1Các dạng
Mỗi đại từ nhân xưng đều có một dạng phản thân. Ở số ít, chúng ta thêm -self; ở số nhiều, chúng ta thêm -selves. Hãy chú ý rằng you có hai dạng: yourself khi nói với một người, và yourselves khi nói với hai người trở lên.
| Đại từ chủ ngữ | Đại từ phản thân |
|---|---|
| I | myself |
| you (một người) | yourself |
| he | himself |
| she | herself |
| it | itself |
| we | ourselves |
| you (nhiều người) | yourselves |
| they | themselves |
| one (trang trọng) | oneself |
Hãy nhìn kỹ phần đầu của từ. Một số dạng dùng tính từ sở hữu (myself, yourself, ourselves), nhưng những dạng khác lại dùng đại từ tân ngữ (himself, themselves). Đây là lý do người học hay mắc lỗi với he và they.
2Cách dùng 1: chủ ngữ và tân ngữ là cùng một người
Cách dùng chính của đại từ phản thân là khi người thực hiện hành động cũng chính là người chịu tác động của hành động đó. Hãy so sánh: Tom hurt him (Tom làm đau một người khác) và Tom hurt himself (Tom tự làm đau chính mình). Nếu không có đại từ phản thân, câu sẽ nói về một người khác. Tiếng Việt thường dùng "tự" hoặc "chính mình", hoặc không cần từ nào cả ("Tom bị đau"); còn trong tiếng Anh, bạn phải dùng đại từ phản thân.
| Tân ngữ là một người khác | Tân ngữ là cùng một người |
|---|---|
| She looked at her in the photo. (một người phụ nữ khác) | She looked at herself in the mirror. |
| I cut him a piece of cake. | I cut myself with a knife. Ouch! |
| They introduced us to the teacher. | They introduced themselves to the teacher. |
| He taught me to play chess. | He taught himself to play chess. |
- ✓
Be careful with that knife! Don't cut yourself.
- ✓
The cat is washing itself.
- ✓
I burnt myself on the oven.
- ✓
Did you two hurt yourselves?
- ✓
Mia blamed herself for the mistake.
- ✓
We introduced ourselves to our new neighbours.
3Cách dùng 2: nhấn mạnh — I did it myself
Chúng ta cũng có thể dùng đại từ phản thân để nhấn mạnh — để nói "chính người này chứ không phải ai khác", hoặc "không cần ai giúp". Ở đây đại từ phản thân không phải là tân ngữ; nếu bỏ nó đi, câu vẫn đúng, nhưng ý kém mạnh hơn. Nó thường đứng ở cuối câu hoặc ngay sau danh từ. Nghĩa này gần với "tự" hoặc "chính" trong tiếng Việt ("Tôi tự làm", "Chính cô hiệu trưởng đến").
- ✓
I made this cake myself.
Không ai giúp tôi cả.
- ✓
Did you paint your room yourself?
- ✓
The headteacher herself came to congratulate us.
Chính cô hiệu trưởng, một người quan trọng — không phải một trợ lý.
- ✓
The town itself is small, but the countryside around it is beautiful.
- ✓
We built the treehouse ourselves.
- ✓
Don't ask me — ask Ben himself.
4by myself = một mình
Cụm by + đại từ phản thân có nghĩa là "một mình" hoặc "không có ai giúp". Cụm này rất phổ biến trong tiếng Anh hằng ngày. Chúng ta cũng có thể nói on my own, on your own v.v. với cùng nghĩa.
| by + đại từ phản thân | Nghĩa |
|---|---|
| She lives by herself. | Cô ấy sống một mình. |
| I don't like going to the cinema by myself. | Tôi không thích đi một mình. |
| Can you carry it by yourself? | Bạn có thể tự mang nó mà không cần ai giúp không? |
| The children made breakfast by themselves. | Các con tự làm bữa sáng, không có ai giúp. |
| Did you do this puzzle on your own? | Giống như by yourself. |
5Những động từ KHÔNG mang nghĩa phản thân trong tiếng Anh
Trong nhiều ngôn ngữ (như tiếng Pháp hay tiếng Tây Ban Nha), rất nhiều động từ mang nghĩa phản thân. Trong tiếng Anh, nhiều động từ như vậy KHÔNG đi với đại từ phản thân. Tiếng Việt không có loại động từ này, nhưng người học vừa làm quen với myself, yourself… lại hay dùng chúng quá nhiều, kể cả ở chỗ không cần. Hãy học những động từ sau mà không có -self:
| Đúng | Không tự nhiên |
|---|---|
| Sit down and relax. | ✗ Relax yourself. |
| I feel tired. | ✗ I feel myself tired. |
| Let's meet at six. | ✗ Let's meet ourselves. |
| Hurry up! We're late. | ✗ Hurry yourself up. |
| I can't concentrate. | ✗ I can't concentrate myself. |
| I remember that day. | ✗ I remember myself that day. |
| Don't worry. | ✗ Don't worry yourself. |
| She got up at seven. | ✗ She got herself up at seven. |
Các động từ chỉ sinh hoạt hằng ngày — wash, shave, dress, change — thường được dùng KHÔNG có đại từ phản thân. Chúng ta chỉ dùng đại từ phản thân khi muốn cho thấy việc đó khó khăn hoặc đặc biệt, ví dụ với một em bé hoặc một người đang ốm.
- ✓
I got up, washed and got dressed.
Sinh hoạt hằng ngày bình thường — không có myself.
- ✓
He shaves every morning.
- ✓
I need to change before the party.
- ✓
My little brother is only three, but he can dress himself now.
Đại từ phản thân cho thấy đây là một kỹ năng mới.
6Những cách nói hữu ích: enjoy yourself, help yourself
Một số cách nói có đại từ phản thân rất phổ biến và được dùng theo cách cố định. Enjoy thường cần một tân ngữ: chúng ta enjoy something, hoặc enjoy ourselves. Không thể chỉ nói I enjoyed. Người Việt hay mắc lỗi này vì trong tiếng Việt, "Tôi rất vui" hay "Chúng tôi chơi rất vui" không cần tân ngữ. Help yourself là một lời mời thân thiện để người khác cứ tự nhiên lấy đồ ăn hoặc đồ uống mà không cần hỏi.
| Cách nói | Nghĩa và ví dụ |
|---|---|
| enjoy yourself | vui chơi thoải mái: Enjoy yourselves at the party! |
| help yourself (to…) | cứ tự nhiên lấy những gì bạn muốn: Help yourself to sandwiches. |
| make yourself at home | cứ tự nhiên, thoải mái như ở nhà mình: Come in and make yourself at home. |
| behave yourself | ngoan nhé (thường nói với trẻ em): Behave yourselves, you two! |
| look after yourself | giữ gìn sức khỏe: Look after yourself! |
| talk to yourself | nói chuyện một mình khi không có ai nghe: He often talks to himself. |
7each other và themselves
each other khác với đại từ phản thân. Nó cho thấy hành động diễn ra theo hai chiều giữa hai hay nhiều người: A làm điều đó với B, và B làm điều đó với A — giống như "nhau" trong tiếng Việt ("nhìn nhau", "giúp nhau"). Đại từ phản thân cho thấy mỗi người tự làm hành động đó với chính mình. one another có nghĩa giống each other nhưng trang trọng hơn.
| themselves / ourselves | each other |
|---|---|
| Tom and Lisa looked at themselves in the mirror. (Tom nhìn chính Tom, Lisa nhìn chính Lisa.) | Tom and Lisa looked at each other. (Tom nhìn Lisa, Lisa nhìn Tom.) |
| They bought themselves new shoes. | They bought each other birthday presents. |
| We introduced ourselves to the class. | We introduced each other to our parents. |
- ✓
My best friend and I phone each other every day.
- ✓
The two teams shook hands and congratulated each other.
- ✓
Do you and your sister help each other with homework?
- ✓
They've known each other since primary school.
- ✓
We write to each other in English.
8Đại từ phản thân hay đại từ tân ngữ?
Đừng dùng đại từ phản thân khi tân ngữ là một người khác, và đừng dùng nó làm chủ ngữ của câu. Trong tiếng Anh trang trọng hoặc lịch sự, một số người dùng myself thay cho me (Please contact myself), nhưng theo ngữ pháp chuẩn thì như vậy là sai — hãy dùng me.
- ✓
My brother and I went to the concert.
- ✗
My brother and myself went to the concert.
Chủ ngữ → I, không phải myself.
- ✓
Please send the form to me.
- ✗
Please send the form to myself.
Chủ ngữ là you, tân ngữ là tôi → me.
- ✓
She invited Tom and me.