Eenglish-tests.com
B2

Cụm động từ và động từ đi với giới từ: nâng cao

Đến giờ bạn đã biết nhiều cụm động từ thông dụng. Ở trình độ B2, đã đến lúc hiểu hệ thống đằng sau chúng. Trong bài này, bạn sẽ học sự khác nhau giữa cụm động từ (turn on), động từ đi với giới từ (look at) và cụm động từ ba phần (put up with), và vì sao sự khác nhau này quyết định trật tự từ. Bạn cũng sẽ thấy rằng tiểu từ thường có một nghĩa điển hình: up có thể mang nghĩa "hoàn toàn", down có thể mang nghĩa "ít đi", back thường mang nghĩa "trở lại". Biết những nghĩa này giúp bạn đoán được các cụm động từ mới. Sau đó, ta sẽ xem các cụm động từ có nhiều nghĩa, như take off và pick up, và cuối cùng là các động từ một từ mang tính trang trọng mà bạn có thể dùng trong bài luận và báo cáo thay cho cụm động từ.

1Bốn loại động từ nhiều từ

Các động từ nhiều từ trông giống nhau, nhưng chúng hoạt động theo bốn cách khác nhau. Sự khác biệt này quan trọng vì nó quyết định tân ngữ đứng ở đâu. Cụm động từ (phrasal verb) kết hợp động từ với một tiểu từ trạng từ (up, down, on, off…); động từ đi với giới từ (prepositional verb) kết hợp động từ với một giới từ (at, for, on, to…), và giới từ này luôn có tân ngữ đứng ngay sau.

LoạiVí dụTân ngữ và đại từ
1. Cụm động từ, không có tân ngữgrow up, break down, set offkhông có tân ngữ: The car broke down.
2. Cụm động từ, tách đượcturn on, give up, pick upturn the radio on / turn it on
3. Động từ đi với giới từlook at, depend on, listen to, deal withlook at the board / look at it
4. Cụm động từ + giới từ (ba phần)put up with, run out of, look forward toput up with the noise / put up with it

Chỉ có loại 2 là tách được. Loại 3 và 4 luôn giữ tân ngữ sau từ nhỏ cuối cùng, vì giới từ phải có tân ngữ đứng ngay sau nó. Loại 1 hoàn toàn không có tân ngữ, dù nhiều động từ thuộc loại này có thể thêm tân ngữ bằng một giới từ: grow up in Cardiff, drop out of school.

2Cụm động từ ba phần

verb + particle + preposition + object: put up with + it / the noise / waiting

Cụm động từ ba phần gồm một động từ, một tiểu từ trạng từ và một giới từ. Chúng rất phổ biến trong văn nói, và nghĩa của chúng thường mang tính thành ngữ. Chúng luôn không tách được: bạn không bao giờ được đặt tân ngữ, kể cả đại từ, vào giữa các phần. Nếu tân ngữ là một động từ, nó ở dạng -ing, vì nó đứng sau giới từ.

Cụm động từ ba phầnÝ nghĩaVí dụ
look forward toháo hức, mong chờ một điều trong tương laiI'm looking forward to the holidays.
get on withcó quan hệ tốt; tiếp tục làm việcDo you get on with your neighbours?
run out ofhết, không còn gìThe printer has run out of paper.
come up withnghĩ ra một ý tưởng hoặc kế hoạchWho came up with this idea?
put up withchịu đựngI won't put up with this behaviour.
cut down oncắt giảm lượngI'm trying to cut down on sugar.
get away withlàm sai mà không bị phạt, thoát tộiHe cheated, but he didn't get away with it.
catch up withđuổi kịp người phía trước; gặp nhau trò chuyện sau một thời gian dàiLet's meet for coffee and catch up with each other's news.
keep up withtheo kịp về trình độ hoặc tốc độIt's hard to keep up with all the new technology.
look up to / look down onngưỡng mộ / coi thườngChildren often look up to their older brothers and sisters.
get round tocuối cùng cũng có thời gian làm việc gì đóI haven't got round to fixing my bike yet.
make up forlàm điều tốt để bù đắp cho điều không tốtHe bought me lunch to make up for being late.
drop out ofbỏ học, bỏ khóa học hoặc bỏ cuộc thi giữa chừngShe dropped out of the competition after an injury.
face up tochấp nhận một hoàn cảnh khó khăn và đối mặt với nóYou have to face up to your problems.
  • ✓

    I can't put up with it any longer.

  • ✓

    We're running out of time, so let's get on with the next task.

  • ✗

    I can't put it up with.

    Cụm động từ ba phần không bao giờ bị tách ra: put up with it.

3look forward to + -ing

Look forward to gây ra nhiều lỗi hơn hầu như bất kỳ động từ nào khác. Nguyên nhân là từ to. Ở đây to không phải là một phần của động từ nguyên mẫu (to see, to go); nó là một giới từ, giống như at hay about. Sau giới từ, ta dùng danh từ hoặc động từ ở dạng -ing. Điều này cũng đúng với các động từ khác kết thúc bằng to: get round to, face up to, own up to (thừa nhận), và cả be used to và object to.

look forward to + noun / -ing: I look forward to the trip. I look forward to seeing you.
  • ✓

    We're looking forward to meeting your family.

  • ✓

    I look forward to hearing from you. (a typical ending for a formal email)

  • ✓

    I finally got round to answering all my emails.

  • ✓

    He owned up to breaking the window.

  • ✗

    I look forward to see you soon.

    Ở đây to là giới từ: look forward to seeing you.

4Các tiểu từ có nghĩa gì?

Cụm động từ không hoàn toàn ngẫu nhiên. Mỗi tiểu từ có một vài nghĩa điển hình, và nhiều cụm động từ tuân theo những nghĩa đó. Nếu biết những nghĩa này, bạn thường có thể đoán được một cụm động từ mới từ ngữ cảnh. Các ví dụ dưới đây cho thấy những quy luật hữu ích nhất.

Tiểu từNghĩa điển hìnhVí dụ
uphoàn toàn, đến cùngeat up, drink up, use up, fill up, tidy up, lock up
uptăng lên, nhiều hơnturn up, speed up, go up (prices), grow up, cheer up
downgiảm xuống, ít hơnturn down, slow down, cut down (on), calm down, go down
downngừng hoạt động, hỏng, đóng cửabreak down, close down, shut down, let down
outloại bỏ, bỏ ra ngoài, đi ratake out, cross out, leave out, throw out, drop out
outhết, biến mất, không còn nữarun out, sell out, die out, wear out, go out (a fire)
outkhám phá, giải quyếtfind out, work out, figure out, sort out
offkhởi hành, rời điset off, take off, head off, see someone off
offngắt, dừng, hủyswitch off, turn off, cut off, call off, log off
ontiếp tụccarry on, go on, keep on, hold on, get on with
onbắt đầu, kết nối, mặc vàoswitch on, turn on, put on, try on
backtrở lạicome back, give back, call back, pay back, take back
awayđi xa; loại bỏgo away, run away, throw away, give away, put away
overxem lại, suy nghĩ kỹgo over, think over, read over, talk over
  • ✓

    Drink up, everyone. The café is closing. (completely)

  • ✓

    Prices have gone up again this year. (increase)

  • ✓

    The factory closed down in 2015. (stop)

  • ✓

    Dinosaurs died out millions of years ago. (disappear)

  • ✓

    The match was called off because of the snow. (cancel)

  • ✓

    Sorry I interrupted you. Please go on. (continue)

  • ✓

    Think it over and give me your answer tomorrow. (think carefully)

5Một động từ, nhiều nghĩa

Nhiều cụm động từ thông dụng có vài nghĩa, có nghĩa đen (dễ hiểu) và có nghĩa thành ngữ. Ngữ cảnh, và thường là cả ngữ pháp, cho biết nghĩa nào đang được dùng. Ví dụ, take off không có tân ngữ thường nói về máy bay cất cánh, còn khi có tân ngữ thì thường có nghĩa là cởi quần áo.

take off

Ý nghĩaVí dụ
cởi quần áo (S)Take off your wet boots. / Take them off.
cất cánh (—)Our plane took off on time.
thành công rất nhanh (—)Her music career really took off after the TV show.
nghỉ làm (S)I'm taking Friday off to go to a wedding.

pick up

Ý nghĩaVí dụ
nhặt lên, nhấc lên (S)Pick up your litter. / Pick it up.
đón người hoặc lấy đồ (S)I'll pick you up at eight.
học được mà không cần học bài bản (S)I picked up some Italian while I was working in Rome.
khá lên, tăng lên (—)Business usually picks up before Christmas.
bắt được tín hiệu (S)My radio can't pick up this station.

make up

Ý nghĩaVí dụ
bịa ra một câu chuyện hoặc lời bào chữa (S)He made up an excuse for being late. / He made it up.
làm lành (—)They had an argument but made up quickly.
tạo thành, chiếm (một phần) (S)Women make up sixty per cent of our staff.
make up for = bù đắp (I)Nothing can make up for the time we lost.

turn up

Ý nghĩaVí dụ
xuất hiện, đến (thường muộn hoặc bất ngờ) (—)He turned up at the party an hour late.
tăng âm lượng hoặc nhiệt độ (S)Turn up the heating, please. / Turn it up.
tình cờ được tìm thấy (—)Don't worry, your keys will turn up somewhere.

6Trật tự từ: tất cả các quy tắc

Dưới đây là tất cả các quy tắc về trật tự từ ở cùng một chỗ. Quy tắc 1 và 2 nói về cụm động từ tách được; quy tắc 3 đến 6 áp dụng cho mọi động từ nhiều từ.

Quy tắcVí dụ
1. Cụm tách được + danh từ: đứng trước hoặc sau tiểu từTurn off the TV. / Turn the TV off.
2. Cụm tách được + đại từ: luôn đứng ở giữaTurn it off. (không nói "turn off it")
3. Tân ngữ dài đứng sau tiểu từI've thrown away all the old magazines from the garage.
4. Động từ đi với giới từ và cụm ba phần: tân ngữ ở cuốiI'll deal with it. / I can't put up with it.
5. Trong câu hỏi và mệnh đề quan hệ, tiểu từ vẫn đi cùng động từWhat are you looking at? / the man I look up to
6. Ở thể bị động, tiểu từ đứng ngay sau động từThe plan was carried out. / The meeting has been put off.
  • ✓

    Who did you fall out with?

  • ✓

    That's the problem we need to deal with.

  • ✓

    This bed has been slept in! (passive with a prepositional verb)

  • ✓

    Who are you waiting for?

  • ✗

    For who are you waiting?

    Trong tiếng Anh hằng ngày, giới từ đứng ở cuối câu. (Rất trang trọng: For whom are you waiting?)

7Tiểu từ hay giới từ? Cách phân biệt

Đôi khi cùng một từ có thể là tiểu từ của cụm động từ hoặc là một giới từ bình thường, và nghĩa thay đổi hoàn toàn. Hãy so sánh: She ran up the hill (giới từ: chỉ hướng, cô ấy chạy lên đỉnh đồi) và She ran up a huge phone bill (cụm động từ: cô ấy làm hóa đơn điện thoại tăng vọt). Dưới đây là ba cách kiểm tra để phân biệt.

Cách kiểm traCụm động từ (tiểu từ)Giới từ
Đại từ có thể đứng ở giữa không?Look the word up. → Look it up. ✓Look up the chimney. → Look up it. (it vẫn đứng sau up)
Từ nhỏ có được nhấn trọng âm không?Có: Turn it OFF.Thường không: LOOK at it.
Có thể đặt câu hỏi với where không?Không: ran up a bill → "Where did she run?" ✗Có: ran up the hill → Where did she run? Up the hill.
  • ✓

    He looked up the address. (phrasal: found it) → He looked it up.

  • ✓

    He looked up the stairs. (preposition: direction) → He looked up them.

  • ✓

    She turned down the job. (phrasal: refused) → She turned it down.

  • ✓

    She turned down the side street. (preposition: direction) → She turned down it.

8Các động từ một từ tương đương mang tính trang trọng

Cụm động từ là tiếng Anh hoàn toàn đúng, nhưng nhiều cụm nghe thân mật. Trong bài luận học thuật, báo cáo, thư trang trọng và thông báo chính thức, người viết thường chọn một động từ một từ, thường có gốc Latinh. Ở trình độ B2, bạn nên dùng được cả hai: cụm động từ để nói tự nhiên, và động từ trang trọng để viết cho phù hợp. Một số cụm động từ, như carry out, set up và look forward to, cũng hoàn toàn bình thường trong văn viết trang trọng.

Cụm động từTừ tương đương trang trọngVí dụ trang trọng
find outdiscoverResearchers discovered that…
put offpostponeThe meeting has been postponed.
call offcancelThe event was cancelled.
look intoinvestigateThe police are investigating the incident.
come up withdevise, proposeThe team proposed a new solution.
put up withtolerateSuch behaviour will not be tolerated.
cut down onreduceWe aim to reduce our energy use.
get overrecover fromShe recovered from the illness.
turn downreject, declineHe declined the invitation.
set upestablishThe company was established in 1990.
go up / go downincrease / decreasePrices increased by ten per cent.
hand insubmitPlease submit your application by Friday.
give upabandon, quitThey abandoned the project.
point outindicate, noteThe report notes that…
  • ✓

    Informal: They've put off the meeting till Monday.

  • ✓

    Formal: The meeting has been postponed until Monday.

  • ✓

    Informal: Can you look into it?

  • ✓

    Formal: We will investigate the matter.

9Những lỗi thường gặp

Tiếng Việt không có cụm động từ kiểu tiếng Anh, và giới từ trong tiếng Việt thường khác hoặc bị lược bỏ ("Bạn đang nghe ai?", "chịu đựng tiếng ồn"), nên người Việt hay gặp khó khăn với giới từ trong cụm động từ ba phần. Hãy kiểm tra kỹ những điểm sau.

Cụm động từ và động từ đi với giới từ: nâng cao: bài kiểm tra

Bài kiểm tra bằng tiếng Anh: như vậy bạn được luyện tiếng Anh.

GameFix the mistake: Phrasal and prepositional verbs: advancedFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bài học này có ích không? Hãy chia sẻ với bạn bè hoặc với lớp của bạn.