Eenglish-tests.com
A1

Samogłoski i spółgłoski

Angielski ma 26 liter, ale około 44 dźwięków, więc nie zawsze da się wymówić słowo na podstawie jego pisowni. Żeby pokazać prawdziwy dźwięk, słowniki używają specjalnych symboli zwanych IPA (Międzynarodowy Alfabet Fonetyczny), zapisywanych między ukośnikami: cat /kæt/. W tej lekcji poznasz krótkie i długie samogłoski, podstawowe dyftongi (dwie samogłoski w jednym dźwięku) i spółgłoski, które sprawiają trudność wielu uczącym się: th, w i v, h oraz ng. Używamy wymowy brytyjskiej i ćwiczymy na parach minimalnych — dwóch słowach, które różnią się tylko jednym dźwiękiem, jak ship i sheep.

1Litery i dźwięki

Litera to coś, co piszemy; dźwięk to coś, co mówimy i słyszymy. W angielskim często się od siebie różnią. Jedna litera może mieć wiele dźwięków: litera a brzmi inaczej w cat /kæt/, car /kɑː/, name /neɪm/ i want /wɒnt/. A jeden dźwięk można zapisać na wiele sposobów: dźwięk /iː/ to ee w see, ea w tea, e w me i ie w piece.

Dlatego bardzo warto nauczyć się symboli dźwięków. Kiedy sprawdzasz nowe słowo w słowniku, symbole pokazują dokładnie, jak je wymówić. Nie musisz uczyć się wszystkich dzisiaj — zacznij od samogłosek i specjalnych symboli spółgłosek z tej lekcji.

SłowoPisowniaDźwięki
catc-a-t/kæt/ — 3 litery, 3 dźwięki
fishf-i-s-h/fɪʃ/ — 4 litery, 3 dźwięki
knowk-n-o-w/nəʊ/ — 4 litery, 2 dźwięki
nightn-i-g-h-t/naɪt/ — 5 liter, 3 dźwięki
boxb-o-x/bɒks/ — 3 litery, 4 dźwięki

2Krótkie samogłoski

Krótka samogłoska jest szybka i swobodna. Podczas jej wymawiania usta się nie ruszają. Brytyjski angielski ma siedem krótkich samogłosek. Po symbolach krótkich samogłosek nie ma kropek.

DźwiękPrzykładyJak go wymówić
/ɪ/sit, big, fish, swimkrótko i swobodnie, usta lekko otwarte
/e/bed, pen, red, friendusta trochę bardziej otwarte niż przy /ɪ/
/æ/cat, bag, hand, blackusta szeroko otwarte, żuchwa w dół
/ʌ/cup, bus, mum, lovekrótko, usta półotwarte, rozluźnione
/ɒ/hot, dog, shop, whatzaokrąglone wargi, otwarte usta, krótko
/ʊ/book, good, put, lookwargi lekko zaokrąglone, krótko
/ə/about, teacher, bananabardzo krótko i słabo (szwa)

Przyjrzyj się pisowni w przykładach: dźwięk /ʌ/ można zapisać jako u (cup), o (love, mother, son) lub ou (young). Dźwięk /ɒ/ to często o, ale po w często piszemy a: what /wɒt/, want /wɒnt/, watch /wɒtʃ/.

  • ✓

    The big fish swims. — /ɪ/

  • ✓

    My red pen is on the bed. — /e/

  • ✓

    The black cat is in the bag. — /æ/

  • ✓

    Mum has a cup of tea on the bus. — /ʌ/

  • ✓

    The dog is hot. — /ɒ/

  • ✓

    Look at this good book. — /ʊ/

3Długie samogłoski

Wymówienie długiej samogłoski trwa dłużej, a usta są zwykle bardziej napięte. W symbolach dwie kropki ː pokazują, że dźwięk jest długi. Brytyjski angielski ma pięć długich samogłosek. W polskim długość samogłoski nie zmienia znaczenia słowa, dlatego Polacy często wymawiają wszystkie angielskie samogłoski tak samo krótko — zwracaj na to uwagę.

DźwiękPrzykładyJak go wymówić
/iː/see, tea, green, meuśmiechnij się, wargi rozciągnięte, długo
/ɑː/car, park, father, bathusta szeroko otwarte, jak u lekarza: „aaa”
/ɔː/door, four, walk, waterzaokrąglone wargi, długo
/uː/food, blue, two, schoolbardzo zaokrąglone wargi, długo
/ɜː/bird, girl, work, nursewargi rozluźnione, język pośrodku, długo

4Krótka czy długa? Pary minimalne

W angielskim długość samogłoski może zmienić znaczenie słowa. Słowa, które są takie same z wyjątkiem jednego dźwięku, nazywamy parami minimalnymi. Ćwicz je: krótkie słowo mów szybko, a długą samogłoskę naprawdę wydłużaj. Jeśli powiesz ship z długą samogłoską, ludzie usłyszą sheep (owca)!

/ɪ/ czy /iː/?

Krótkie /ɪ/Długie /iː/
ship /ʃɪp/sheep /ʃiːp/
sit /sɪt/seat /siːt/
live /lɪv/leave /liːv/
hit /hɪt/heat /hiːt/
fill /fɪl/feel /fiːl/

/ʊ/ czy /uː/?

Krótkie /ʊ/Długie /uː/
full /fʊl/fool /fuːl/
pull /pʊl/pool /puːl/
look /lʊk/Luke /luːk/

/ɒ/ czy /ɔː/? /æ/ czy /ɑː/?

KrótkieDługie
shot /ʃɒt/short /ʃɔːt/
pot /pɒt/port /pɔːt/
hat /hæt/heart /hɑːt/
cat /kæt/cart /kɑːt/

Niektóre krótkie samogłoski łatwo pomylić także ze sobą. Tutaj różnicą nie jest długość, ale kształt ust. Przy /æ/ otwórz usta szeroko; przy /e/ otwórz je mniej; przy /ʌ/ trzymaj je rozluźnione i półotwarte. Polacy często wymawiają /æ/ jak polskie „e”, dlatego bed i bad mogą u nich brzmieć tak samo.

/e//æ//ʌ/
bed /bed/bad /bæd/bud /bʌd/
men /men/man /mæn/—
pen /pen/pan /pæn/—
—cat /kæt/cut /kʌt/
—hat /hæt/hut /hʌt/

5Szwa /ə/: najczęstszy dźwięk

Dźwięk /ə/ nazywa się szwa (schwa). To najczęstsza samogłoska w angielskim. Jest bardzo krótka, słaba i rozluźniona — jak ciche „y” albo krótkie, niewyraźne „e”. Nigdy nie występuje w sylabie akcentowanej. Pojawia się w słabych sylabach i można ją zapisać dowolną literą samogłoskową.

SłowoWymowa
about/əˈbaʊt/
banana/bəˈnɑːnə/
teacher/ˈtiːtʃə/
doctor/ˈdɒktə/
mother/ˈmʌðə/
London/ˈlʌndən/

Małe słowa, takie jak a, the, to, for i of, w zdaniu też zwykle są słabe i mają szwa: a cup of tea = /ə ˈkʌp əv ˈtiː/. Jeśli wymawiasz każdą samogłoskę mocno i wyraźnie (jak w polskim), twój angielski brzmi wolno i nienaturalnie.

6Dyftongi: dwie samogłoski w jednej

Dyftong to dźwięk, który zaczyna się jedną samogłoską i przechodzi w drugą. Podczas jego wymawiania usta się poruszają. Na przykład w my /aɪ/ zaczynasz z otwartymi ustami, a kończysz prawie w pozycji /ɪ/. Dyftongi są długie, tak jak długie samogłoski.

DźwiękPrzykłady
/eɪ/day, name, eight, rain
/aɪ/my, five, night, buy
/ɔɪ/boy, toy, coin, enjoy
/əʊ/go, phone, home, snow
/aʊ/now, house, brown, mouth
/ɪə/here, ear, near, beer
/eə/hair, where, chair, wear

Dyftongi też tworzą pary minimalne z krótkimi samogłoskami. Porównaj: let /let/ — late /leɪt/, wet /wet/ — wait /weɪt/, not /nɒt/ — note /nəʊt/, hop /hɒp/ — hope /həʊp/. Często nieme e na końcu słowa wskazuje na dyftong.

7Spółgłoski ze specjalnymi symbolami

Większość symboli spółgłosek wygląda jak zwykłe litery: /p/, /b/, /t/, /d/, /k/, /f/, /m/, /n/, /l/, /s/, /z/ i tak dalej. Ale niektóre spółgłoski mają specjalne symbole. Są ważne, bo często mają nietypową pisownię.

DźwiękPrzykładyCzęste pisownie
/ʃ/she, fish, stationsh, ti (w -tion)
/tʃ/chair, watch, lunchch, tch
/ʒ/television, usuallys (przed -ion, -ual)
/dʒ/job, orange, bridgej, g, dge
/j/yes, you, yellowy (także u w use /juːz/)
/ŋ/sing, long, thinkng, n przed k
/θ/think, three, bathth
/ð/this, mother, withth

Niektóre spółgłoski tworzą pary: usta robią to samo, ale jeden dźwięk jest wymawiany z głosem (gardło drga), a drugi tylko z powietrzem. Połóż palce na gardle i powiedz /s/, a potem /z/: poczujesz różnicę. Uwaga: w polskim dźwięczne spółgłoski na końcu słowa tracą dźwięczność („chleb” brzmi jak „chlep”), a w angielskim nie — bed to nie bet, a dog to nie dock.

Tylko powietrze (bezdźwięczne)Z głosem (dźwięczne)
/p/ pen/b/ bed
/t/ tea/d/ dog
/k/ cat/ɡ/ go
/f/ fan/v/ van
/s/ sun/z/ zoo
/θ/ think/ð/ this

8Dźwięki th: /θ/ i /ð/

Litery th mają dwa dźwięki i oba są trudne dla wielu uczących się, bo w wielu językach — także w polskim — ich nie ma. Żeby je wymówić, połóż czubek języka między zębami (albo tuż za górnymi zębami) i wydmuchuj powietrze. Przy /θ/ używasz tylko powietrza. Przy /ð/ dodajesz głos.

/θ/ — tylko powietrze/ð/ — z głosem
think /θɪŋk/this /ðɪs/
three /θriː/that /ðæt/
thank you /θæŋk/the /ðə/
Thursday /ˈθɜːzdeɪ/they /ðeɪ/
month /mʌnθ/mother /ˈmʌðə/
bath /bɑːθ/brother /ˈbrʌðə/
mouth /maʊθ/with /wɪð/

Prosta wskazówka: /ð/ występuje w małych, bardzo częstych słowach (the, this, that, these, those, they, them, there, then) i w środku słów takich jak mother, father, brother i together. /θ/ występuje w większości innych słów, zwłaszcza w liczebnikach (three, thirteen, thirty, fourth, fifth) i na końcu słów (bath, month, mouth).

Uczący się często zastępują th dźwiękiem /s/, /t/, /f/, /z/ lub /d/ (Polacy najczęściej mówią „f”, „t”, „s” albo „d”: „fink”, „tri”, „dis”). To może zmienić słowo. Ćwicz te pary minimalne.

Z thBez th
think /θɪŋk/sink /sɪŋk/
three /θriː/tree /triː/
thank /θæŋk/tank /tæŋk/
mouth /maʊθ/mouse /maʊs/
they /ðeɪ/day /deɪ/
then /ðen/den /den/

9W i V

Wielu uczących się myli /w/ i /v/. Polakom zdarza się to szczególnie często, bo polska litera „w” to dźwięk /v/. Te dźwięki powstają zupełnie inaczej. Przy /w/ zęby niczego nie dotykają: zaokrąglij wargi i zrób z nich mały dzióbek (jak przy /uː/), a potem szybko je otwórz — to dźwięk podobny do polskiego „ł” w słowie „łapa”. Przy /v/ połóż górne zęby na dolnej wardze i użyj głosu — poczujesz drganie na wardze.

/w/ — zaokrąglone wargi/v/ — zęby na wardze
wet /wet/vet /vet/
west /west/vest /vest/
wine /waɪn/vine /vaɪn/
went /went/vent /vent/
  • ✓

    We visit our grandma every weekend.

  • ✓

    The vet is very kind to animals.

  • ✓

    What do you want for dinner? — Vegetables, please.

10H i dźwięk ng /ŋ/

Dźwięk /h/ to tylko delikatny wydech, jak wtedy, gdy chuchasz na zimne okulary, żeby je wyczyścić. Niektórzy uczący się wymawiają go za mocno, z tyłu gardła (jak polskie „ch” w „chleb”); inni całkiem o nim zapominają. Jedno i drugie to problem, bo h może zmienić znaczenie.

Z /h/Bez /h/
hat /hæt/at /æt/
hair /heə/air /eə/
heat /hiːt/eat /iːt/
hear /hɪə/ear /ɪə/
hand /hænd/and /ænd/

Dźwięk /ŋ/ powstaje z tyłu jamy ustnej: tył języka dotyka podniebienia, a powietrze wychodzi przez nos. Zwykle zapisujemy go jako ng. W standardowym brytyjskim angielskim nie dodajemy na końcu dźwięku /ɡ/ (Polacy często mówią „sing-g” albo „sink”): sing to /sɪŋ/, a nie /sɪŋɡ/. Litera n przed k też brzmi /ŋ/ (jak w polskim „bank”): think /θɪŋk/, pink /pɪŋk/.

/n//ŋ/
sin /sɪn/sing /sɪŋ/
thin /θɪn/thing /θɪŋ/
win /wɪn/wing /wɪŋ/
ran /ræn/rang /ræŋ/

11Litery nieme

Wiele angielskich słów ma litery, które piszemy, ale których nie wymawiamy. Nazywamy je literami niemymi (silent letters). Są tam z powodów historycznych: setki lat temu ludzie je wymawiali. Dziś po prostu trzeba je zapamiętać. Oto najczęstsze grupy.

Litera niemaPrzykłady
k przed nknow /nəʊ/, knife /naɪf/, knee /niː/
w przed rwrite /raɪt/, wrong /rɒŋ/
b po mclimb /klaɪm/, comb /kəʊm/, thumb /θʌm/
l w niektórych słowachwalk /wɔːk/, talk /tɔːk/, half /hɑːf/, could /kʊd/
ghnight /naɪt/, daughter /ˈdɔːtə/, eight /eɪt/
t w niektórych słowachlisten /ˈlɪsən/, castle /ˈkɑːsəl/
h w niektórych słowachhour /ˈaʊə/, honest /ˈɒnɪst/
e na końcuname /neɪm/, home /həʊm/, love /lʌv/

Samogłoski i spółgłoski: testy

Testy są po angielsku — w ten sposób ćwiczysz angielski.

Ta lekcja była przydatna? Udostępnij ją znajomemu lub swojej klasie.