1Co znaczy can?
Can to szczególny rodzaj czasownika, tak zwany czasownik modalny (modal verb). Sam nie opisuje czynności. Dodaje za to znaczenie do czasownika głównego, który stoi po nim. Na poziomie A1 can ma trzy główne zastosowania: umiejętność (umiem, potrafię), pozwolenie (wolno, można) i prośby (gdy o coś kogoś prosimy).
| Zastosowanie | Przykład |
|---|---|
| Umiejętność: wiem, jak to zrobić | My sister can speak three languages. |
| Możliwość: da się, można | You can buy stamps at the post office. |
| Pozwolenie: wolno | You can use my phone. |
| Prośba o pozwolenie | Can I open the window? |
| Prośba o pomoc | Can you help me, please? |
- ✓
I can ride a bike, but I can't drive a car.
- ✓
You can't smoke in the restaurant.
- ✓
Can we go to the park after school?
2Zdania twierdzące: can + forma podstawowa
Can jest takie samo dla wszystkich osób: I can, you can, he can, she can, it can, we can, they can. Z he, she i it nie ma -s i nie dodajemy do ani does. Po can używamy formy podstawowej czasownika głównego (takiej jak w słowniku): swim, cook, play. Nigdy nie stawiamy to między can a czasownikiem.
| Podmiot | can + czasownik |
|---|---|
| I | I can swim. |
| You | You can swim. |
| He / She / It | She can swim. My dog can swim too! |
| We | We can swim. |
| They | They can swim. |
3Umiejętności: co umiesz, a czego nie
Najczęściej używamy can, gdy mówimy o umiejętnościach: sportach, językach, muzyce, gotowaniu i tak dalej. Po czasowniku głównym często dodajemy well, very well albo a little, żeby powiedzieć, jak dobrze coś umiemy. Gdy coś jest dla nas bardzo trudne albo niemożliwe, używamy can't.
- ✓
I can cook very well.
- ✓
My grandad can play the piano.
- ✓
Babies can't walk.
- ✓
Penguins can swim, but they can't fly.
- ✓
I can speak a little Spanish.
- ✓
My little brother can't read yet. He's only four.
4Przeczenie: can't i cannot
Przeczenie od can to cannot. Piszemy je jako jedno słowo, nie dwa. W mowie i w mniej formalnym piśmie prawie zawsze używamy formy skróconej can't. Cannot używamy w oficjalnych tekstach, np. na tablicach informacyjnych i w regulaminach, albo gdy chcemy bardzo mocno powiedzieć „nie”. Pamiętaj: z can nie ma don't ani doesn't.
| Forma pełna | Forma skrócona |
|---|---|
| I cannot swim. | I can't swim. |
| He cannot come today. | He can't come today. |
| We cannot hear you. | We can't hear you. |
| Visitors cannot park here. | Visitors can't park here. |
5Pytania i krótkie odpowiedzi
Żeby utworzyć pytanie, stawiamy can przed podmiotem. Nie używamy do ani does. W krótkich odpowiedziach używamy tylko podmiotu oraz can lub can't; nie powtarzamy czasownika głównego.
| Pytanie | Krótka odpowiedź |
|---|---|
| Can you swim? | Yes, I can. / No, I can't. |
| Can he drive? | Yes, he can. / No, he can't. |
| Can your parents speak English? | Yes, they can. / No, they can't. |
| Can we sit here? | Yes, you can. / No, you can't. |
Ze słowami pytającymi najpierw stoi słowo pytające, potem can, a dalej podmiot i czasownik.
- ✓
What can you see? — I can see a big ship.
- ✓
Where can I buy a ticket? — At the machine over there.
- ✓
How many languages can you speak? — Two: English and Polish.
- ✓
Who can help me? — I can!
6Pozwolenie: Can I…? You can / You can't
Can I…? albo Can we…? używamy, gdy pytamy, czy coś wolno. You can mówimy, gdy pozwalamy, a You can't — gdy mówimy, że czegoś nie wolno, np. z powodu przepisów. W grzecznych odpowiedziach często mówimy coś więcej niż tylko yes albo no.
| Prośba o pozwolenie | Odpowiedź |
|---|---|
| Can I use your pen? | Yes, of course. / Sure, here you are. |
| Can I go to the toilet, please? | Yes, you can. |
| Can we watch TV now? | No, you can't. Do your homework first. |
| Can I sit here? | Sorry, this seat is taken. |
- ✓
You can take photos in the museum, but you can't touch the paintings.
- ✓
You can't use your phone in the exam.
- ✓
Children can travel for free on Sundays.
7Prośby: Can you…? Can I have…?
Can you…? używamy, gdy prosimy kogoś, żeby coś dla nas zrobił. Can I have…? używamy, gdy o coś prosimy w sklepie, w kawiarni albo w domu. Dodaj please, żeby brzmieć grzecznie. Jeśli chcesz zapytać jeszcze grzeczniej, zwłaszcza osobę, której nie znasz, możesz użyć could zamiast can: Could you help me, please? Budowa jest taka sama: could + forma podstawowa czasownika.
| Prośba | Możliwa odpowiedź |
|---|---|
| Can you close the door, please? | Yes, sure. |
| Can you help me with my bag? | Of course. |
| Can I have a cup of tea, please? | Yes, here you are. |
| Can I have the bill, please? | Certainly. |
| Could you tell me the time, please? | It's half past three. |
8Wymowa: can, can't
W zdaniu twierdzącym can zwykle nie jest akcentowane. Wymawiamy je szybko, ze słabym dźwiękiem: /kən/. Akcent pada na czasownik główny: I can SWIM /aɪ kən swɪm/. W krótkich odpowiedziach i wtedy, gdy chcemy je podkreślić, wymawiamy pełny dźwięk /kæn/: Yes, I CAN /kæn/. Przeczenie can't zawsze jest akcentowane. W brytyjskim angielskim wymawiamy je /kɑːnt/, z długim „a” jak w słowie car. W amerykańskim angielskim — /kænt/.
| Zdanie | Wymowa can / can't |
|---|---|
| I can swim. | słabe /kən/ |
| Can you swim? | słabe /kən/ |
| Yes, I can. | mocne /kæn/ |
| I can't swim. | mocne /kɑːnt/ (brytyjskie) |