1Czym jest spójnik?
Spójnik to słowo łączące. Może łączyć dwa wyrazy (cats and dogs), dwa wyrażenia (at home or at school) albo dwa pełne zdania (I was hungry, so I made a sandwich). Każdy spójnik pokazuje inny związek między myślami: dodanie, przeciwieństwo, wybór, skutek albo przyczynę.
| Spójnik | Znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| and | dodaje informację („i”) | I play the guitar and the piano. |
| but | pokazuje przeciwieństwo — inną albo zaskakującą myśl („ale”) | I like tennis, but I don't like football. |
| or | pokazuje wybór („albo, czy”) | Would you like tea or coffee? |
| so | pokazuje skutek („więc, dlatego”) | It was raining, so we stayed at home. |
| because | podaje przyczynę — odpowiada na pytanie Why? („bo, ponieważ”) | We stayed at home because it was raining. |
Zobacz, jak spójnik zmienia dwa krótkie zdania w jedno: I was tired. I went to bed early. → I was tired, so I went to bed early. Teraz czytelnik wie, że wcześniejsze pójście spać było skutkiem zmęczenia.
- ✓
My sister is ten and my brother is twelve.
- ✓
The hotel was nice, but it was expensive.
- ✓
We can go by bus or by train.
- ✓
I missed the bus, so I was late for school.
- ✓
I'm happy because it's the weekend.
2And: dodawanie informacji
And używamy, żeby dodać jeszcze jedną rzecz albo jeszcze jedną myśl tego samego rodzaju. Może łączyć rzeczowniki, przymiotniki, czasowniki albo całe zdania. Gdy łączymy dwa zdania o tym samym podmiocie, zwykle nie powtarzamy podmiotu po and: I got up and (I) had a shower.
- ✓
I've got a cat and a dog.
- ✓
The room was clean and comfortable.
- ✓
She opened the door and went in.
- ✓
Tom plays football and his sister plays basketball.
- ✓
We went to the beach and swam in the sea.
W wyliczeniu trzech lub więcej rzeczy stawiamy przecinki między elementami, a and tylko przed ostatnim. W brytyjskim angielskim w krótkim wyliczeniu zwykle nie stawiamy przecinka przed and — tak samo jak w polskim przed „i”.
- ✓
I bought bread, milk and eggs.
- ✓
My favourite colours are red, blue and green.
- ✓
At the weekend I read, watch films and see my friends.
3But: przeciwieństwo
But używamy, gdy druga myśl różni się od pierwszej albo jest po niej zaskakująca. Często jedna część jest pozytywna, a druga negatywna. Gdy but łączy dwa pełne zdania, zwykle stawiamy przed nim przecinek (tak jak przed polskim „ale”).
- ✓
I like apples, but I don't like bananas.
- ✓
The film was long, but it was very interesting.
- ✓
She's only six, but she can read very well.
- ✓
I called him, but he didn't answer.
- ✓
The jacket is nice but expensive.
4Or: wybór oraz or w przeczeniach
Or używamy, żeby pokazać wybór między dwiema lub więcej rzeczami. Jest bardzo częste w pytaniach, gdy coś proponujemy albo prosimy kogoś o wybór.
- ✓
Would you like tea or coffee?
- ✓
Is your teacher English or American?
- ✓
We can watch a film or play a game.
- ✓
Hurry up, or we'll miss the train!
Uważaj na zdania przeczące. W zdaniu twierdzącym łączymy dwie rzeczy za pomocą and. W zdaniu przeczącym (z don't, doesn't, didn't, can't, isn't…) zwykle łączymy je za pomocą or. Przeczenie odnosi się już do obu rzeczy. Po polsku mówimy w takim zdaniu „ani”: „Nie lubię herbaty ani kawy” → I don't like tea or coffee.
| Zdanie twierdzące: and | Zdanie przeczące: or |
|---|---|
| I like tea and coffee. | I don't like tea or coffee. |
| She can swim and dive. | She can't swim or dive. |
| He's got a brother and a sister. | He hasn't got a brother or a sister. |
| We visited Paris and Rome. | We didn't visit Paris or Rome. |
5So: skutek
So wprowadza skutek: pierwsza część zdania to sytuacja albo przyczyna, a część po so mówi, co się z jej powodu dzieje. So zawsze stoi w środku zdania, między dwiema częściami, i zwykle stawiamy przed nim przecinek (jak przed polskim „więc”).
- ✓
I was hungry, so I made a sandwich.
- ✓
It was very hot, so we went swimming.
- ✓
The shop was closed, so we went home.
- ✓
My phone was broken, so I couldn't call you.
- ✓
She studied hard, so she passed the exam.
6Because: przyczyna
Because używamy, żeby podać przyczynę: odpowiada na pytanie Why? Po because potrzebne jest pełne zdanie z podmiotem i orzeczeniem: because it was raining, because I'm tired. Gdy because stoi w środku zdania, zwykle nie stawiamy przed nim przecinka. To inaczej niż w polskim, gdzie przed „bo” i „ponieważ” przecinek jest obowiązkowy.
- ✓
I'm tired because I went to bed late.
- ✓
She's happy because she's got a new puppy.
- ✓
We took a taxi because it was raining.
- ✓
He didn't come to school because he was ill.
- ✓
I love summer because I can go to the beach every day.
7Because czy so? Przyczyna i skutek
Because i so mogą opisywać tę samą sytuację, ale patrzą na nią z różnych stron. Because stoi przed przyczyną. So stoi przed skutkiem. Żeby wybrać, zapytaj siebie: czy dalsza część to przyczyna, czy skutek?
| Z because (po nim przyczyna) | Z so (po nim skutek) |
|---|---|
| I went to bed early because I was tired. | I was tired, so I went to bed early. |
| We stayed inside because it was raining. | It was raining, so we stayed inside. |
| She's wearing a coat because it's cold. | It's cold, so she's wearing a coat. |
| I didn't buy it because it was too expensive. | It was too expensive, so I didn't buy it. |
Zwróć uwagę, że kolejność myśli się zmienia. Z because najpierw jest skutek, a potem przyczyna. Z so najpierw jest przyczyna, a potem skutek.
- ✓
He was thirsty, so he drank some water.
thirsty = przyczyna; drank water = skutek
- ✓
He drank some water because he was thirsty.
ta sama myśl, w odwrotnej kolejności
- ✗
I was thirsty because I drank some water.
Błędna logika: picie wody nie jest powodem pragnienia.
8Przecinki przy spójnikach
Angielskie zasady stawiania przecinków są prostsze niż w wielu innych językach, także w polskim. Oto główne zasady dla tych pięciu spójników, gdy łączą dwa pełne zdania (każde z własnym podmiotem i orzeczeniem).
| Spójnik | Przecinek? | Przykład |
|---|---|---|
| and | zwykle nie (czasem tak w długich zdaniach) | I went home and had dinner. |
| but | zwykle tak | It's late, but I'm not tired. |
| or | zwykle nie | You can stay here or come with us. |
| so | tak | It was late, so I took a taxi. |
| because | nie, w środku zdania | I took a taxi because it was late. |
| because na początku | tak, po pierwszej części | Because it was late, I took a taxi. |
9Zdanie zaczynające się od because
W mówionym angielskim na pytanie Why? często odpowiadamy samą częścią z because: Why are you late? — Because I missed the bus. To krótka i całkowicie naturalna odpowiedź w rozmowie.
- ✓
Why are you smiling? — Because it's my birthday!
- ✓
Why didn't you call me? — Because my phone was dead.
- ✓
Why do you like London? — Because there are so many things to do.
W piśmie sama część z because nie jest pełnym zdaniem. Jeśli zaczynasz zdanie od because, musisz je dokończyć skutkiem po przecinku: Because it was raining, we stayed at home. Ale najczęstsza i najprostsza kolejność to skutek + because + przyczyna: We stayed at home because it was raining.
- ✗
We stayed at home. Because it was raining.
W piśmie samo „Because it was raining” nie jest pełnym zdaniem.
- ✓
We stayed at home because it was raining.
- ✓
Because it was raining, we stayed at home.
10Pierwsze spotkanie z although
Although („chociaż”) jest podobne do but: pokazuje przeciwieństwo. Różnica polega na miejscu w zdaniu. But zawsze stoi między dwiema myślami. Although stoi przed tą myślą, która sprawia, że druga jest zaskakująca, i może pojawić się na początku albo w środku zdania. Gdy although jest na początku, stawiamy przecinek po pierwszej części. Dokładniej poznasz although na poziomie B1; na razie naucz się je rozpoznawać.
| Z but | Z although |
|---|---|
| It was cold, but we went to the beach. | Although it was cold, we went to the beach. |
| He's rich, but he isn't happy. | Although he's rich, he isn't happy. |
| I was tired, but I finished my homework. | I finished my homework although I was tired. |