1Chủ động và bị động: khác nhau thế nào?
Trong câu chủ động, chủ ngữ là người hoặc vật thực hiện hành động: Shakespeare wrote Hamlet. Trong câu bị động, chủ ngữ là người hoặc vật chịu tác động của hành động: Hamlet was written by Shakespeare. Nghĩa vẫn như nhau, nhưng trọng tâm khác nhau. Câu chủ động nói về Shakespeare. Câu bị động nói về vở kịch.
| Chủ động (trọng tâm là người thực hiện) | Bị động (trọng tâm là hành động hoặc đối tượng) |
|---|---|
| People speak English all over the world. | English is spoken all over the world. |
| The farmers grow rice here. | Rice is grown here. |
| Someone stole my bike yesterday. | My bike was stolen yesterday. |
| A famous architect designed the museum. | The museum was designed by a famous architect. |
Hãy để ý rằng tân ngữ của câu chủ động (English, rice, my bike, the museum) trở thành chủ ngữ của câu bị động. Người thực hiện (people, the farmers, someone) thường biến mất, vì không quan trọng hoặc vì chúng ta không biết đó là ai.
2Bị động ở Present Simple: am / is / are + quá khứ phân từ
Chúng ta dùng bị động ở Present Simple cho sự thật, thói quen và những việc xảy ra thường xuyên hoặc luôn luôn. Động từ be thay đổi theo chủ ngữ: I → am, he / she / it và danh từ số ít → is, you / we / they và danh từ số nhiều → are. Quá khứ phân từ thì không bao giờ thay đổi.
| Chủ ngữ | be + quá khứ phân từ | Ví dụ |
|---|---|---|
| I | am invited | I am invited to every party. |
| He / She / It | is cleaned | The classroom is cleaned every evening. |
| You / We / They | are made | These toys are made in Denmark. |
| Danh từ không đếm được | is sold | Bread is sold at the corner shop. |
- ✓
Football is played in almost every country.
- ✓
The post is delivered at about ten o'clock.
- ✓
Our rubbish is collected on Mondays.
- ✓
Most cheese is made from cow's milk.
- ✓
These cars are produced in a factory near Oxford.
- ✓
Breakfast is served from 7 to 10 a.m.
3Bị động ở Past Simple: was / were + quá khứ phân từ
Chúng ta dùng bị động ở Past Simple cho những hành động đã kết thúc trong quá khứ, thường đi kèm một cụm từ chỉ thời gian: in 1900, last year, yesterday, two weeks ago. Quy tắc chọn was hay were giống như ở Past Simple của be: I / he / she / it → was, you / we / they → were.
| Chủ ngữ | was / were + quá khứ phân từ | Ví dụ |
|---|---|---|
| I | was born | I was born in Manchester. |
| He / She / It | was built | The castle was built in the 12th century. |
| You / We / They | were told | We were told to wait outside. |
| Danh từ số nhiều | were found | The keys were found under the sofa. |
- ✓
The telephone was invented in the 19th century.
- ✓
My phone was stolen on the bus.
- ✓
The windows were broken in the storm.
- ✓
The match was cancelled because of the rain.
- ✓
These photos were taken by my grandad.
- ✓
We were given a map at the entrance.
Hiện tại hay quá khứ?
| Bị động ở Present Simple | Bị động ở Past Simple |
|---|---|
| The room is cleaned every day. | The room was cleaned yesterday. |
| Tea is grown in India. | This tea was grown in India last year. |
| The shops are closed on Sundays. | The shops were closed last Sunday. |
4Quá khứ phân từ: ôn lại
Câu bị động nào cũng cần một quá khứ phân từ (dạng thứ ba của động từ). Với động từ có quy tắc, quá khứ phân từ giống dạng Past Simple: nó có đuôi -ed (clean → cleaned, invite → invited, stop → stopped, study → studied). Động từ bất quy tắc có dạng riêng, và bạn cần học thuộc chúng. Quá khứ phân từ thường khác với dạng Past Simple.
| Động từ | Past Simple | Quá khứ phân từ |
|---|---|---|
| build | built | built |
| make | made | made |
| sell | sold | sold |
| write | wrote | written |
| speak | spoke | spoken |
| steal | stole | stolen |
| break | broke | broken |
| take | took | taken |
| give | gave | given |
| eat | ate | eaten |
| drive | drove | driven |
| choose | chose | chosen |
| see | saw | seen |
| know | knew | known |
| grow | grew | grown |
| throw | threw | thrown |
| hide | hid | hidden |
| forget | forgot | forgotten |
| find | found | found |
| teach | taught | taught |
5Tại sao chúng ta dùng câu bị động?
Câu bị động không "hay hơn" hay "khó hơn" câu chủ động. Chúng ta chọn nó vì có lý do. Dưới đây là những lý do phổ biến nhất.
| Lý do | Ví dụ |
|---|---|
| Chúng ta không biết ai đã làm. | My bike was stolen last night. (Ai lấy trộm? Tôi không biết.) |
| Ai làm việc đó không quan trọng. | The streets are cleaned every morning. (Ai dọn dẹp không quan trọng.) |
| Ai làm việc đó đã quá rõ ràng. | The thief was arrested. (Rõ ràng là cảnh sát.) |
| Chúng ta muốn nói về đối tượng. | The Mona Lisa was painted by Leonardo da Vinci. |
| Chúng ta mô tả một quy trình. | The oranges are picked, washed and packed in boxes. |
| Tin tức, báo cáo và biển báo | Two people were injured in the accident. Dogs are not allowed. |
Câu bị động rất phổ biến trong tin tức, khoa học, lịch sử, các bản hướng dẫn và các bài mô tả cách làm ra một thứ gì đó. Trong giao tiếp hằng ngày, chúng ta thường thích dùng câu chủ động hơn, nhưng vẫn dùng câu bị động một cách tự nhiên khi không biết người thực hiện hoặc người đó không đáng quan tâm: My car was repaired yesterday.
- ✓
First, the milk is heated. Then the bacteria are added, and after a few hours yoghurt is produced.
Một quy trình: điều quan trọng là việc gì xảy ra, không phải ai làm.
- ✓
The new library was opened last week.
Tin tức: sự kiện là điều quan trọng.
- ✓
The school was built in 1965.
Lịch sử: chúng ta không cần biết tên những người thợ xây.
- ✓
Photos are not allowed in the museum.
Một quy định hoặc biển báo.
6by + tác nhân: ai đã làm
Nếu muốn nói ai hoặc cái gì đã thực hiện hành động, chúng ta thêm by + người hoặc vật đó. Người hoặc vật này được gọi là tác nhân (agent). Chúng ta chỉ nêu tác nhân khi đó là thông tin mới, thú vị hoặc quan trọng. Chúng ta không dùng by + people, someone, somebody, they, v.v., vì chúng không cung cấp thông tin gì hữu ích.
- ✓
Harry Potter was written by J. K. Rowling.
Tác giả là thông tin quan trọng.
- ✓
The town was destroyed by an earthquake.
Tác nhân có thể là một sự vật, không chỉ là người.
- ✓
This song was sung by a ten-year-old girl.
Đây là điều bất ngờ, nên chúng ta nêu ra.
- ✗
The window was broken by someone.
Không có thông tin hữu ích. Chỉ cần nói: The window was broken.
- ✗
English is spoken by people in many countries.
Rõ ràng là do con người. Hãy nói: English is spoken in many countries.
7Câu phủ định và câu hỏi
Trong câu bị động, trợ động từ là be (am, is, are, was, were). Vì vậy câu phủ định và câu hỏi được tạo bằng be, giống hệt như trong câu với động từ to be. Chúng ta không dùng do, does hay did.
| Dạng | Bị động ở Present Simple | Bị động ở Past Simple |
|---|---|---|
| Khẳng định | It is made in China. | It was made in China. |
| Phủ định | It isn't made in China. | It wasn't made in China. |
| Câu hỏi | Is it made in China? | Was it made in China? |
| Câu trả lời ngắn | Yes, it is. / No, it isn't. | Yes, it was. / No, it wasn't. |
| Câu hỏi có từ để hỏi (Wh-) | Where is it made? | When was it made? |
- ✓
Credit cards aren't accepted here. Cash only, please.
- ✓
The tickets weren't sold online.
- ✓
Are the rooms cleaned every day? — Yes, they are.
- ✓
Was anyone hurt in the accident? — No, nobody was.
- ✓
When was this house built?
- ✓
What is this machine used for?
- ✓
Who was the telephone invented by?
- ✗
When did this house built?
Không dùng did trong câu bị động: When was this house built?
8Từ chủ động sang bị động: từng bước một
Để chuyển một câu chủ động thành câu bị động, hãy làm theo các bước sau. Xem ví dụ: Thousands of people visit the museum every year.
| Bước | Cần làm gì | Kết quả |
|---|---|---|
| 1 | Tìm tân ngữ của câu chủ động. | the museum |
| 2 | Biến nó thành chủ ngữ của câu mới. | The museum … |
| 3 | Giữ nguyên thì: hiện tại → am / is / are, quá khứ → was / were. | The museum is … |
| 4 | Thêm quá khứ phân từ của động từ chính. | The museum is visited … |
| 5 | Chỉ thêm by + tác nhân nếu điều đó quan trọng. | The museum is visited by thousands of people every year. |
Thêm ví dụ
| Chủ động | Bị động |
|---|---|
| They make these chairs by hand. | These chairs are made by hand. |
| The teacher checks our homework every day. | Our homework is checked every day. |
| A dog bit my little brother. | My little brother was bitten by a dog. |
| Somebody left a bag on the train. | A bag was left on the train. |
| The police didn't find the car. | The car wasn't found. |
| Did they invite you? | Were you invited? |
9Chỉ dùng với động từ có tân ngữ
Chúng ta chỉ có thể tạo câu bị động từ những động từ có tân ngữ (ngoại động từ): make something, build something, write something. Những động từ không có tân ngữ (nội động từ) không thể dùng ở dạng bị động: happen, arrive, die, sleep, come, go, stay, appear, fall. Không có gì để trở thành chủ ngữ mới cả.
- ✓
The accident happened at six o'clock.
Chỉ dùng chủ động. happen không có tân ngữ.
- ✗
The accident was happened at six o'clock.
happen không thể dùng ở dạng bị động. Tiếng Việt nói "Tai nạn đã xảy ra", không có "được" hay "bị" — tiếng Anh cũng vậy.
- ✓
The train arrived late.
- ✓
My grandfather died in 2015.
- ✗
My grandfather was died in 2015.
die là nội động từ: My grandfather died in 2015.