1Słowa akcentowane i nieakcentowane
Posłuchaj dowolnej osoby mówiącej po angielsku, a usłyszysz pewien rytm: mocne – słabe – słabe – mocne – słabe – mocne. Mocne uderzenia to słowa akcentowane. Słabe słowa między nimi wymawiamy szybko i cicho, „wciskając” je w czas między uderzeniami. Dlatego uczącym się angielski często wydaje się bardzo szybki: małe słowa prawie znikają.
W tej lekcji słowa akcentowane są zapisane WIELKIMI literami. Przeczytaj przykłady na głos i wymawiaj słowa pisane wielkimi literami głośniej i dłużej.
- ✓
I WANT to GO to the CINema.
- ✓
She's GOT a NEW BIKE.
- ✓
We were WAITing for the BUS.
- ✓
WHERE do you LIVE?
- ✓
I can SPEAK a LITtle FRENCH.
2Słowa treściowe i słowa funkcyjne
Które słowa są akcentowane? Zwykle słowa treściowe, czyli te, które niosą znaczenie. Nawet jeśli usłyszysz tylko słowa treściowe, nadal zrozumiesz wiadomość (jak w SMS-ie: WANT GO CINEMA). Słowa funkcyjne to słowa gramatyczne. Zwykle nie są akcentowane.
| Słowa treściowe (zwykle akcentowane) | Słowa funkcyjne (zwykle nieakcentowane) |
|---|---|
| rzeczowniki: book, London, teacher | przedimki: a, an, the |
| czasowniki główne: go, eat, understand | czasowniki posiłkowe: do, does, have, was, can, will |
| przymiotniki: big, interesting | przyimki: to, of, for, at, from |
| przysłówki: quickly, often, here | zaimki: I, you, him, them, us |
| słowa pytające: what, where, why | spójniki: and, but, or, that |
| przeczenia: not, can't, don't, never | czasownik be: am, is, are, was, were |
- ✓
My BROTHER is a DOCtor. (brother, doctor = nouns)
- ✓
She DIDn't underSTAND the QUEStion. (didn't = negative)
- ✓
WHAT are you DOing at the WEEKend?
- ✓
It was a REALly GOOD FILM.
3Sylaba akcentowana
Gdy słowo treściowe ma dwie lub więcej sylab, główny akcent pada tylko na jedną sylabę. W zdaniu to właśnie tę sylabę słyszymy najwyraźniej. Pozostałe sylaby są słabe, a ich samogłoski też często zmieniają się w /ə/. Słowniki zaznaczają akcent znakiem ˈ przed sylabą akcentowaną.
| Słowo | Akcent | IPA |
|---|---|---|
| teacher | TEAcher | /ˈtiːtʃə/ |
| banana | baNAna | /bəˈnɑːnə/ |
| computer | comPUter | /kəmˈpjuːtə/ |
| photograph | PHOtograph | /ˈfəʊtəɡrɑːf/ |
| photographer | phoTOgrapher | /fəˈtɒɡrəfə/ |
| understand | underSTAND | /ˌʌndəˈstænd/ |
- ✓
I bought some baNAnas at the SUpermarket.
- ✓
My comPUter is TOO SLOW.
- ✓
She WANTS to be a phoTOgrapher.
4Formy słabe: dźwięk /ə/
Wiele słów funkcyjnych ma dwie wymowy: formę mocną (gdy mówimy słowo osobno albo je akcentujemy) i formę słabą (w zwykłej, szybkiej mowie). W formie słabej samogłoska zwykle zmienia się w /ə/ — krótki, rozluźniony dźwięk zwany szwa (schwa). To najczęstszy dźwięk w języku angielskim.
| Słowo | Forma słaba (zwykła) | Przykład |
|---|---|---|
| a | /ə/ | a cup of tea /ə ˈkʌp əv ˈtiː/ |
| an | /ən/ | an apple /ən ˈæpəl/ |
| the | /ðə/ (przed dźwiękiem samogłoskowym: /ði/) | the bus /ðə ˈbʌs/, the end /ði ˈend/ |
| to | /tə/ (przed dźwiękiem samogłoskowym: /tu/) | go to school /ɡəʊ tə ˈskuːl/ |
| of | /əv/ | a lot of people /ə ˈlɒt əv ˈpiːpəl/ |
| for | /fə/ | a present for Mum /fə ˈmʌm/ |
| and | /ənd/, /ən/ lub /n/ | fish and chips /ˌfɪʃ ən ˈtʃɪps/ |
| from | /frəm/ | a letter from Tom /frəm ˈtɒm/ |
| at | /ət/ | at home /ət ˈhəʊm/ |
| some | /səm/ | some milk /səm ˈmɪlk/ |
5Formy słabe czasowników: can, was, were, do you
Czasowniki posiłkowe i czasownik be też mają formy słabe. Są one bardzo ważne, bo występują niemal w każdym zdaniu.
| Słowo | Forma mocna | Forma słaba (zwykła) |
|---|---|---|
| can | /kæn/ | /kən/ — I can swim. /aɪ kən ˈswɪm/ |
| was | /wɒz/ | /wəz/ — It was cold. /ɪt wəz ˈkəʊld/ |
| were | /wɜː/ | /wə/ — They were late. /ðeɪ wə ˈleɪt/ |
| do you | /duː juː/ | /djə/ — Do you like it? /djə ˈlaɪk ɪt/ |
| have | /hæv/ | /həv/ or /əv/ — Where have you been? |
| are | /ɑː/ | /ə/ — Where are you going? |
| does | /dʌz/ | /dəz/ — What does he want? |
- ✓
I can /kən/ play the PIano.
- ✓
WHERE was /wəz/ the PARty?
- ✓
We were /wə/ at HOME.
- ✓
WHAT do you /djə/ WANT for DINner?
6Can czy can't?
Wielu uczącym się trudno usłyszeć różnicę między can a can't, bo t na końcu can't jest często bardzo ciche. W brytyjskim angielskim najlepszą wskazówką są samogłoska i akcent. Twierdzące can jest słabe: /kən/, z krótkim szwa, a akcentowany jest czasownik główny po nim. Przeczące can't jest mocne: /kɑːnt/, z długą samogłoską, i jest akcentowane.
| Zdanie twierdzące | Zdanie przeczące |
|---|---|
| I can SWIM. — /aɪ kən ˈswɪm/ | I CAN'T SWIM. — /aɪ ˈkɑːnt ˈswɪm/ |
| She can COME. — /ʃi kən ˈkʌm/ | She CAN'T COME. — /ʃi ˈkɑːnt ˈkʌm/ |
| We can HELP. — /wi kən ˈhelp/ | We CAN'T HELP. — /wi ˈkɑːnt ˈhelp/ |
7Kiedy używamy formy mocnej
Słowa funkcyjne zachowują formę mocną w kilku sytuacjach. Najważniejsze z nich to: na końcu zdania lub krótkiej odpowiedzi, gdy słowo wymawiamy osobno, oraz gdy akcentujemy je, aby coś podkreślić lub przeciwstawić.
| Sytuacja | Przykład |
|---|---|
| na końcu zdania | Where are you from? /frɒm/ |
| na końcu zdania | Who are you waiting for? /fɔː/ |
| na końcu zdania | What are you looking at? /æt/ |
| krótka odpowiedź | 'Can you swim?' 'Yes, I can.' /kæn/ |
| krótka odpowiedź | 'Were they there?' 'Yes, they were.' /wɜː/ |
| podkreślenie | I CAN do it! (Don't say I can't!) /kæn/ |
| podkreślenie | It WAS a good idea, really! /wɒz/ |
- ✓
I'm from SPAIN. (/frəm/ — weak) → WHERE are you from? (/frɒm/ — strong, at the end)
- ✓
I was /wəz/ TIRED. → 'Were you TIRED?' 'Yes, I was.' /wɒz/
- ✓
I've GOT to GO to /tə/ SCHOOL. → I don't WANT to. /tuː/
8Akcent kontrastowy: I said BLUE, not green
Czasem mocniej akcentujemy jedno słowo, żeby pokazać kontrast albo kogoś poprawić. To słowo staje się najmocniejsze w zdaniu, nawet jeśli jest słowem funkcyjnym. Przesunięcie akcentu może zmienić sens wypowiedzi.
- ✓
'Is your new car green?' 'No, it's BLUE.'
- ✓
I said TUESday, not Thursday.
- ✓
'Did Tom break the window?' 'No, I did. Sorry!'
- ✓
I'd like tea AND cake, please — not tea or cake!
- ✓
It's not MY phone. It's YOUR phone.
Jedno zdanie, różne znaczenia
| Zdanie | Co chcemy powiedzieć |
|---|---|
| I didn't take your pen. | Wziął go ktoś inny. |
| I didn't take YOUR pen. | Wziąłem długopis kogoś innego. |
| I didn't take your PEN. | Wziąłem coś innego, co należy do ciebie. |
| I DIDN'T take your pen. | Naprawdę nie wziąłem! Mylisz się. |
9Ćwiczenie: od słabych form do naturalnej mowy
Dobrym sposobem ćwiczenia jest wypowiedzenie najpierw samych słów akcentowanych, w wyraźnym rytmie. Potem dodaj między nimi słabe słowa — bardzo szybko i cicho, bez zmieniania rytmu.
| Krok 1: same uderzenia | Krok 2: całe zdanie |
|---|---|
| CUP … TEA | a CUP of TEA /ə ˈkʌp əv ˈtiː/ |
| GO … SHOPS | I'm GOing to the SHOPS. |
| WAITing … BUS | We were WAITing for the BUS. |
| WHAT … WANT | WHAT do you WANT? |
| SPEAK … FRENCH | I can SPEAK FRENCH. |