1Vì sao tiếng Anh nghe nhanh đến vậy
Trong câu tiếng Anh, các từ quan trọng (danh từ, động từ chính, tính từ, trạng từ) được nhấn trọng âm: chúng to hơn, dài hơn và rõ hơn. Những từ ngữ pháp nhỏ nằm giữa chúng (a, the, to, of, and, can, was…) được nói lướt thật nhanh và trở nên rất ngắn. Thêm vào đó, cuối từ này nối với đầu từ sau, nên không có khoảng dừng giữa các từ trong một cụm. Điều này rất khác với tiếng Việt, nơi mỗi âm tiết thường được phát âm rõ ràng, tách biệt và gần như dài bằng nhau.
- ✓
What do you want to do? → /ˈwɒt də jə ˈwɒn tə ˈduː/
- ✓
I'm going to get a cup of tea. → /aɪm ˈɡəʊɪŋ tə ˈɡe tə ˈkʌp ə ˈtiː/
- ✓
Did you get it? → /ˈdɪdʒə ˈɡe tɪt/
Các hiện tượng chính trong bài
| Hiện tượng | Điều gì xảy ra | Ví dụ |
|---|---|---|
| Nối âm (linking) | hai từ nối liền với nhau | an‿apple → /ə ˈnæpəl/ |
| Nối âm và âm chèn | một âm /r/, /j/ hoặc /w/ được thêm vào để nối hai nguyên âm | far‿away, I‿agree, go‿out |
| Lược âm (elision) | một âm biến mất | next door → /neks ˈdɔː/ |
| Đồng hóa âm (assimilation) | một âm biến đổi để giống âm đứng sau | ten boys → /tem ˈbɔɪz/ |
| Dạng yếu (weak forms) | từ nhỏ mất nguyên âm đầy đủ | to → /tə/, of → /əv/ |
2Nối phụ âm với nguyên âm
Khi một từ kết thúc bằng phụ âm và từ tiếp theo bắt đầu bằng nguyên âm, phụ âm đó "chuyển sang" và trở thành âm đầu của từ sau. Vì vậy an apple nghe giống "a napple" và turn off nghe giống "tur noff". Đây là kiểu nối âm phổ biến nhất, và bạn rất dễ tự dùng. Trong bài này, ký hiệu ‿ chỉ chỗ nối âm.
| Chữ viết | Khi nối âm | Nghe giống |
|---|---|---|
| an apple | an‿apple | /ə ˈnæpəl/ |
| turn off | turn‿off | /tɜː ˈnɒf/ |
| pick it up | pick‿it‿up | /pɪ kɪ ˈtʌp/ |
| look at it | look‿at‿it | /ˈlʊ kə tɪt/ |
| get up | get‿up | /ɡe ˈtʌp/ |
| not at all | not‿at‿all | /nɒ tə ˈtɔːl/ |
| an hour | an‿hour | /ə ˈnaʊə/ (h câm) |
3Nối âm /r/ trong tiếng Anh-Anh
Trong tiếng Anh-Anh, chữ r ở cuối từ thường không được phát âm: car /kɑː/, far /fɑː/, four /fɔː/, mother /ˈmʌðə/. Nhưng khi từ tiếp theo bắt đầu bằng nguyên âm, âm /r/ quay trở lại để nối hai từ. Hiện tượng này gọi là nối âm /r/ (linking /r/). Trước phụ âm, hoặc ở cuối câu, r vẫn câm.
| Trước nguyên âm: nghe thấy /r/ | Trước phụ âm: /r/ câm |
|---|---|
| far‿away /fɑː rəˈweɪ/ | far from home /fɑː frəm ˈhəʊm/ |
| four‿apples /fɔː ˈræpəlz/ | four bananas /fɔː bəˈnɑːnəz/ |
| after‿all /ɑːftə ˈrɔːl/ | after lunch /ɑːftə ˈlʌntʃ/ |
| where‿are you? /weə rə juː/ | where to? /ˈweə tuː/ |
| more‿and more /mɔː rən ˈmɔː/ | more time /mɔː ˈtaɪm/ |
| your‿umbrella /jɔː rʌmˈbrelə/ | your bag /jɔː ˈbæɡ/ |
4Nối âm bằng /j/ và /w/
Khi một từ kết thúc bằng nguyên âm và từ tiếp theo bắt đầu bằng nguyên âm, người nói tiếng Anh không để khoảng trống. Thay vào đó, một âm /j/ nhỏ (như y trong yes) hoặc /w/ (như trong wet) lướt vào giữa. Điều này xảy ra tự nhiên do khẩu hình miệng ở cuối nguyên âm thứ nhất.
| Sau các nguyên âm… | Âm nối | Ví dụ |
|---|---|---|
| /iː/, /ɪ/, /eɪ/, /aɪ/, /ɔɪ/ (môi dàn ngang) | /j/ | I‿j‿agree /aɪ jəˈɡriː/, the‿j‿end /ði ˈjend/, three‿j‿apples, say‿j‿it, my‿j‿uncle |
| /uː/, /əʊ/, /aʊ/ (môi tròn) | /w/ | go‿w‿out /ɡəʊ ˈwaʊt/, do‿w‿it /duː wɪt/, two‿w‿eggs, how‿w‿old, no‿w‿idea |
- ✓
I‿j‿always walk to school. /aɪ ˈjɔːlweɪz/
- ✓
Do you want to go‿w‿out tonight? /ɡəʊ ˈwaʊt/
- ✓
He's only three‿j‿and a half. /θriː jən/
- ✓
Who‿w‿is it? /huː wɪz ɪt/
5Lược âm: những âm biến mất
Lược âm (elision) nghĩa là một âm không được phát âm khi nói nhanh. Trường hợp phổ biến nhất trong tiếng Anh là /t/ hoặc /d/ nằm giữa hai phụ âm. Nói ba phụ âm liền nhau rất khó, nên phụ âm ở giữa thường biến mất. Điều này không xảy ra trước nguyên âm: khi đó /t/ hoặc /d/ nối sang từ tiếp theo.
| Chữ viết | Khi nói nhanh | Âm biến mất |
|---|---|---|
| next door | /neks ˈdɔː/ | /t/ giữa /s/ và /d/ |
| last night | /lɑːs ˈnaɪt/ | /t/ giữa /s/ và /n/ |
| must be | /mʌs bi/ | /t/ giữa /s/ và /b/ |
| I don't know | /aɪ dəʊn ˈnəʊ/ | /t/ giữa /n/ và /n/ |
| old man | /əʊl ˈmæn/ | /d/ giữa /l/ và /m/ |
| handbag | /ˈhænbæɡ/ | /d/ giữa /n/ và /b/ |
| sandwich | /ˈsænwɪdʒ/ | /d/ bên trong từ |
- ✓
I saw him last night. → /lɑːs ˈnaɪt/ (t dropped before a consonant)
- ✓
Last‿of all, … → /lɑːs təv ˈɔːl/ (t kept and linked before a vowel)
- ✓
She lives next door. → /neks ˈdɔː/
- ✓
You must be tired. → /mʌs bi/
Lược âm cũng xảy ra bên trong nhiều từ dài: một nguyên âm không được nhấn biến mất, nên từ đó có ít âm tiết hơn so với cách viết. Từ điển thường ghi những cách phát âm ngắn hơn này là cách phát âm thông thường.
| Từ | Cách phát âm thông thường trong tiếng Anh-Anh | Số âm tiết |
|---|---|---|
| chocolate | /ˈtʃɒklət/ | 2 (không phải 3) |
| different | /ˈdɪfrənt/ | 2 (không phải 3) |
| family | /ˈfæmli/ | 2 (không phải 3) |
| camera | /ˈkæmrə/ | 2 (không phải 3) |
| interesting | /ˈɪntrəstɪŋ/ | 3 (không phải 4) |
| vegetable | /ˈvedʒtəbəl/ | 3 (không phải 4) |
| comfortable | /ˈkʌmftəbəl/ | 3 (không phải 4) |
6Đồng hóa âm: những âm biến đổi
Đồng hóa âm (assimilation) nghĩa là âm cuối của một từ biến đổi để giống hơn với âm đầu của từ tiếp theo. Nó giúp nói dễ hơn vì miệng bạn phải cử động ít hơn. Những biến đổi phổ biến nhất liên quan đến /n/, /t/ và /d/: chúng chuyển về phía môi trước /p/, /b/, /m/, và về phía sau miệng trước /k/, /ɡ/.
| Biến đổi | Trước… | Ví dụ |
|---|---|---|
| /n/ → /m/ | /p/, /b/, /m/ | ten boys /tem ˈbɔɪz/, green park /ɡriːm ˈpɑːk/, in Paris /ɪm ˈpærɪs/ |
| /n/ → /ŋ/ | /k/, /ɡ/ | ten cars /teŋ ˈkɑːz/, green grass /ɡriːŋ ˈɡrɑːs/, in Cardiff |
| /t/ → /p/ | /p/, /b/, /m/ | that man /ðæp ˈmæn/, white bread /waɪp ˈbred/ |
| /t/ → /k/ | /k/, /ɡ/ | that car /ðæk ˈkɑː/, hot coffee |
| /d/ → /b/ | /p/, /b/, /m/ | good boy /ɡʊb ˈbɔɪ/, red pen |
| /d/ → /ɡ/ | /k/, /ɡ/ | good girl /ɡʊɡ ˈɡɜːl/, bad cold |
Một kiểu rất phổ biến khác xảy ra khi /t/ hoặc /d/ đứng trước /j/, thường là trong từ you hoặc your. Hai âm hòa vào nhau thành một âm mới: /t/ + /j/ thành /tʃ/ (như trong church), và /d/ + /j/ thành /dʒ/ (như trong jam).
| Chữ viết | Khi nói nhanh |
|---|---|
| did you | /ˈdɪdʒuː/ hoặc /ˈdɪdʒə/ |
| would you | /ˈwʊdʒuː/ |
| could you | /ˈkʊdʒuː/ |
| don't you | /ˈdəʊntʃuː/ |
| what you | /ˈwɒtʃuː/ |
| last year | /lɑːs ˈtʃɪə/ |
- ✓
Did you enjoy the film? → /ˈdɪdʒə/
- ✓
Would you like some tea? → /ˈwʊdʒə/
- ✓
Why don't you come with us? → /ˈdəʊntʃə/
- ✓
I've got ten pounds. → /tem ˈpaʊndz/
7Dạng yếu: ôn tập
Nhiều từ ngữ pháp ngắn có hai cách phát âm. Dạng yếu (weak form), thường có nguyên âm /ə/ (schwa), là cách phát âm bình thường trong câu. Dạng mạnh (strong form) chỉ được dùng khi từ đó được nhấn: ở cuối câu, trong câu trả lời ngắn, hoặc khi ta muốn đối lập hay nhấn mạnh nó. Người Việt thường đọc mọi từ ở dạng mạnh, vì trong tiếng Việt mỗi âm tiết đều được phát âm đầy đủ.
| Từ | Dạng yếu (bình thường) | Dạng mạnh (được nhấn) |
|---|---|---|
| a / the | /ə/ a book, /ðə/ the book | /eɪ/, /ðiː/ (để nhấn mạnh) |
| and | /ən/ hoặc /n/: fish and chips | /ænd/ |
| to | /tə/: I want to go. | /tuː/: Who are you talking to? |
| of | /əv/ hoặc /ə/: a cup of tea | /ɒv/: What's it made of? |
| for | /fə/: It's for you. | /fɔː/: What's it for? |
| from | /frəm/: a letter from Tom | /frɒm/: Where are you from? |
| at | /ət/: at home | /æt/: What are you looking at? |
| can | /kən/: I can swim. | /kæn/: Yes, I can. |
| was / were | /wəz/, /wə/: It was late. | /wɒz/, /wɜː/: Yes, it was. |
| have / has | /əv/, /əz/: Where have you been? | /hæv/, /hæz/: Yes, I have. |
| do / does | /də/, /dəz/: What do you think? | /duː/, /dʌz/: Yes, I do. |
| some | /səm/: some milk | /sʌm/: Some people agree, others don't. |
| them / us | /ðəm/, /əs/: Tell them. Help us. | /ðem/, /ʌs/: Not them, us! |
| than | /ðən/: taller than me | /ðæn/ (hiếm) |
8Ngữ điệu: xuống giọng và lên giọng
Ngữ điệu là "giai điệu" của lời nói: cách giọng nói lên và xuống. Trong tiếng Anh, chuyển động quan trọng nhất xảy ra ở từ được nhấn cuối cùng của một cụm. Xuống giọng (↘) thường nghe như đã nói xong, chắc chắn và trọn vẹn. Lên giọng (↗) thường nghe như chưa xong, còn bỏ ngỏ hoặc đang hỏi. Ngữ điệu có thể thay đổi nghĩa của câu, hoặc cho thấy bạn cảm thấy thế nào về điều mình nói. Lưu ý: tiếng Việt dùng thanh điệu để phân biệt nghĩa của từng từ (ma, má, mà…), còn tiếng Anh dùng ngữ điệu cho cả câu — đây là hai hệ thống khác nhau.
| Ngữ điệu | Dùng cho | Ví dụ |
|---|---|---|
| Xuống giọng ↘ | câu trần thuật | I live in ↘Manchester. |
| Xuống giọng ↘ | câu hỏi có từ để hỏi (what, where, why, how…) | Where do you ↘live? / What time is it ↘now? |
| Xuống giọng ↘ | câu mệnh lệnh và câu cảm thán | Close the ↘door. / What a lovely ↘day! |
| Lên giọng ↗ | câu hỏi yes/no | Are you ↗ready? / Have you seen my ↗keys? |
| Lên giọng ↗ | sự ngạc nhiên, hỏi lại để kiểm tra, câu hỏi lặp lại | You've finished ↗already? / ↗Really? |
| Lên giọng ↗ | câu hỏi và lời mời lịch sự hoặc thân thiện | Would you like a ↗drink? |
- ✓
She's moving to ↘Australia. (a statement: I'm telling you)
- ✓
She's moving to ↗Australia? (a question: I'm surprised, is that true?)
- ✓
What did you ↘say? (a normal wh-question)
- ✓
What did you ↗say? (I didn't hear you, please repeat)
9Câu hỏi đuôi, danh sách và lựa chọn
Câu hỏi đuôi (isn't it?, haven't you?, can she?) có thể được nói với hai ngữ điệu khác nhau, và ngữ điệu làm thay đổi nghĩa. Với câu hỏi đuôi xuống giọng, bạn chắc chắn và đang mời người nghe đồng ý: đó không phải là một câu hỏi thật. Với câu hỏi đuôi lên giọng, bạn không chắc chắn và thật sự muốn biết câu trả lời.
| Câu hỏi đuôi | Ý nghĩa | Ví dụ |
|---|---|---|
| Xuống giọng ↘ | Tôi chắc chắn; hãy đồng ý với tôi. | It's a lovely day, ↘isn't it? |
| Xuống giọng ↘ | Tôi chắc chắn; hãy đồng ý với tôi. | You're Tom's sister, ↘aren't you? |
| Lên giọng ↗ | Tôi không chắc; đây là câu hỏi thật. | You haven't seen my phone, ↗have you? |
| Lên giọng ↗ | Tôi không chắc; đây là câu hỏi thật. | The shop opens at nine, ↗doesn't it? |
Trong một danh sách, giọng lên ở mỗi mục để cho thấy vẫn còn nữa, và xuống ở mục cuối để cho thấy danh sách đã hết. Trong câu hỏi có or, ngữ điệu cho người nghe biết họ có phải chọn hay không. Nếu giọng lên ở lựa chọn đầu và xuống ở lựa chọn cuối, đó là lựa chọn đóng: hãy chọn một. Nếu giọng lên ở cả câu hỏi, đó là câu hỏi yes/no: bạn có muốn thứ gì trong nhóm này không?
- ✓
We need ↗eggs, ↗milk, ↗butter and ↘bread. (the list is complete)
- ✓
I speak ↗English, ↗Spanish and ↘Polish.
- ✓
Would you like ↗tea or ↘coffee? (choose one: tea or coffee)
- ✓
Would you like tea or ↗coffee? (do you want a hot drink? the answer can be yes or no)
10Kết hợp tất cả lại
Trong lời nói thật, tất cả những hiện tượng này xảy ra cùng một lúc. Hãy xem một đoạn hội thoại ngắn thực sự nghe như thế nào. Hãy luyện tập bằng cách nghe một bản ghi âm, sau đó đọc lời thoại và tự đánh dấu chỗ nối âm (‿), các âm bị lược và ngữ điệu (↗ ↘). Cuối cùng, hãy nhắc lại từng câu, bắt chước nhịp điệu và giai điệu, chứ không chỉ các từ.
- ✓
A: What‿are you doing at the weekend? → /ˈwɒ tə jə ˈduːɪŋ ət ðə ˌwiːkˈend/ ↘
- ✓
B: I'm going to visit my‿j‿aunt. → /tə/, /maɪ ˈjɑːnt/ ↘
- ✓
A: Did you say she lives next door to Sam? → /ˈdɪdʒə/, /neks ˈdɔː/ ↗
- ✓
B: That's right. You know her, ↘don't you? (I'm sure)