1Przymiotniki przed rzeczownikiem: krótkie przypomnienie
Wiesz już, że w angielskim przymiotnik zwykle stoi przed swoim rzeczownikiem (a red car, a nie a car red) i że nigdy nie zmienia się w liczbie mnogiej (two red cars). Z jednym przymiotnikiem nie ma nic do decydowania. Pytanie brzmi, co się dzieje, gdy chcemy powiedzieć o tym samym rzeczowniku dwie, trzy lub więcej rzeczy. W wielu językach, także w polskim, przymiotniki można dość swobodnie przestawiać. W angielskim nie można: jeśli zmienisz kolejność, wyrażenie zabrzmi dla rodzimego użytkownika dziwnie, a nawet niepoprawnie.
- ✓
We stayed in a beautiful old farmhouse.
- ✓
My dad bought a small black car.
- ✓
She was wearing a long blue woollen scarf.
- ✓
They live in a big modern flat near the centre.
- ✗
We stayed in an old beautiful farmhouse.
Opinia jest na początku: a beautiful old farmhouse.
2Zwykła kolejność
Oto kolejność, którą podaje większość podręczników gramatyki. Prawie nigdy nie będziesz potrzebować wszystkich ośmiu grup w jednym wyrażeniu, ale tabela pokazuje, gdzie stoi każdy rodzaj przymiotnika. Ucz się grup, a nie tylko listy słów: gdy spotkasz nowy przymiotnik, zastanów się, do której grupy należy.
Od pierwszego (daleko od rzeczownika) do ostatniego (tuż przy rzeczowniku)
| Grupa | Przykłady | W wyrażeniu |
|---|---|---|
| 1 opinia | lovely, nice, beautiful, horrible, funny, delicious | a lovely day |
| 2 rozmiar | big, small, tiny, huge, tall, long, short | a tiny puppy |
| 3 wiek | old, new, young, ancient, modern | an old castle |
| 4 kształt | round, square, flat, thin, wide | a round table |
| 5 kolor | red, dark blue, pale green, black | a red kite |
| 6 pochodzenie | Italian, Japanese, British, French | a Japanese garden |
| 7 materiał | wooden, plastic, metal, cotton, gold | a wooden spoon |
| 8 przeznaczenie | sleeping, swimming, football, kitchen | a sleeping bag |
- ✓
a nice new red bike
opinia + wiek + kolor
- ✓
a huge round wooden table
rozmiar + kształt + materiał
- ✓
some delicious Italian ice cream
opinia + pochodzenie
- ✓
a beautiful old Chinese vase
opinia + wiek + pochodzenie
- ✓
a small green plastic box
rozmiar + kolor + materiał
- ✓
a pair of old black football boots
wiek + kolor + przeznaczenie
3Dlaczego taka kolejność? Od ogółu do szczegółu
Ta kolejność ma swoją logikę. Najbliżej rzeczownika stoją przymiotniki najbardziej trwałe, które są niejako „częścią” danej rzeczy. A wooden box to rodzaj pudełka; zawsze będzie drewniane. Przymiotniki daleko od rzeczownika są bardziej ogólne, a niektóre wyrażają tylko czyjeś odczucia. Czy pudełko jest śliczne? Może ty tak uważasz, a ja nie. Dlatego opinia stoi na początku, a twarde fakty na końcu.
| Daleko od rzeczownika | Blisko rzeczownika |
|---|---|
| opinia: może się różnić w zależności od osoby | materiał i przeznaczenie: prawdziwe dla każdego, zawsze |
| rozmiar i wiek: mogą się zmieniać (szczeniak rośnie, samochód się starzeje) | pochodzenie: francuski ser zawsze jest francuski |
| lovely, small, old … | … French, wooden, sleeping + noun |
Jeśli więc nie masz pewności, zastosuj ten test: im bardziej przymiotnik mówi, JAKIM RODZAJEM rzeczy coś jest, tym bliżej rzeczownika stoi. A kitchen table, a sports car, a cotton T-shirt — to niemal nazwy rodzajów rzeczy. W polskim takie przymiotniki często stoją po rzeczowniku („stół kuchenny”, „samochód sportowy”), ale w angielskim zawsze stoją przed nim, tuż przy rzeczowniku. Słowo wyrażające opinię, takie jak nice czy horrible, nic nie mówi o rodzaju, więc stoi na początku.
- ✓
a horrible cold rainy day
Najpierw moje odczucie, potem fakty o pogodzie.
- ✓
an interesting new science museum
science museum to rodzaj muzeum.
- ✓
a comfortable leather sofa
- ✗
a leather comfortable sofa
Opinia przed materiałem: a comfortable leather sofa.
4Najpierw opinia, potem fakty
Najważniejsza zasada jest też najłatwiejsza: przymiotniki wyrażające opinię stoją przed wszystkimi przymiotnikami opisującymi fakty. Przymiotniki wyrażające opinię mówią, co sądzisz o danej rzeczy: good, bad, nice, lovely, beautiful, ugly, wonderful, horrible, delicious, boring, exciting, comfortable, strange, perfect. Przymiotniki opisujące fakty mówią o rzeczach, które można zobaczyć lub zmierzyć: o rozmiarze, wieku, kształcie, kolorze, pochodzeniu, materiale.
| Poprawnie | Niepoprawnie |
|---|---|
| a lovely big garden | a big lovely garden |
| a wonderful old film | an old wonderful film |
| delicious French bread | French delicious bread |
| a strange green light | a green strange light |
| a comfortable cotton T-shirt | a cotton comfortable T-shirt |
5Środek: rozmiar, wiek, kształt i kolor
Po opinii stoją przymiotniki opisujące wygląd rzeczy. Zwykle najpierw jest rozmiar, potem wiek, potem kształt, a potem kolor. Kolor jest zawsze ostatni w tej grupie: stoi po rozmiarze, wieku i kształcie, ale przed pochodzeniem i materiałem.
| Kolejność | Przykład |
|---|---|
| rozmiar + wiek | a big old house, a little new puppy |
| rozmiar + kolor | a small black cat, long brown hair |
| wiek + kolor | an old grey coat, a new pink dress |
| kształt + kolor | a round white plate, a square yellow box |
| rozmiar + kształt | a large round mirror, a long thin stick |
| kolor + pochodzenie | a red Italian car, green Irish fields |
Przymiotniki, które opisują, jaka rzecz jest w dotyku lub w jakim jest stanie — hot, cold, wet, dry, heavy, soft, clean, broken — często nazywa się „cechami fizycznymi”. Zwykle stoją w pobliżu rozmiaru i wieku, przed kształtem i kolorem: a heavy black bag, a soft white towel, a big wet dog, a hot sunny afternoon.
- ✓
Grandpa has got short white hair.
- ✓
There's a tall old tree at the end of our street.
- ✓
She bought a little round blue teapot.
- ✓
He dried the dog with a soft yellow towel.
- ✓
My sister has got long brown hair and big blue eyes.
6Tuż przy rzeczowniku: pochodzenie, materiał i przeznaczenie
Ostatnie trzy grupy stoją najbliżej rzeczownika. Pochodzenie mówi, skąd coś pochodzi (Italian, Mexican, British). Materiał mówi, z czego coś jest zrobione (wooden, plastic, metal, cotton, silk, gold). Przeznaczenie mówi, do czego coś służy (a running shoe = but do biegania). Ich kolejność jest zawsze taka sama: pochodzenie, potem materiał, potem przeznaczenie.
- ✓
a Swiss silver watch
pochodzenie + materiał
- ✓
an Indian cotton shirt
pochodzenie + materiał
- ✓
a plastic lunch box
materiał + przeznaczenie
- ✓
an old leather football
wiek + materiał + przeznaczenie
- ✓
a beautiful Spanish guitar
opinia + pochodzenie, potem rzeczownik
Materiał często wyrażamy rzeczownikiem, a nie przymiotnikiem: a cotton shirt, a gold ring, a glass bottle, a paper bag, a stone wall. Niektóre materiały mają też przymiotnik z -en: wooden (wood), woollen (wool), golden. Zwykle mówimy a wooden chair i a woollen jumper, ale a gold watch (golden zwykle znaczy „w kolorze złota”: golden hair, golden sand).
| Materiał | Przykład |
|---|---|
| rzeczownik w funkcji przymiotnika | a plastic cup, a metal box, a silk scarf |
| przymiotnik z -en | a wooden spoon, a woollen hat |
| gold, silver | a gold ring, a silver necklace |
7Słowa wyrażające przeznaczenie i rzeczowniki złożone: a sleeping bag
Słowo wyrażające przeznaczenie to często rzeczownik albo forma z -ing, która łączy się z głównym rzeczownikiem w rzeczownik złożony: a sleeping bag (torba do spania, czyli śpiwór), a swimming pool, a running shoe, a tennis racket, a kitchen table, a school bus, a birthday cake. Te dwa słowa działają jak JEDNO słowo. Dlatego żaden inny przymiotnik nie może stanąć między nimi: wszystkie pozostałe przymiotniki stoją przed całym rzeczownikiem złożonym.
| Poprawnie | Niepoprawnie |
|---|---|
| a warm blue [sleeping bag] | a sleeping warm blue bag |
| a new outdoor [swimming pool] | a swimming new outdoor pool |
| a big wooden [kitchen table] | a kitchen big wooden table |
| expensive white [running shoes] | running expensive white shoes |
Zwróć uwagę, że słowo z -ing w rzeczowniku złożonym nie jest przymiotnikiem z -ing. A sleeping baby to dziecko, które teraz śpi (zwykły przymiotnik). A sleeping bag nie śpi: to torba DO spania. Różnicę słychać też w wymowie: w rzeczownikach złożonych akcentujemy pierwsze słowo — a SLEEPing bag, a SWIMming pool.
8Określniki, liczebniki, very i a / an
Przed wszystkimi przymiotnikami stoją określniki: a, an, the, my, your, this, those, some, every… Liczebniki stoją po określniku, ale przed przymiotnikami. Słowa porządkowe, takie jak first, next i last, stoją przed innymi liczebnikami.
- ✓
my two lovely little cats
- ✓
those three big old trees
- ✓
the first two sunny days of spring
- ✓
the last few warm evenings
- ✗
two my cats
Określnik stoi na początku: my two cats.
Słowa takie jak very, really, quite i too stoją bezpośrednio przed przymiotnikiem, który opisują — a nie przed rzeczownikiem: a very old house, a big really expensive car. Pamiętaj też, że wybór a lub an zależy od PIERWSZEGO dźwięku po przedimku, więc przedimek może się zmienić, gdy zmienisz pierwszy przymiotnik.
| Wyrażenie | Dlaczego a lub an? |
|---|---|
| an old red bus | old zaczyna się od samogłoski |
| a lovely old umbrella | lovely zaczyna się od spółgłoski |
| an expensive new phone | expensive zaczyna się od samogłoski |
| a huge old elephant | huge zaczyna się od spółgłoski |
9Ile przymiotników brzmi naturalnie?
W codziennej mowie i piśmie dwa przymiotniki przed rzeczownikiem są bardzo częste, a trzy są w porządku. Cztery lub więcej zaczynają brzmieć jak opis w katalogu sklepowym. Dobrzy autorzy zwykle nie piętrzą przymiotników. Zamiast tego część informacji umieszczają po rzeczowniku, w drugim zdaniu albo po czasowniku be.
| Za dużo przed rzeczownikiem | Lepiej |
|---|---|
| a lovely small old round brown wooden table | a lovely old wooden table. It's small, round and brown. |
| a big new white Japanese plastic toy robot | a big new robot from Japan. It's white and made of plastic. |
| a horrible cold dark wet November day | a cold, dark day in November. It was horrible and wet. |
- ✓
We had a lovely long holiday.
Dwa przymiotniki: naturalnie.
- ✓
She found a tiny brown wooden box.
Trzy: nadal naturalnie.
- ✓
My cousin has a cat with green eyes and soft grey fur.
Rozłożenie przymiotników na kilka rzeczowników brzmi lepiej.
10Przecinki i „and”
Przed rzeczownikiem między przymiotnikami z RÓŻNYCH grup zwykle nie ma przecinka ani „and”: a big black dog, a nice old man. Przymiotniki są jak warstwy: najpierw black dog, potem a big black dog. Ale gdy dwa przymiotniki należą do TEJ SAMEJ grupy i opisują rzeczownik w ten sam sposób, możemy postawić między nimi przecinek. Znaczy on to samo co „and”.
| Różne grupy: bez przecinka | Ten sam rodzaj: przecinek możliwy |
|---|---|
| a lovely warm day (opinia + cecha) | a long, hot day (dwie cechy dnia) |
| a tall young man (rozmiar + wiek) | a kind, helpful teacher (dwie opinie) |
| a small white house (rozmiar + kolor) | a dark, quiet street (dwie cechy) |
Przy kolorach używamy and, gdy rzecz ma dwa lub więcej kolorów: a black and white cat (kot ma oba kolory), a red and yellow flag. Przy trzech kolorach: a red, white and blue flag. Bez „and” pierwsze słowo określa odcień drugiego: a dark blue coat, a light green dress.
Po czasowniku be (oraz look, seem, feel, become…) przymiotniki nie stoją przed rzeczownikiem, więc zasady kolejności nie mają tu dużego znaczenia. Łączymy je wtedy za pomocą and: dwa przymiotniki z and, trzy lub więcej z przecinkami i z „and” przed ostatnim.
- ✓
The day was long and hot.
- ✓
Our new teacher is kind and funny.
- ✓
The house looked big, old and empty.
- ✗
The soup was hot delicious.
Po be potrzebujemy „and”: hot and delicious.
- ✓
My bedroom is small, but it's warm and comfortable.
11Typowe błędy
W polskim kolejność przymiotników jest dość swobodna, a niektóre przymiotniki (np. „kuchenny”, „sportowy”, „drewniany”) mogą stać po rzeczowniku, dlatego uczniowie często zachowują kolejność, którą słyszą w głowie. Innym częstym problemem jest stawianie przecinków między wszystkimi przymiotnikami, jak w wyliczeniu. Sprawdzaj te błędy we własnych tekstach.