1Ogólny obraz
Wszystkie wyrażenia z tej lekcji dotyczą tego, co jest dobrym pomysłem, czego się od nas oczekuje i na co nam pozwolono. Mają podobne znaczenie, ale każde ma swoje zadanie. Najpierw przeczytaj tabelę — reszta lekcji wyjaśnia każdy jej wiersz.
| Wyrażenie | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| should / ought to | rada, to, co należy zrobić („powinieneś”) | You ought to say sorry. |
| had better | mocna rada na tę chwilę, często ostrzeżenie („lepiej…”) | You'd better take a coat — it's freezing. |
| be supposed to | zasada, plan albo to, czego się od nas oczekuje („mamy…”) | We're supposed to wear a tie at school. |
| be allowed to | pozwolenie (ktoś ci na coś pozwala, „wolno mi”) | We're allowed to use calculators. |
| can / can't | pozwolenie (krótko, na co dzień) | You can't park here. |
2Had better: forma
Po had better stoi forma podstawowa czasownika, bez to. W mowie i w nieformalnych tekstach prawie zawsze używamy formy skróconej 'd better. Przeczenie to had better not — not stawiamy po better, a nie po had.
| Zdanie twierdzące | Zdanie przeczące |
|---|---|
| You'd better go. | You'd better not go. |
| I'd better call my mum. | I'd better not forget. |
| She'd better hurry. | She'd better not be late again. |
| We'd better leave now. | We'd better not make any noise. |
| They'd better check the map. | They'd better not get lost. |
Had better ma tę samą formę dla wszystkich osób: I'd better, he'd better, they'd better — bez -s, bez zmian. Wygląda jak forma przeszła, bo zawiera had, ale NIE dotyczy przeszłości. Zawsze mówi o teraźniejszości albo o najbliższej przyszłości. Po polsku odpowiada mu zwykle „lepiej (żebyś)…”: „Lepiej już idź”.
3Had better: kiedy go używamy?
Had better używamy do udzielania mocnej rady w konkretnej sytuacji, właśnie teraz. Często zawiera ostrzeżenie: jeśli tego nie zrobisz, stanie się coś złego. Dlatego często dodajemy or albo because, żeby powiedzieć, jaki będzie zły skutek.
- ✓
It's ten to eight. We'd better go, or we'll miss the train.
- ✓
You'd better put some sun cream on. The sun is really strong today.
- ✓
I'd better not eat any more cake — I'll feel ill.
- ✓
You'd better charge your phone before the trip.
- ✓
The baby's asleep, so we'd better not make any noise.
Had better jest mocniejsze niż should. Should to przyjazna sugestia, a had better mówi: „to ważne — zrób to teraz”. Ponieważ brzmi tak bezpośrednio, skierowane do innej osoby może brzmieć jak groźba: You'd better finish your homework! (= bo inaczej będzie problem). Z I i we znaczy po prostu „to teraz dobry pomysł dla mnie / dla nas”.
| should | had better |
|---|---|
| You should read this book — it's great. (sugestia) | You'd better read the instructions first, or it won't work. (ostrzeżenie) |
| People should eat more vegetables. (ogólna rada) | — (had better nie używamy do ogólnych rad) |
| You should visit Edinburgh one day. (kiedykolwiek) | We'd better book the tickets today — they're selling fast. (teraz) |
4Ought to: inny sposób na powiedzenie should
Ought to znaczy to samo co should: tak należy postąpić albo to dobry pomysł („powinienem”, „powinnaś”). Jest rzadsze niż should i brzmi trochę bardziej formalnie albo poważnie. W odróżnieniu od should przed czasownikiem ma to. Tak jak should, nigdy się nie zmienia: I ought to, she ought to (bez -s).
- ✓
You ought to apologise to your sister.
- ✓
We ought to recycle more of our rubbish.
- ✓
She ought to get more sleep before exams.
- ✓
I really ought to tidy my room.
Przeczenie to ought not to (albo oughtn't to), ale brzmi bardzo formalnie i jest dość rzadkie. W codziennym angielskim ludzie mówią zamiast tego shouldn't. Pytania z ought też są rzadkie: zwykle pytamy Should I…?
| Rzadkie albo formalne | Codzienny angielski |
|---|---|
| You ought not to shout at him. | You shouldn't shout at him. |
| Ought we to wait? | Should we wait? |
5Be supposed to: zasady i oczekiwania
Be supposed to używamy, gdy mówimy o tym, co według zasady, ustaleń albo innych ludzi powinniśmy zrobić. To oczekiwanie przychodzi z zewnątrz: ze szkoły, z prawa, od rodziców, z planu. Po polsku często mówimy wtedy „mam / mamy coś zrobić”: „Mamy nosić mundurki”. Be supposed to jest szczególnie częste, gdy zasada albo plan NIE są przestrzegane — często pojawia się z but.
- ✓
We're supposed to wear a uniform, but lots of students wear trainers.
- ✓
You're supposed to switch off your phone in the cinema.
- ✓
I'm supposed to feed the cat this week. Oh no, I forgot!
- ✓
Visitors are supposed to sign in at reception.
- ✓
What are we supposed to do with these forms?
Przeczenie not supposed to znaczy „to niezgodne z zasadami” albo „nikt nie oczekuje, że to zrobisz” (po polsku: „nie powinno się”, „nie wolno”). Jest łagodniejsze niż mustn't i częstsze w mowie.
- ✓
You're not supposed to eat in the library.
- ✓
We aren't supposed to run in the corridors.
- ✓
Shh! You're not supposed to know about the surprise party.
6Be supposed to: plany, które się nie udały, i to, co mówią ludzie
W przeszłości was / were supposed to opisuje plan albo ustalenie, które się nie spełniło (po polsku: „miał przyjechać o szóstej”). Słuchacz rozumie „ale tak się nie stało”, nawet jeśli tego nie powiesz.
- ✓
The train was supposed to arrive at six. (It was late.)
- ✓
I was supposed to meet Ana at the café, but I missed the bus.
- ✓
We were supposed to have a picnic, but it rained all day.
- ✓
You were supposed to call me last night! (You didn't.)
Be supposed to + be może też znaczyć „ludzie mówią, że…”: mówi nam o opinii, jaką coś ma. Używamy go w odniesieniu do rzeczy, których sami nie widzieliśmy albo nie wypróbowaliśmy (po polsku: „podobno”, „ma być”).
- ✓
This film is supposed to be really funny. (Everybody says so.)
- ✓
The new café is supposed to be very good.
- ✓
Eating carrots is supposed to be good for your eyes.
| be supposed to | Znaczenie |
|---|---|
| We're supposed to be quiet. | Taka jest zasada. |
| The bus was supposed to come at 8. | Taki był plan (ale się nie spełnił). |
| The museum is supposed to be amazing. | Ludzie tak mówią. |
7Be allowed to: pozwolenie
Be allowed to znaczy „mieć pozwolenie”: ktoś (rodzic, nauczyciel, zasada) pozwala ci coś zrobić. Allowed jest imiesłowem biernym, więc zawsze ma -ed i zawsze stoi po jakiejś formie be. Be zmienia się zależnie od osoby i czasu; allowed nigdy się nie zmienia.
| Forma | Przykład |
|---|---|
| zdanie twierdzące | We're allowed to bring snacks on the trip. |
| zdanie przeczące | I'm not allowed to stay out after ten. |
| pytanie | Are we allowed to use a dictionary? |
| he / she / it | My brother is allowed to drive Dad's car now. |
| czas przeszły | We were allowed to leave early on Friday. |
| czas przyszły | You'll be allowed to vote when you're eighteen. |
| present perfect | I've never been allowed to have a pet. |
Be allowed to jest bardzo przydatne, bo występuje we wszystkich czasach. Can ma tylko formy can i could, więc w czasie przyszłym, w Present Perfect albo po innym czasowniku potrzebujemy be allowed to: I hope I'll be allowed to go. I'd like to be allowed to choose.
8Can, could, may czy be allowed to?
W odniesieniu do pozwolenia w teraźniejszości często poprawne są zarówno can, jak i be allowed to. Can jest krótsze i bardziej codzienne. Be allowed to mocniej podkreśla zasadę i osobę, która decyduje.
| can / can't | be allowed to |
|---|---|
| You can sit anywhere you like. | You're allowed to sit anywhere you like. |
| You can't take photos here. | You aren't allowed to take photos here. |
| Can I borrow your pen? (pytamy konkretną osobę) | Are we allowed to take photos? (pytamy o zasady) |
Kiedy prosisz kogoś bezpośrednio o pozwolenie, użyj Can I…?, Could I…? (uprzejmiej) albo May I…? (formalnie). Nie mów Am I allowed to borrow your pen? — takie pytanie dotyczy zasady, a nie życzliwości drugiej osoby.
Pozwolenie w przeszłości
| Sytuacja | Przykład |
|---|---|
| ogólne pozwolenie (wiele razy) | When I was little, I could / was allowed to stay up late at weekends. |
| jeden konkretny raz | Yesterday we were allowed to leave school early. |
| brak pozwolenia | We couldn't / weren't allowed to go out. |
9Let, make i allow somebody to
Z tym tematem wiążą się dwa czasowniki. Let somebody do = pozwolić komuś. Make somebody do = zmusić kogoś, nie dać mu wyboru. Po obu stoi forma podstawowa czasownika bez to (znasz to z lekcji o gerundium i bezokoliczniku). Czasownik allow działa inaczej: allow somebody to do.
| Strona czynna | To samo znaczenie z be + imiesłów |
|---|---|
| My parents let me stay up late. | I'm allowed to stay up late. |
| The teacher allowed us to leave early. | We were allowed to leave early. |
| Mum made me tidy my room. | I was made to tidy my room. |
10Mówienie o przeszłości
Nie wszystkie te wyrażenia mają prostą formę przeszłą. Had better wygląda jak forma przeszła, ale nią nie jest. Oto czego używać, gdy mówisz o przeszłości.
| Teraźniejszość | Przeszłość |
|---|---|
| We have to wear a uniform. (obowiązek) | We had to wear a uniform. |
| I'm allowed to go. (pozwolenie) | I was allowed to go. |
| We're supposed to be home by nine. (zasada, plan) | We were supposed to be home by nine (ale się spóźniliśmy). |
| You'd better tell her. (mocna rada teraz) | You should have told her. (B2: rada po fakcie) |
| You ought to apologise. | You ought to have apologised. (B2) |
11Typowe błędy
Po polsku „nie wolno” mówimy często bez osoby („Nie wolno tu pływać”, „Czy można użyć kalkulatora?”), dlatego uczący się mówią po angielsku It is not allowed to… Często zapominają też o be, o to albo o końcówce -ed w allowed i supposed. Sprawdź te typowe błędy.