Eenglish-tests.com
C2

Görünüş (aspect): ince anlam farkları

Artık İngilizcedeki her zamanın biçimlerini biliyorsunuz. C2 düzeyinde soru artık "hangi biçim doğru?" değil, "bu biçim dinleyiciye ne hissettiriyor?" sorusudur. Dil bilgisi açısından doğru iki cümle — I hope you can come ve I was hoping you could come — ton bakımından birbirinden çok farklı olabilir. Görünüş (aspect: simple, continuous, perfect), konuşanın aynı olayı tamamlanmış bir gerçek olarak, geçici ya da hâlâ sürmekte olan bir şey olarak veya şu an önemli olan bir şey olarak sunmasını sağlar. Bu derste görünüşün tavrı (sinir, sevgi, şaşkınlık), geçiciliği, inceliği ve nezaketi nasıl taşıdığını ve çok ileri düzey öğrencilerin bile neden bazen istemeden kaba, aşırı resmî ya da tuhaf derecede duygusal göründüğünü inceleyeceğiz.

1Zaman ve görünüş: iki farklı soru

Zaman (tense) "ne zaman?" sorusunu yanıtlar (şimdi mi, geçmişte mi). Görünüş (aspect) ise farklı bir soruyu yanıtlar: "konuşan olaya nasıl bakıyor?". Simple görünüş bir olayı bir bütün olarak, dışarıdan görülen düz bir gerçek olarak sunar. Continuous (progressive) görünüş olayın gelişimine yakından bakar; bu da onu geçici, tamamlanmamış ya da canlı hissettirir. Perfect görünüş daha sonraki bir noktadan geriye bakar ve önceki bir olayı o noktaya bağlar: sonucunu, ilgisini, "şimdiye kadar" niteliğini. Perfect continuous ikisini birleştirir: içeriden bakılan ve daha sonraki bir ana bağlanan bir etkinlik.

GörünüşKonuşanın bakışıÖrnek
simpleolayın bütünü; bir gerçek, bir alışkanlık, kalıcı bir durumShe writes crime novels.
continuoussüregiden olay; geçici, bitmemiş, canlıShe's writing a crime novel set in Whitby.
perfectsonraki bir noktadan görülen önceki bir olay; sonuç, ilgiShe's written three crime novels.
perfect continuoussonraki bir noktaya kadar içeriden görülen bir etkinlikShe's been writing since dawn — she looks exhausted.

Türkçede de görünüş vardır, ama farklı çalışır. Türkçedeki -yor eki İngilizce continuous'tan çok daha geniş kullanılır: "Biliyorum", "Seni seviyorum", "Burada oturuyorum" gibi kalıcı durumlar ve duygular da -yor ile söylenir. İngilizce görünüş ise bakış açısıyla ilgilidir ve seçim çoğu zaman zorunluluktan çok üsluba bağlıdır. Bu yüzden doğrudan çeviri (-yor = continuous, -dı = past simple) ileri düzeyde çok sık yanlış sonuç verir.

2Bütün olay mı, etkinlik mi: tamamlanma ve "bitmemiş" continuous

Simple görünüş normalde doğal bir bitiş noktası olan bir olayın o bitiş noktasına ulaştığını ima eder. Continuous ise bitiş hakkında hiçbir şey söylemez: yalnızca süregiden etkinliği gösterir. Bu fark en açık şekilde üretme ve tüketme fiillerinde (write, read, paint, build, eat) ve bir hedefe ulaşmayı anlatan fiillerde (die, drown, cross, win) görülür.

Simple: olay tamamlanmışContinuous: etkinlik, sonu garanti değil
I read your report last night. (hepsini)I was reading your report last night when the power went off.
We've painted the kitchen. (bitti)We've been painting the kitchen. (giysilerimizde boya var; bitmiş olması gerekmez)
The dog crossed the road.The dog was crossing the road when the car stopped. (karşıya geçememiş olabilir)
She wrote a letter to the council.She was writing a letter to the council all afternoon.
  • ✓

    Who's been eating my biscuits? There are only two left.

    etkinlik + görünen kanıt; bisküvilerin hepsi bitmemiş

  • ✓

    Who's eaten my biscuits? The tin is empty.

    tamamlanmış sonuç

  • ✓

    I've been reading Middlemarch for weeks and I'm only halfway through.

    bitmemiş

  • ✓

    I've read Middlemarch twice.

    tamamlanmış, sayılan okumalar

  • ✗

    I've been reading three novels this summer.

    Tamamlanmış birimlerin sayısı perfect simple gerektirir: I've read three novels this summer.

3Geçicilik: live mı, be living mi?

Hem kalıcı hem de geçici durumları anlatabilen fiillerde (live, work, stay, stand, sit, lie, teach), simple görünüş durumu kalıcı, yerleşik ya da karakteristik olarak sunar. Continuous ise onu geçici, şimdilik süren ya da bir değişim döneminde olan bir şey olarak sunar. Anadili İngilizce olanlar bunlar arasında özgürce seçim yapar; bu yüzden seçim, konuşanın durumu nasıl gördüğünü ortaya koyar.

Simple: yerleşikContinuous: geçici ya da değişen
My parents live in Cardiff.My parents are living with us while their flat is renovated.
He works for a law firm.He's working for a law firm this summer, before university.
The castle stands on a hill above the town.A man was standing at the gate, holding a map.
Fewer people read newspapers than in the past.More and more people are reading the news on their phones. (bir eğilim)

Continuous aynı zamanda eğilimler ve yavaş yavaş gerçekleşen değişimler için de doğal biçimdir; çoğu zaman increasingly, more and more, getting ve becoming ile kullanılır: The climate is becoming less predictable. Prices are rising faster than wages. Burada değişimin kendisi süregitmektedir, yıllardır devam ediyor olsa bile.

4Şu andaki davranış: he is rude mı, he is being rude mı?

Be fiili normalde durum fiilidir, ama be being + sıfat, bir kişinin karakterini değil, geçici davranışını, o anda bilerek yaptığı bir şeyi anlatır. Yalnızca kişinin kontrol edebildiği davranış sıfatlarıyla kullanılır: rude, silly, difficult, polite, generous, careful, unreasonable, brave, honest. Çoğu zaman bir şaşkınlık ya da eleştiri tınısı taşır.

Karakter (simple)O andaki davranış (continuous)
He's very patient. (yaradılışı böyle)He's being very patient with the new trainee. (bugün, belki alışılmadık şekilde)
She's generous.She's being generous — normally she never lends anyone anything.
You're silly.You're being silly. Of course they'll invite you. (şu anki davranışınıza yönelik nazik bir eleştiri)
  • ✓

    Am I being unreasonable, or is this queue moving incredibly slowly?

  • ✓

    The children were being unusually quiet, which made their father suspicious.

  • ✓

    You're being very brave about the injection, Amira.

  • ✗

    She's being tall for her age.

    Boy bir davranış değildir; kontrol edilemez → She's tall for her age.

  • ✗

    The weather is being lovely.

    Havanın bir niyeti yoktur → The weather is lovely.

5Tavır: continuous ile always

Always, forever, constantly ve continually + continuous, konuşanın dikkat çekici bulduğu bir alışkanlığı anlatır — genellikle sinir bozucu, bazen sevimli ya da eğlenceli. Continuous, tekrarlanan eylemi sanki ara vermeden sürekli oluyormuş gibi hissettirir. Always + simple ise tersine, sıklık hakkında nötr bir ifadedir.

Nötr sıklıkDuygusal yorum
She always leaves at six. (günlük düzeni hakkında bir gerçek)She's always leaving her umbrella on the train! (bıkkınlık)
He always asks a question at the end.He's forever asking questions that nobody can answer. (sinirlenme)
My grandad always tells stories.My grandad is always telling us stories about his childhood — we love it. (sevgi)
  • ✓

    You're constantly checking your phone during dinner.

  • ✓

    The printer was always running out of ink just before a deadline.

  • ✓

    My sister is always buying me little presents for no reason.

    olumlu: sevgi dolu bir eğlenme

  • ✓

    He's always losing his keys — it drives me mad.

    en tipik kullanım: hafif bir yakınma

6Nezaket ve incelik: I was wondering if…

İngilizce konuşanlar ricaları, önerileri ve davetleri daha dolaylı hâle getirerek yumuşatır ve görünüş bunun başlıca araçlarından biridir. Continuous bir düşünceyi geçici gösterir (hâlâ şekilleniyor, değişime açık), geçmiş zaman ise mesafe katar. İkisini birleştirmek — was wondering, was hoping, were thinking — en temkinli ve en kibar biçimi oluşturur. Buradaki geçmiş zaman geçmişi anlatmaz: rica şimdi yapılmaktadır.

Doğrudandan çok temkinliye

BiçimEtkisi
I want to ask you something.doğrudan; talepkâr görünebilir
I wonder if you could help me.kibar, oldukça resmî
I'm wondering if you could help me.daha temkinli: fikir hâlâ şekilleniyor
I was wondering if you could help me.çok kibar ve incelikli; bir iyilik istemek için standart seçim
I was hoping you might be able to help me.çok kibar; minnettar olacağınızı gösterir
  • ✓

    We were thinking of inviting the neighbours on Saturday — what do you reckon?

    karşı çıkmaya yer bırakan bir öneri

  • ✓

    I'm hoping to get the draft to you by Friday.

    geç kalma ihtimaline karşı I will ifadesinden daha yumuşak

  • ✓

    Were you wanting a receipt?

    mağaza çalışanları: çok temkinli bir soru

  • ✓

    I've been meaning to call you for ages.

    özür diler gibi bir itiraf

  • ✓

    Will you be needing the car tonight?

    bir rica değil, planlar hakkında bir soru

7Continuous'ta durum fiilleri: anlam ya da ton değişikliği

Durum fiillerinin (know, believe, like, own, seem) genellikle continuous'tan kaçındığını biliyorsunuz. C2 düzeyinde iki şeye dikkat edin. Birincisi, "durum" fiillerinin çoğunun continuous alabilen ikinci, dinamik bir anlamı vardır. İkincisi, konuşan bir duygunun geçici, yeni, büyüyen ya da o anda yoğun olarak hissedilen bir şey olduğunu göstermek için bir durum fiilini bilerek continuous'ta kullanabilir.

Durum (simple)Etkinlik ya da geçici deneyim (continuous)
I think she's right. (görüş)I'm thinking about changing jobs. (düşünüp taşınma süreci)
We have two cats. (sahiplik)We're having a wonderful time. (deneyim)
The soup tastes salty.The chef is tasting the soup. (bilinçli bir eylem)
I see what you mean. (anlamak)I'm seeing the dentist on Monday. (görüşmek, randevu)
This bag weighs 20 kilos.They're weighing the luggage at the desk.
She is a careful driver.She's being careful because the roads are icy.
  • ✓

    I'm liking this new series more with every episode.

    büyüyen, hâlâ gelişen bir görüş

  • ✓

    I'm loving the sunshine!

    gündelik; konuşmada ve reklamlarda çok yaygın, resmî yazıda kaçınılır

  • ✓

    Are you understanding this better now that we've drawn a diagram?

    anlama, yavaş yavaş gelişen bir süreç olarak görülüyor

  • ✓

    My knee hurts. / My knee is hurting.

    bedensel duyumlarla (hurt, ache, feel) ikisi de pek fark olmadan doğrudur

  • ✗

    I'm knowing him for years.

    Durum olarak know + süre → I've known him for years. Türkçedeki "Onu yıllardır tanıyorum" cümlesinin -yor eki sizi continuous'a yöneltmesin.

8Perfect: ilgi, haber ve "hâlâ açık" zaman

Present perfect ve past simple çoğu zaman aynı olayı anlatabilir; seçim, konuşanın olayı şimdiye bağlı olarak mı (perfect) yoksa geçmişte kapanmış bir bölüm olarak mı (past simple) sunduğuna bağlıdır. İngiliz İngilizcesinde bu ayrım, just, already ve yet ile çoğu zaman past simple'ı tercih eden Amerikan İngilizcesine göre daha sıkı uygulanır.

Present perfect: şimdiye bağlıPast simple: kapanmış bir geçmiş
Have you seen the new exhibition? (sergi hâlâ açık)Did you see the exhibition? (sergi artık kapandı)
I've just had lunch, thanks. (yani aç değilim)I had lunch with Priya. (bir hikâye gibi anlatılan bir olay)
Shakespeare has influenced almost every English writer. (eserleri hâlâ var ve etkiliyor)Shakespeare wrote 39 plays. (hayatı sona erdi)
Has the post come? (bu sabah, hâlâ sabah)Did the post come? (bu sabah, öğleden sonra soruluyor)

Haberler bu kalıbı açıkça gösterir: yeni bir olayı present perfect ile duyurur, sonra ayrıntılar için past simple'a geçerler, çünkü o ayrıntılar belirli bir geçmiş zamana aittir. A rare manuscript has been discovered in a Cambridge library. It was found last week by a student, who noticed an unusual binding.

9Perfect continuous: kanıt, duygu ve sohbet açıcı

Present perfect continuous çoğu zaman şimdiki bir kanıtı açıklamak için kullanılır: şu an görebildiğimiz, duyabildiğimiz ya da hissedebildiğimiz bir şey, az önce bitmiş ya da hâlâ süren bir etkinliğin sonucudur. Sonuçtan çok etkinliğe odaklandığı için duruma göre bir suçlama ya da bir yakınlık, anlayış ifadesi gibi görünebilir.

  • ✓

    Your eyes are red. Have you been crying?

    anlayış: görünen bir kanıtı açıklamak

  • ✓

    Someone's been using my laptop — the settings are all different.

    yakınma: sorun etkinliğin kendisi

  • ✓

    It's been raining; the pavements are still wet.

  • ✓

    I've been thinking — maybe we should take the train instead.

    yeni bir fikri nazikçe ortaya atmanın yaygın bir yolu

  • ✓

    What have you been doing? You're covered in mud!

    şaşkınlık

Aynı fiilin perfect simple ve perfect continuous biçimlerini karşılaştırın. Simple, bitmiş sonucu ya da başarıyı vurgular; continuous ise süreyi, harcanan çabayı ya da yan etkileri vurgular.

Perfect simple: sonuçPerfect continuous: etkinlik, süre, yan etkiler
I've cleaned the car. Doesn't it look great?I've been cleaning the car. That's why my hands are filthy.
She's lived here all her life. (kalıcı bir gerçek)She's been living here since March. (geçici: taşınabilir)
They've argued about this before.They've been arguing again — the atmosphere is terrible.

10Anlatıda ve planlarda görünüş

Hikâye anlatımında past continuous sahneyi kurar, past simple ise olay örgüsünü ilerletir. Past continuous fiillerle dolu bir paragraf yavaş, betimleyici bir tablo oluşturur; art arda gelen past simple fiiller ise tempo yaratır. Böylece yazarlar hızı yalnızca görünüş aracılığıyla kontrol edebilir.

  • ✓

    The rain was falling softly on the harbour, and a few fishermen were mending their nets. Then a bell rang out across the water.

    arka plan → ani bir olay

  • ✓

    She opened the letter, read the first line and sat down.

    hızlı bir olaylar dizisi: yalnızca simple

Gelecek için de görünüş tonu değiştirir. Present continuous kişisel bir düzenlemeyi sunar; present simple bir tarifeyi ya da sabit, resmî bir programı sunar; future continuous ise herhangi bir karar ya da niyet vurgulanmadan, olağan akış içinde gerçekleşecek bir şeyi sunar.

BiçimÖrnek ve nüans
present continuousI'm meeting the editor at ten. (ayarlanmış, ajandamda yazılı)
present simpleThe conference opens on 3 May. (resmî bir program)
future continuousI'll be seeing Tom at work anyway, so I can give him the book. (kendiliğinden olacak; özel bir çaba gerekmiyor)
will + fiilin yalın hâliI'll give him the book. (şimdi verilen bir karar ya da söz)

11İleri düzey öğrencilerin tipik hataları

Görünüş (aspect): ince anlam farkları: testler

Testler İngilizce: böylece İngilizce pratik yaparsınız.

GameFix the mistake: Aspect: subtle meaningsFind the mistake in each sentence and choose the right word.Play →

Bu ders işinize yaradı mı? Bir arkadaşınızla ya da sınıfınızla paylaşın.