykułą. Gdy dopełnieniem jest rzeczownik, obie pozycje są poprawne.

turn on the TV = turn the TV on

Ale gdy dopełnieniem jest zaimek (it, them, him, her, me, us, you), musi stać w środku. Zaimek nie może stać po partykule. To najważniejsza zasada tej lekcji.

turn it on ✓ turn on it ✗
Z rzeczownikiem (obie formy są OK)Z zaimkiem (tylko jedna forma)
Turn on the light. / Turn the light on.Turn it on.
Put on your coat. / Put your coat on.Put it on.
Pick up the children. / Pick the children up.Pick them up.
Write down the address. / Write the address down.Write it down.
Call back your mum. / Call your mum back.Call her back.

5Częste czasowniki rozdzielne

Phrasal verbZnaczeniePrzykład z zaimkiem
turn on / offwłączyć / wyłączyć urządzenie lub światłoIt's dark. Turn it on.
turn up / downpogłośnić / ściszyćI love this song. Turn it up!
put onwłożyć, założyć (ubranie)It's cold. Put your scarf on.
take offzdjąć (ubranie)Your shoes are wet. Take them off.
pick uppodnieść; odebrać kogośYour bag is on the floor. Pick it up.
put awayodłożyć na miejscePut your toys away, please.
throw awaywyrzucić (do kosza)This milk is old. Throw it away.
try onprzymierzyćCan I try these jeans on?
fill inwypełnić (formularz)Please fill this form in.
look upsprawdzić w słowniku lub w internecieI don't know this word. I'll look it up.
give backoddać (właścicielowi)Here's your pen. I'm giving it back.
wake upobudzić kogośDon't wake the baby up!

6Typ 3: czasowniki nierozdzielne

W nierozdzielnych (inseparable) phrasal verbs dopełnienie zawsze stoi po partykule — zarówno rzeczownik, jak i zaimek. Między czasownikiem a partykułą nie możemy niczego wstawić.

look after the baby → look after her ✓ look her after ✗
Phrasal verbZnaczeniePrzykład
look afteropiekować sięCan you look after my cat? / look after it
look forszukaćI'm looking for my keys. / looking for them
get on / offwsiąść do / wysiąść z autobusu, pociągu, samolotuWe got on the train in York. / got off it
get overdojść do siebie po chorobie lub smutnym wydarzeniuShe soon got over her cold.
come acrossnatknąć się na coś, znaleźć przypadkiemI came across an old photo of you.
run intowpaść na kogoś, spotkać przypadkiemI ran into Tom at the shops. / ran into him
take afterbyć podobnym do starszego krewnego (z wyglądu lub zachowania)He takes after his dad.
go throughprzejść przez coś trudnego; dokładnie przejrzećWe went through the answers together.

7Jak poznać, jakiego typu jest czasownik?

Niestety nie ma prostej zasady. Typ podaje dobry słownik. Słowniki dla uczących się zwykle zapisują to tak: turn sth on (rozdzielny — „sth” jest w środku) i look after sb (nierozdzielny — „sb” jest na końcu). Sth = something (coś), sb = somebody (ktoś).

Hasło w słownikuCo ci mówi
get upbez dopełnienia
turn sth offrozdzielny: turn the TV off / turn it off
look for sb/sthnierozdzielny: look for it
look forward to sthtrzy słowa, nierozdzielny

8Jak uczyć się phrasal verbs

Phrasal verbs są tysiące, więc nie próbuj uczyć się długiej listy w kolejności alfabetycznej. Te sposoby działają dużo lepiej.

SposóbPrzykład
Ucz się ich w całych zdaniach.Nie samo „look after”, ale „I look after my little brother.”
Grupuj je według tematu.Poranek: wake up, get up, put on, set off.
Grupuj je według partykuły.up = więcej / do końca: turn up, eat up, tidy up, fill up.
Zwracaj na nie uwagę, gdy czytasz i słuchasz.Zapisuj nowe w zeszycie razem z przykładem.
Zapisuj obok typ czasownika.pick sth up (rozdzielny), look for sth (nierozdzielny).

Niektóre partykuły mają typowe znaczenie

PartykułaTypowe znaczeniePrzykłady
upwięcej, wyżej albo całkowicie, do końcaturn up, grow up, eat up, tidy up
downmniej, niżejturn down, sit down, slow down
offprecz, zatrzymanie, usunięcieturn off, take off, set off
backpowrótcome back, give back, call back
outna zewnątrz albo do końcago out, find out, run out

9Typowe błędy

  • ✓

    I can't find my glasses. Have you seen them? I'm looking for them.

  • ✗

    I'm looking them for.

    Look for jest nierozdzielne: looking for them.

  • ✓

    It's cold. Put your jacket on.

  • ✗

    It's cold. Put on it.

    Zaimek w środku: put it on.

  • ✓

    What time did you get up?

  • ✗

    What time did you got up?

    Po did czasownik ma formę podstawową: get up. Zmienia się tylko czasownik, nigdy partykuła.

  • ✓

    Can you pick me up at six?

  • ✗

    Can you pick up me at six?

    Pick up jest rozdzielne, więc zaimek stoi w środku.

Phrasal verbs: wprowadzenie: testy

Testy są po angielsku — w ten sposób ćwiczysz angielski.

GameFix the mistake: Phrasal verbs: introductionFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Ta lekcja była przydatna? Udostępnij ją znajomemu lub swojej klasie.